(505,2,'2009-03-02 20:26:43','2009-03-02 19:26:43','Mensen die systeemanalyse doen hebben een diep geloof in zogenaamde hefboompunten. Hefboompunten zijn plekken in een complex systeem—een menselijk lichaam, een onderneming, een organisatie, een economie, een samenleving, een ecosysteem—waar een kleine verschuiving in één ding grote veranderingen in de rest kan veroorzaken. Acupunctuurpunten voor systemen zeg maar.\r\n\r\nDe systeemgemeenschap heeft veel erfgoed over hefboompunten. Degenen die door de grote [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jay_Forrester Jay Forrester] van het MIT getraind zijn hebben een van zijn favoriete verhalen in zich opgenomen. “Mensen weten intuitief wat hefboompunten zijn. Telkens als ik weer een bedrijf geanalyseerd heb en een hefboompunt heb uitgeplozen blijkt terug bij het bedrijf dat \'\'\'iedereen het hefboompunt in de verkeerde richting duwt\'\'\'!”\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nHet klassieke voorbeeld van die intuïtie met terugwerkende kracht was Forrester\'s eerste model van de wereld. Forrester werd door de Club van Rome gevraagd te laten zien hoe de grote mondiale problemen—armoede en honger, vernietiging van het milieu, uitputting van hulpbronnen, stedelijke achteruitgang en werkloosheid—zijn verwant en hoe ze kunnen worden opgelost.\r\n\r\nForrester kwam met een duidelijk hefboompunt: \'\'\'groei\'\'\'. Zowel de bevolkingsgroei als de economische groei. De kosten van groei—zoals armoede, honger en vernietiging van het milieu—de hele lijst van problemen proberen we op te lossen met groei! De wereldleiders zijn terecht gefixeerd op de economische groei als hét antwoord op bijna alle problemen, maar ze duwen met al hun kracht in de verkeerde richting. \r\n\r\n\'\'\'Tegennatuurlijk\'\'\'—Forrester\'s woord om complexe systemen te beschrijven. De systeemanalisten komen niet met snelle of eenvoudige formules voor het vinden van een hefboompunten. Onze tegennatuurlijkheden zijn niet zo goed ontwikkeld. Geef ons een paar maanden of jaren en we modelleren het systeem en zoeken het uit. Wij weten uit bittere ervaring dat wanneer we hefboompunten het systeem ontdekken, \'\'\'vrijwel niemand ons zal geloven\'\'\'.\r\n\r\nHeel frustrerend. Stel je eens voor dat je in een vergadering over het nieuwe mondiale handelsregime zit—[http://nl.wikipedia.org/wiki/Noord-Amerikaanse_Vrijhandelsovereenkomst NAFTA], [http://nl.wikipedia.org/wiki/GATT GATT] en de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Wereldhandelsorganisatie Wereldhandelsorganisatie]. Hoe meer je hoort, hoe meer je van binnen gaat sudderen. “Dit is een \'\'\'enorm nieuw stelsel\'\'\' dat de mensen uitvinden!” hoor je jezelf zeggen. “Ze hebben niet het geringste idee hoe het systeem zich zal gedragen,” zeg je tegen jezelf terug. “Het hefboomt het systeem compleet in de verkeerde richting—\'\'\'groei, groei en nog eens groei, tegen elke prijs\'\'\'! En de maatregelen waar deze aardige mensen het over hebben—kleine aanpassingen aan parameters en slappe verzwakkende terugkoppellussen—zijn ronduit \'\'\'zwak\'\'\'!”\r\n\r\nPlotseling, zonder helemaal te weten wat er gebeurt, sta je op en loop je naar de flip-over, sla je een schone pagina op en schrijf je: “Plaatsen om te in te grijpen in een systeem,”, gevolgd door negen punten:\r\n#\'\'\'Getallen\'\'\'—subsidies, belastingen, normen.\r\n#\'\'\'Voorraden en stromen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Informatiestromen\'\'\'.\r\n#De \'\'\'regels van het systeem\'\'\'—prikkels, straffen, beperkingen.\r\n#De \'\'\'kracht van zelforganisatie\'\'\'.\r\n#De \'\'\'doelen van het systeem\'\'\'.\r\n#De \'\'\'mentaliteit\'\'\' of het \'\'\'paradigma\'\'\', van waaruit de doelstellingen, zelforganisatie, regels, informatiestromen, terugkoppelstructuren, voorraden en stromen ontstaan. \r\n\r\nIedereen in de vergadering knippert verrast met de ogen, waaronder jijzelf. “Dat is brilliant!\" ademt iemand. “Huh?” zegt iemand anders. Je beseft dat je veel uit hebt te leggen.\r\n\r\nPlaats de lijst in een context van bescheidenheid voordat je erdoor heen gaat en de vertaling van het jargon, de voorbeelden en uitzondering tot je door laat dringen. Decennia van grondige analyse van veel verschillende soorten systemen is al door veel slimme mensen  gedaan. Maar complexe systemen zijn, nou, complex. Het is gevaarlijk om erover te generaliseren. Wat je gaat lezen is niet een recept voor het vinden van hefboompunten. Veeleer is het een uitnodiging om meer in het algemeen na te denken over systeemveranderingen. Daarom voel je hefboompunten wel intuïtief aan maar zet je ze vaak omgekeerd in.\r\n\r\n===Getallen===\r\n\r\nGetallen—‘parameters’ in systeemjargon—bepalen hoeveel en hoe snel je aan welke kraan dient te draaien voor een bepaald effect. Misschien draait de kraan moeilijk, dus duurt het een tijdje voordat het water voldoende stroomt. Misschien is de afvoer geblokkeerd en staat daardoor slechts een kleine stroom toe, ongeacht hoe hard de kraan stroomt. Misschien levert de kraan de kracht van een brandslang.\r\n\r\nStuk voor stuk overwegingen over getallen, parameters. Getallen die soms hard en onveranderbaar ingebakken zijn in het systeem. Getallen die echter voor velen van ons de meeste geliefde interventiepunten zijn.\r\n\r\nKijk maar eens naar de staatschuld. De staatschuld is een negatieve badkuip, een geldgat. De snelheid waarmee deze put zich verdiept is het jaarlijkse tekort. Fiscale inkomsten maken de put ondieper, de overheidsuitgaven juist weer dieper.\r\n\r\nDe politiek en de minister president debatteren eindeloos over de vele parameters en het openen en sluiten van de honderden tapkraantjes en draaiknoppen van inkomsten en putten en afvoer van uitgaven van de belastingen.\r\n\r\nAangezien deze kranen en riolering zijn aangesloten op de kiezers, zijn dit allemaal politiek geladen parameters. Maar, ondanks al dat vuurwerk, en ongeacht welke partij verantwoordelijk is, wordt het geldgat alsmaar groter en groter en verandert alleen maar snelheid waarmee de put dieper wordt. \r\n\r\nDe hoeveelheid grond die wij gereserveerd hebben voor natuurbeheer. Het minimumloon. Hoeveel we uitgeven aan aids of de JSF. De vergoeding voor de dienstverlening van jouw bank die van je rekening afgeschreven wordt. Dit zijn allemaal getallen, aanpassingen van tapkranen en afvoerputten.\r\n\r\nHetzelfde geldt voor het aanemen en ontslaan van mensen. Verschillende handen op de kranen verschillen in het tempo en intensiteit waarmee zij zich veranderen, maar als het dezelfde oude tapkranen zijn die deel uitmaken van hetzelfde systeem, waar volgens dezelfde informatie en regels en doelstellingen aan gedraaid wordt, zal het systeem niet veranderen.\r\n\r\nJan Peter Balkenende draait anders aan de geldkranen dan Wouter Bos, maar het lost het probleem niet op. Wat dat betreft lijken ze als twee druppels water op elkaar.\r\n\r\nGetallen staan onderaan de lijst van hefboompunten. Gerommel in de marge. Het regelen van de dekstoelen op de Titanic. Waarschijnlijk gaat vijfennegentig procent van onze aandacht en energie uit naar getallen. Veel energie met een zwak effect.\r\n\r\nNiet dat parameters niet belangrijk zijn, ze kunnen dat zeker zijn, vooral op de korte termijn en voor de persoon die midden in de stroom staat. Maar \'\'\'parameters veranderen zelden gedrag\'\'\'. Als het systeem piepend en krakend blijvend tot stilstand komt kunnen parameterwijzigingen het zelden weer starten. Als het systeem woest en variabel is stabiliseert het draaien aan de knoppen het systeem vaak niet. Als het systeem eenmaal buiten je controle groeit remmen parameters het niet af.\r\n\r\nWelke maximum we ook op campagnebijdragen zetten, het schoont de politiek niet op. Meer uitgeven aan politie laat de criminaliteit niet verdwijnen. Het gehannes met de rente door de banken laat de bedrijfscycli niet verdwijnen. Dat vergeten we altijd tijdens oplevingen terwijl we telkens weer geschokt zijn door achteruitgang.\r\n\r\nEr zijn echter ook kritische uitzonderingen. Getallen krijgen een hefboomeffect wanneer zij waarden bereiken die dient als aftrap van een van de punten hoger op deze lijst. \r\n\r\nRentevoeten of geboortecijfers besturen de winsten rond versterkende terugkoppellussen. Systeemdoelen zijn parameters die grote verschillen kunnen maken. Soms komt een systeem op de rand van chaos waarbij de kleinste verandering van een parameter het systeem van orde naar wilde wanorde kan drijven.\r\n\r\nWaarschijnlijk is de \'\'\'meest kritische soort van getallen de lengte van de vertraging\'\'\' in een terugkoppelcircuit.\r\n\r\nHerinner je je die badkuip op de vierde verdieping met de boiler in de kelder? In een oude hotels kom je die nog wel eens tegen. En het hoeft niet eens een bad met bufferend vermogen te zijn, een douche doet het ook al. Draai aan de kraan en pas na een minuut reageert de temperatuur van het water. Raad maar eens hoe die douche zich gedraagt. Inderdaad—je slingert van warm naar koud en weer terug naar heet en doorspekt het met krachttermen.\r\n\r\nVertragingen in verzwakkende terugkoppellussen veroorzaken schommelingen en trillingen in het systeem. Als je een systeem probeert aan te passen aan jouw doel maar je ontvangt slechts vertraagd informatie over de toestand van het systeem schiet je door en schiet je tekort.\r\n\r\nHetzelfde geldt als je gegevens op tijd zijn maar je reactie niet. Er zijn bijvoorbeeld meerdere jaren nodig voor de bouw van een elektriciteitscentrale en zo\'n centrale gaat vervolgens ongeveer dertig jaar mee. Deze vertragingen maken het onmogelijk om precies het juiste aantal centrales te bouwen voor de levering van een snel veranderende vraag. \r\n\r\nZelfs met een enorme inspanning op prognoses kampt bijna de hele elektriciteitsindustrie in de wereld met lange schommelingen tussen overcapaciteit en ondercapaciteit. Een systeem met vertragingen op lange termijn kan onmogelijk reageren op korte termijn veranderingen. Daarom functioneert een systeem met een massale en centrale planning— zoals de Sovjet-Unie of General Motors—noodzakelijkerwijs slecht.\r\n\r\n\'\'\'Een vertraging in een terugkoppelproces is doorslaggevend voor de systeemtoestand dat het terugkoppelcircuit probeert te besturen, relatief ten opzichte van de mate van verandering\'\'\' zoals groei, fluctuatie of verval.\r\n\r\nVertragingen die te kort zijn veroorzaaken overreactie en schommelingen die worden versterkt door het springerige gedrag van het antwoord.\r\n\r\nVertragingen die te lang zijn veroorzaken gedempte, aanhoudende of exploderende schommelingen, afhankelijk van hoe veel te lang. In het extreme veroorzaken ze chaos, en, vaak kort daarna, de dood.\r\n\r\nLoopt het systeem door vertragingen in terugkoppellussen de drempel over naar het gebied buiten haar eigen regelbereik, een kritische grens, dan is er geen houden meer aan en ontstaat vaak onherstelbare schade en ineenstorting.\r\n\r\nVertragingduur kan een belangrijk hefboompunt zijn, ware het niet dat vertragingen in het systeem vaak niet makkelijk te veranderen zijn. De dingen duren zo lang als ze duren. Je kan niet veel doen aan de bouwtijd van een belangrijk bouwwerk, de ontwikkeling van een kind of de groei van een bos.\r\n\r\nHet is meestal makkelijker om de \'\'mate\'\' van verandering te dempen door versterkende terugkoppellussen in te zetten waardoor de terugkoppelvertraging tot minder problemen zal leiden en het systeem binnen haar veilige bereik kan bewegen. \r\n\r\nKritische getallen zijn helemaal niet zo algemeen als mensen denken dat ze zijn. De meeste systemen hebben zich ontwikkeld of zijn ontworpen om buiten het gevoelige bereik van hun parameters te blijven. In de meeste gevallen zijn de getallen niet de moeite van al ons zweet waard.\r\n\r\n===Voorraden en stromen===\r\n\r\nDe structuur van het sanitair en de riolering en de voorraden en stromen en hun fysieke arrangement kunnnen een enorm effect hebben op hoe een systeem werkt. \r\n\r\nToen het Hongaarse wegennet zo werd aangelegd dat al het verkeer dat van de ene naar de andere kant van het land door centraal Boedapest moest passeren, bepaalde dat de luchtvervuiling en verkeersvertragingen.  Geen roetfilter, verkeerslicht of snelheidsbeperking kon daar tegen op. De enige manier om een systeem dat verkeerd is aangelegd te herstellen is om het opnieuw te bouwen, als je daartoe in staat bent.\r\n\r\nVaak ben je daar niet toe in staat omdat fysieke bouw nou eenmaal een trage en dure vorm van verandering is. Sommige voorraad- en stroomstructuren zijn gewoon onveranderbaar.\r\n\r\nDe deining die de babyboomgeneratie in de bevolking veroorzaakt levert eerst druk op het basisschoolsysteem, dan op het middelbaar onderwijs, de hogere scholen en de universiteiten, dan op de werkgelegenheid en huisvesting, en nu zijn we naarstig op zoek naar de ondersteuning van haar pensioen. Ondanks haar volledige voorspelbaarheid laten we ons er toch door verrassen. Regeren is vooruitzien?\r\n\r\nAan de babyboom is niet veel te doen. Vijfjarigen worden nou eenmaal zesjarigen en vierenzestigjarigen worden vijfenzestigjarigen. Voorspelbaar en niet te stoppen. Hetzelfde kan worden gezegd voor de levensduur van destructieve CFK-moleculen in de ozonlaag, voor de snelheid waarmee verontreinigingen uit grondwaterlagen gewassen worden, en voor het feit dat het  tien tot twintig jaar duurt totdat een inefficiënt wagenpark afgeschreven is.\r\n\r\nHet mogelijke uitzonderlijke hefboompunt is hier de omvang van de voorraden of buffers. Stel je eens een grote badkuip voor, met trage in- en uitstroom. Pak er nu eens een met kleine en snelle stromen. Dat is het verschil tussen een meer en een rivier. Je hoort veel vaker van katastrofale overstromingen van een rivier dan van katastrofale overstromingen van een meer omdat voorraden die groot  zijn in verhouding tot hun stromen stabieler zijn dan kleine. Een grote, stabiliserende voorraad is een buffer.\r\n\r\nDe stabiliserende kracht van buffers is de reden waarom je geld op de bank zet in plaats van te leven van het wisselgeld in je zak. Daarom houden winkels voorraad in plaats van nieuwe voorraad te bestellen zodra klanten de oude voorraad mee de deur uit nemen. Het is de reden waarom we van een bedreigde soort meer dan de minimum fokpopulatie dienen te hebben. De grond in het oosten van de VS is gevoeliger voor zure regen dan de grond in het westen omdat zij hebben geen grote buffers van calcium hebben die het zuur neutraliseert.\r\n\r\nJe kunt een systeem vaak stabiliseren door een buffer aan te brengen of de capaciteit van een bestaande buffer te vergroten. Maar als een buffer te groot is wordt het systeem inflexibel. Dan reageert te traag en we hebben gezien welk nadelig effect vertragingsduur op het systeem als geheel heeft.\r\n\r\nBedrijven hebben ‘just-in-time’ voorraden uitgevonden omdat af en toe kwetsbaar zijn voor schommelingen of verstoringen goedkoper is dan bepaalde, constante voorraadkosten, en omdat kleine tot verdwijnende voorraden een flexibeler response op de veranderende vraag toestaan. \r\n\r\nEr is een, soms magisch, hefboomeffect door het veranderen van de grootte van een buffer. Maar buffers zijn meestal fysieke dingen en daarom niet makkelijk te veranderen. \r\n\r\nHet absorptievermogen voor zuur van de bodem in het oosten is geen hefboom voor het verlichten van schade door zure regen. De opslagcapaciteit van een dam is letterlijk in beton gegoten.\r\n\r\nFysieke structuur is van cruciaal belang in een systeem, maar de hefboompunten zitten in de eerste plaats een goed ontwerp. Nadat de structuur gebouwd is zit de hefboomwerking in het begrip van de beperkingen, knelpunten en het veilige bereik van het systeem waarmee we ons kunnen onthouden van fluctuaties of expansies die haar bereik overbelasten.\r\n\r\n===Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen===\r\n\r\nNu verschuiven we van het fysieke deel van het systeem naar de informatieve en besturingsdelen waar meer invloed mee kan worden uitgeoefend. De natuur evolueert ‘als vanzelf’ de verzwakkende terugkoppelingen en wij mensen vinden ze uit om de systeemtoestand binnen veilige grenzen te houden.\r\n\r\nEen thermostaatlus is het klassieke voorbeeld. Het doel ervan is om de systeemtoestand met de naam ‘kamertemperatuur’ redelijk constant op een gewenst niveau te houden. Elke verzwakkende terugkoppellus heeft een doel nodig—de instelling van de thermostaat—een meet- en signaleringsapparaat dat afwijkingen van het doel detecteert—de thermostaat—, en een reactiemechanisme—de kachel en/of airco, ventilatoren, warmteleidingen, gas, en zo voort.\r\n\r\n<img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/snelheidsdisplay.jpg\" alt=\"\" title=\"snelheidsdisplay\" width=\"300\" height=\"229\" class=\"alignnone size-full wp-image-1313\" />\r\n\r\n\r\nEen complex systeem heeft meestal vele verzwakkende terugkoppellussen die het in kan zetten zodat het zichzelf onder verschillende omstandigheden en prikkels kan corrigeren. Sommige van die lussen zijn mogelijk een groot deel van de tijd inactief—zoals het noodkoelsysteem in een kerncentrale, of je vermogen om om je lichaamstemperatuur op peil te houden door te zweten (afkoeling) of rillen (opwarming).\r\n\r\nEen van de grote fouten die we maken is om deze noodmechanismen te verwijderen omdat ze niet vaak gebruikt worden en ze daardoor onnodig kostbaar lijken. Als we dit doen zien we hier op de korte termijn geen effect van. Op de lange termijn versmallen we echter het bereik van de overlevingsruimte van het systeem. \r\n\r\nEen van de meest hartverscheurende manieren waarop we dit doen is door inbreuk te maken op de habitats van bedreigde soorten. Een andere is de inbreuk op onze eigen tijd voor rust, recreatie, socialisatie en meditatie.\r\n\r\nDe ‘kracht’ van een verzwakkende lus—haar vermogen om de haar toegewezen voorraad op of in de buurt van het doel te houden—hangt af van de combinatie van álle parameters en verbindingen: de nauwkeurigheid en snelheid van haar bewaking, de snelheid en kracht van de respons, de directheid en grootte van de corrigerende stromen. \r\n\r\nHier kunnen hefboompunten zijn. Neem markten bijvoorbeeld. De verzwakkende terugkoppelsystemen in vrije markten kunnen inderdaad wonderen van zelfcorrectie zijn als de prijzen variëren om vraag en aanbod in balans te houden—hefboompunten die allesbehalve aanbeden worden door economen. Hoe meer de prijs—het centrale signaal aan zowel producenten als consumenten—transparant, ondubbelzinnig, tijdig en waarheidsgetrouw is, hoe soepeler de markten opereren.\r\n\r\nPrijzen die de volledige kosten weerspiegelen zullen de consument meedelen hoeveel ze zich daadwerkelijk kan en wil veroorloven en zullen efficiënte producenten belonen. \r\n\r\nBedrijven en overheden worden levensbedreigend aangetrokken tot het hefboompunt van de prijs en ze duwen haar met zijn allen in de verkeerde richting met subsidies, herstel, externaliteiten, belastingen en andere vormen van verwarring. De échte hefboom is om ze juist te verhinderen dit te doen. Vandaar het mededinginsrecht, de Reclame Code Commissie, pogingen tot internalisering van kosten (zoals belasting op vervuiling), de verwijdering van perverse subsidies en andere manieren van nivellering marktplaatsen.\r\n\r\nDe kracht van een verzwakkende terugkoppellus is belangrijk, relatief ten opzichte van het effect waarvoor het is ontworpen om te corrigeren. Als het effect in sterkte toeneemt dienen de terugkoppelingen ook in sterkte toe te nemen.\r\n\r\nEen thermostaat kan werken op een koude winterse dag—maar open alle ramen en het corrigerend vermogen zal falen. Democratie werkte beter vóór de komst van de hersenspoelende macht van gecentraliseerde massacommunicatie. Traditionele controles op de visserij waren voldoende totdat radar, drijfnetten en andere technologieën het voor een klein aantal spelers mogelijk maakten om de vis relatief moeiteloos uit te roeien. De macht van een grote industrie vraagt om de controlerende macht van een grote overheid. Een mondiale economie maakt een globale overheid noodzakelijk.\r\n\r\nZo maar wat andere voorbeelden van het versterken van verzwakkende terugkoppellussen ter verbetering van de zelfcorrigeren capaciteiten van een systeem: preventieve medicijnen; beweging en een goede voeding van het lichaam ter versterking van het weerstandsvermogen tegen ziekte; integrale plaagbestrijding door stimulering van juist de natuurlijke vijanden van gewasplagen; een open overheid om de geheimhoudingsplicht van de regering te verminderen; de bescherming van klokkenluiders; vergoedingen voor aarde toegevoegde waarde; belasting op vervuiling; en prestatie-obligaties om de geëxternaliseerde publieke kosten van particuliere uitkeringen te herwinnen.\r\n\r\n===Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen===\r\n\r\nEen versterkend terugkoppelcircuit is zelfversterkend. Hoe meer ze werken, hoe meer ze aan kracht winnen om meer te werken. Steeds sneller steeds sneller en steeds meer steeds meer. Levensgevaarlijk.\r\n\r\nHoe meer mensen de griep krijgen, hoe meer andere mensen ze besmetten. Hoe meer baby\'s geboren worden, hoe meer mensen opgroeien om hebben baby\'s te krijgen. Hoe meer geld je in de bank hebt, hoe meer rente meer je verdient, hoe meer geld je in de bank hebt. Hoe meer schuld je hebt, hoe meer rente je moet betalen, hoe meer schuld je krijgt. Hoe meer de bodem erodeert, hoe minder het de vegetatie kan ondersteunen, hoe minder wortels en bladeren om de regen en afvoer te verzachten, hoe meer de bodem erodeert. Hoe meer hoog-energetische neutronen in de kritische massa, hoe meer zij botsen met kernen en hoe meer hoog-energetische neutronen zij vrijmaken.\r\n\r\nKortom, onbestuurde versterkende terugkoppellussen leiden tot kettingreacties. Ze beginnen klein en onzichtbaar en schieten, soms na een hele lange aanloopperiode, ineens door de knik waarna ze in een fractie van de tijd doorschieten en zichzelf—en ook vaak hun omgeving of gastheer—vernietigen.\r\n\r\nVersterkende terugkoppellussen drijven groei, explosie, erosie, en de ineenstorting van de systemen. Een systeem met een ongecontroleerde versterkende lus zal uiteindelijk zichzelf vernietigen. Daarom zijn er zo weing van.\r\n\r\nMeestal schakelt vroeger of later een verzwakkende terugkoppellus in. De infecteerbare mensen in een epidemie raken op—óf mensen nemen steeds sterkere maatregelen om te voorkomen dat ze besmet raken: de griepprik in september. Het sterftecijfer stijgt tot gelijk niveau als geboortecijfer—óf mensen zien de gevolgen van ongecontroleerde groei van de bevolking en nemen geboortebeperkende maatregelen. De grond erodeert tot harde rots, en na een miljoen jaar verbrokkelt de rots tot nieuwe grond—óf mensen dammen de erosie in en planten bomen en gras.\r\n\r\nIn deze voorbeelden krijg je het eerste resultaat indien de versterkende lus haar loop heeft, en het tweede als er een tussenkomst ter vermindering van haar macht ingrijpt. \r\n\r\nVermindering van de toename rond een versterkende lus—de groei vertragend—is meestal een krachtiger hefboom in systemen dan de versterking van verzwakkende lussen, en veel beter te verkiezen boven de vrije loop van een versterkende lus.\r\n\r\nBevolkings- en economische groei zijn hefboompunten in het wereldmodel omdat vertraging de vele verzwakkende lussen—door middel van technologie en de markten en andere vormen van aanpassing—de tijd geeft te functioneren. Net zo als het rustig afremmen van je auto wanneer je te snel rijdt beter en prettiger is dan het uitgooien van een anker of het eisen van een technische vooruitgang in de stuurgroep.\r\n\r\nHet meest interessante gedrag dat snel draaiende versterkende lussen kunnen veroozaken is chaos. Dit wilde, onvoorspelbare, onreproduceerbare en toch begrensde gedrag gebeurt wanneer een systeem snel, veel sneller begint te verandereren dan dat haar verzwakkende lussen daarop kunnen reageren.\r\n\r\nAls je bijvoorbeeld de kapitaalgroei in het wereldmodel blijft verhogen, kom je uiteindelijk op een punt waar een kleine stijging de economie verschuift van exponentiële groei naar trilling. Nog een duwtje opwaarts geeft de trilling een dubbele slag en nog een minuscuul extra duwtje stuurt het systeem over de rand van de afgrond de chaostoestand in.\r\n\r\nOndertussen neigt onze wereldeconomie naar die chaostoestand. Een probleem dat alleen optreedt op bij onrealistische parameterbereiken, bijvoorbeeld een jaarlijkse verdubbeling van de omvang van de economie. Echte wereldsystemen raken chaotisch als er iets in hen zeer snel kan toe- of afnemen.\r\n\r\nSnel vermenigvuldigende bacteriën of insectenpopulaties, zeer besmettelijke epidemieën, wilde speculatieve bubbels in geldsystemen, neutronenfluxen in het inwendige van kerncentrales. Deze systemen zijn moeilijk te controleren en haar controle moet het afremmen van de versterkende lussen daarin betrekken om ze in de hand te houden.\r\n\r\nZoek in gewonere systemen naar hefboompunten rond de geboortesnelheid, rentevoeten, erosietarieven, ‘succes aan de succesvollen’-lussen. Plekken die hoe meer je van iets hebt, hoe meer kans je hebt om meer te hebben aanwakkeren. Demp elke plek waar kettingreacties op de loer liggen met slimme verzwakkende terugkoppellussen die in kracht meelopen met de versterkende.\r\n\r\n===Informatiestromen===\r\n\r\nHet verhaal gaat dat er een aantal vergelijkbare huizen was waarbij de elektriciteitsmeter in sommige van de huizen in de kelder werd geïnstalleerd en in andere in de hal, waar de bewoners de meter direct en voortdurend konden zien als ze meer of minder elektriciteit verbruikten. Het elektriciteitsverbruik in de huizen met de meter in de hal was 30 procent lager.\r\n\r\nSysteemfans houden van dit verhaal want het is een voorbeeld van een groot hefboompunt in de structuur van het systeem. Het is geen aanpassing van een parameter, geen versterking of verzwakking van een bestaande lus. Het is een \'\'\'nieuwe lus, het leveren van terugkoppeling aan een plek waar het daarvoor niet was.\r\n\r\nIn 1986 heeft de Amerikaanse regering geëist dat iedere fabriek met uitstoot van gevaarlijke luchtverontreinigende stoffen dat publiek maakt. Plotseling kon iedereen precies weten wat er uit de schoorstenen in de stad kwam. Er was geen wet tegen deze uitstoot, geen boete, geen enkele bepaling van ‘veilige’ niveaus, uitsluitend informatie. In 1990 was de uitstoot gedaald tot 40 procent. Een chemisch bedrijf in de top tien van vervuilers verminderde de uitstoot met 90 procent, alleen maar om van die lijst af te komen.\r\n\r\nHet ontbreken van terugkoppeling veroorzaakt vaak slecht functionerende systemen. Het toevoegen of omleggen van informatie kan een krachtige interventie zijn, meestal gemakkelijker en goedkoper dan herstel van de fysieke structuur.\r\n\r\nDe [http://nl.wikipedia.org/wiki/Tragedie_van_de_meent tragedie van de meent] dat de wereld van visserij uitput doet zich voor omdat er geen terugkoppeling van de stand van de vispopulaties op het besluit om te investeren in vissersvaartuigen is. In tegenstelling tot de economische opinie voorziet de prijs van de vis niet in de gewenste terugkoppeling. Als de vis schaarser en dus duurder is, wordt het juist rendabeler om uit te varen en ze te vangen. Dat is een perverse terugkoppeling—een versterkende lus die leidt tot een ineenstorting.\r\n\r\nHet is belangrijk dat de ontbrekende terugkoppeling wordt hersteld op de juiste plaats en in dwingende vorm. Het is niet genoeg om alle gebruikers van een watervoerende laag te informeren dat het grondwaterpeil daalt. Dat kan leiden tot een race naar de bodem van de put. Het is effectiever om de waterprijs steil te laten stijgen zodra de pompstations meer water oppompen dan er in de grondlaag instroomt.\r\n\r\nStel dat belastingbetalers op hun aangifteformulier kunnen aangeven aan welke overheidsdiensten hun fiscale betalingen moet worden besteed. Radicale democratie! Stel dat een stad of bedrijf haar waterinvoer stroomafwaarts van de lozing haar eigen afvalwater moet aanleggen. Stel dat elke publieke of particuliere ambtenaar die beslissingsbevoegheid heeft om te investeren in een kerncentrale het afval uit de fabriek op  of onder zijn of haar gazon opgeslagen krijgt. Stel dat alle werknemers van Shell Nederland het overtollige CO<sub>2</sub> in tonnen in hun kelder moeten opslaan.\r\n\r\nDe mens heeft een systematische neiging om verantwoording voor eigen beslissingen te vermijden. Dat is de reden waarom er zoveel terugkoppelingslussen ontbreken en waarom dit soort hefboomeffecten zo vaak populair zijn bij het volk en impopulair bij de bevoegdheden. Dit soort hefboompunten zijn enorm doeltreffend als de machten die beslissen ermee instemmen of als je om ze heen kunt manouvreren en het zo toch gedaan krijgt.\r\n\r\n===De regels van het systeem (prikkels, straffen, beperkingen)===\r\n\r\nDe regels van het systeem definiëren het bereik, de grenzen, de mate van vrijheid. Gij zult niet doden. Iedereen heeft het recht van vrije meningsuiting. Contracten zullen worden nageleefd. De voorzitter dient een periode van vier jaar en niet meer dan twee periodes. Negen mensen in een team, je moet elke plaat aanraken, drie slagen en je bent uit. Als je gepakt wordt bij het beroven van een bank, ga je naar de gevangenis.\r\n\r\nMikhail Gorbachev kwam aan de macht in de USSR, opende informatiestromen ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Glasnost glasnost]) en veranderde de economische regels ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Perestrojka perestrojka]), en kijk eens wat er gebeurd is. \r\n\r\nGrondwetten zijn sterke sociale regels. Fysische wetten, zoals de tweede wet van de thermodynamica zijn absolute regels als we ze correct begrijpen. Wetten, straffen, beloningen en informele sociale overeenkomsten zijn geleidelijk zwakkere regels.\r\n\r\nOm de macht van de regels aan te tonen, vraag studenten eens om zich verschillende regels voor te stellen voor een college. Stel de studenten beoordelen de docenten. Stel dat je naar school komt als je wilt iets leren en je vertrekt als je het geleerd hebt. Stel dat hoogleraren aangenomen worden op basis van hun vermogen tot het oplossen van reële problemen in de echte wereld in plaats van het publiceren van academische documenten. Stel dat een klas als groep wordt beoordeeld in plaats van als individuen.\r\n\r\nRegels veranderen gedrag. Macht over de regels is echte macht. Macht over de regels van de regels is supermacht.\r\n\r\nDaarom komen lobbyisten samen wanneer de regering en de Eerste en Tweede Kamer wetten schrijft. Daarom schrijft de Eerste Kamer—die de grondwet interpreteert en omlijnt—de regels voor het schrijven van de regels—nog meer macht dan de regering. \r\n\r\nAls je de diepste storingen van systemen wilt begrijpen, besteed dan aandacht aan de regels en aan degenen die daar de macht over hebben.\r\n\r\nDat is de reden waarom bij velen de alarmklokken van de systeemintuïtie luidden toen het nieuwe wereldhandelsstelsel werd uitgelegd. Het is een systeem met regels ontworpen van bedrijven, door bedrijven en voor bedrijven. De regels sluiten vrijwel elke terugkoppeling uit andere sectoren van de samenleving uit. De belangrijkste terugkoppeling—die vanuit het milieu en de aarde ontrokken waarde—ontbreekt volkomen. De meeste van haar vergaderingen zijn gesloten voor de pers—geen informatie, geen terugkoppeling.\r\n\r\nSamen met het geldsysteem dwingt het naties in versterkende lussen met elkaar te concurreren ten koste van het milieu en de sociale bescherming teneinde zakelijke investeringen aan te trekken. Het is een recept voor het ontketenen van de lus van ‘succes aan de succesvollen’. Het is gelukt.\r\n\r\n===De kracht van zelforganisatie===\r\n\r\nHet meest verbluffende dat levende systemen kunnen doen is zich volledig te veranderen door het creëren van geheel nieuwe structuren en gedrag. In biologische systemen heet die kracht evolutie en leidt in uiteindelijk tot metamorfose. In de menselijke economie noemen we het technische vooruitgang of sociale revolutie. In systeemlingo heet het zelforganisatie.\r\n\r\nZelforganisatie betekent de verandering van enig aspect van een systeem eerder op deze lijst—de toevoeging of verwijdering van:\r\n*fysieke structuur; of\r\n*verzwakkende of versterkende lussen; of\r\n*informatiestromen; of\r\n*regels.\r\n\r\nHet vermogen om zichzelf te organiseren is de sterkste vorm van de veerkracht  van een systeem—het vermogen om veranderingen te overleven veranderen. De meest innovatieve systemen—organisaties, bedrijven, naties—zijn zo in staat zich voortdurend te vernieuwen en bruisen van het leven.\r\n\r\nHet menselijke immuunsysteem kan reacties op (sommige soorten) aanvallen ontwikkelen die het nooit eerder is tegengekomen. Het menselijk brein kan nieuwe informatie opnemen  en volledig nieuwe, unieke gedachten ontpoppen.\r\n\r\nZelforganisatie lijkt zo verwonderlijk dat we de neiging om het als mysterieus en miraculeus te zien. Economen modelleren technologie vaak letterlijk als manna uit de hemel—komt van nergens, kost niets, en verhoogt de productiviteit van de economie constant met ongeveer een procent per jaar. Eeuwenlang ervaren mensen de spectaculaire variëteit van de natuur met hezelfde ontzag. Slechts een goddelijke schepper kan zo\'n creatie voortbrengen. \r\n\r\nIn feite hoeft de goddelijke schepper geen wonderen te doen. Het is ‘slechts’ een kwestie  van het schrijven van een paar slimme regels voor zelforganisatie. Deze regels bepalen hoe, waar, wanneer en wat het systeem zichzelf kan toevoegen of verwijderen en onder welke voorwaarden.\r\n\r\nZelforganiserende computermodellen tonen aan dat zich prachtige geestverbijsterende patronen kunnen ontvouwen door eenvoudige evolutionaire algoritmen. Dat hoeft niet te betekenen dat de algoritmen voor de echte wereld eenvoudig zijn, maar alleen dat zij dat kunnen worden.\r\n\r\nDe genetische code is de basis van alle biologische evolutie bevat slechts vier letters, gecombineerd tot woorden van drie letters elk. Deze code en de regels voor het repliceren en herschikken, heeft een onvoorstelbare variëteit van wezens uitgespuwd. \r\n\r\n{{code is niets, coderen is alles}}.\r\n\r\nZelforganisatie is in wezen een kwestie van evolutionaire grondstoffen—een voorraad van informatie waaruit mogelijke patronen gekozen kunnen worden—en een middel om ze te testen. Voor biologische evolutie is de grondstof DNA, één bron van variëteit is spontane mutatie, en het testmechanisme lijkt op iets doorspekt met Darwinistische selectie.\r\n\r\nDe grondstof voor de technologie is het lichaam van kennis: begrip dat wetenschap heeft verzameld. De bron van diversiteit is de menselijke creativiteit (wat dat ook moge zijn) en het selectiemechanisme is dat wat de markt zal belonen of dat wat overheden en stichtingen dan ook maar zullen financieren of dat wat de fantasie van de gekke uitvinders dan ook maar prikkelt. \r\n\r\nWanneer je de kracht van zelforganisatie inziet, begin je te begrijpen waarom biologen biodiversiteit zelfs meer aanbidden dan economen technologie aanbidden. De wilde en gevarieerde voorraad van DNA, in de loop van miljarden jaren geëvolueerd en opeengestapeld, is dé bron van evolutionaire mogelijkheden. Net zoals wetenschap bibliotheken, laboratoria en wetenschappers dé bron zijn van technologische mogelijkheden. Het toestaan dat soorten uitsterven is een systemische misdaad, net als het willekeurig vernietigen van alle kopieën van bijzonder wetenschappelijke tijdschriften of bepaalde soorten wetenschappers dat is.\r\n\r\nHetzelfde kan worden gezegd van menselijke culturen, die de opslag zijn van gedragsrepertoires die niet over miljarden, maar honderdduizenden jaren opeengestapeld zijn. Ze zijn een voorraad van waaruit sociale evolutie en innovatie ontstaat. Helaas waarderen wij mensen het evolutionaire potentieel van culturen minder dan dat we het potentieel van iedere genetische variatie van de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Grondeekhoorns aardeekhoorn] begrijpen. Dat komt mogelijk door het geloof in de volstrekte superioriteit van de eigen cultuur, een aspect van bijna elke cultuur.\r\n\r\nElk systeem, biologisch, economisch of sociaal, dat experimenten minacht en het ruwe materiaal van innovatie wist is op de lange termijn gedoemd op deze zeer gevarieerde planeet. \r\n\r\nHet punt van ingrijpen hier is duidelijk maar onpopulair. Het aanmoedigen van diversiteit betekent verlies van controle. \'\'\'Laat duizend bloemen bloeien en wat dan ook kan gebeuren!\'\'\'\r\n \r\nWie durft?\r\n\r\n===De doelen van het systeem===\r\n\r\nDe drang naar controle is een voorbeeld van waarom het doel van een systeem een nog krachtiger hefboompunt is dan het zelforganiserende vermogen van een systeem. \r\n\r\nAls het doel is om meer en meer van de wereld onder het regime van een centraal plansysteem te vangen—het rijk van Genghis Khan, Das dritte Reich, de People\'s Republic of China, Wal-Mart, Disney, Microsoft—dan staat alles lager in de lijst onder druk of wordt verzwakt om te voldoen aan die doelstelling, ook zelforganiserend gedrag. Alles is ondergeschikt aan de systeemdoelen.\r\n\r\nDaarom raak je niet uitgesproken over de vraag of genetische manipulatie een goede of een slechte zaak is. Zoals met alle technologieën is de uitkomst afhankelijk van het doel waarmee de stuurlui het roer hanteren. Het enige dat je kan zeggen is dat als bedrijven het hanteren om nog meer verhandelbare producten te genereren er een heel andere richting voor de evolutie wordt ingeslagen dan wat de planeet tot nu toe heeft gezien.\r\n\r\nSystemen hebben een hiërarchie van doelen. De meeste verzwakkende terugkoppellussen hebben hun eigen doelen—om het badwater op het juiste niveau te houden, om de kamertemperatuur comfortabel te houden, om voorraden op voldoende niveau te handhaven. Het zijn kleine hefboompunten. De punten met grote hefboomwerking zijn de doelstellingen van volledige systemen.\r\n\r\nMensen binnen systemen herkennen vaak niet wat de doelstelling is van het gehele systeem dat ze bedienen. De meeste bedrijven zullen waarschijnlijk zeggen dat het doel is om winst te maken, maar dat is slechts een regel, een noodzakelijke voorwaarde om mee te kunnen blijven spelen.\r\n\r\nWat is het doel van het spel? Om te groeien? Om het marktaandeel te vergroten? Om de wereld (klanten, leveranciers, toezichthouders) steeds meer onder de controle van de onderneming te brengen zodat haar activiteiten steeds meer van onzekerheid afgeschermd worden. Dat is ook het doel van een kankercel en van de hele levende bevolking. Het is alleen slecht wanneer het niet wordt tegengewerkt door hogere verzwakkende terugkoppellussen met doelen om het systeem in evenwicht te houden.\r\n\r\nHet doel van het voeren van de marktconcurrerentie dient het doel van elke onderneming om haar concurrenten te eliminieren te overtroeven. Het doel om de bevolking in evenwicht te houden en zich te ontwikkelen dient de doelstelling van elke populatie om alle middelen op te eisen voor haar eigen metabolisme te overtroeven. \r\n\r\nHet wisselen van de spelers in een systeem is een ingreep op laag niveau zolang de spelers in het zelfde oude systeem passen. De uitzondering op deze regel zit aan de top, als een enkele speler het systeemdoel kan veranderen.\r\n\r\nHet is wonderbaarlijk als—slechts zeer incidenteel—in een organisatie een nieuwe leider opstaat, een nieuw doel formuleert en zo in haar of zijn eentje het gedrag van honderden, duizenden of miljoenen perfect rationele mensen verandert. Adolf Hitler in Nazi-Duitsland en Mahatma Gandhi zijn hier twee extreme voorbeelden van.\r\n\r\nDat is ook wat Ronald Reagan deed. Niet lang voordat hij president werd, kon een president zeggen: ”Vraag niet wat de overheid voor jou kan doen, vraag wat jij kunt doen voor de overheid,” en niemand had zelfs gelachen. Reagan zei dat het doel niet is om de mensen  de regering te laten helpen en niet om de regering  de mensen te laten helpen, maar om de regering van onze nek af te krijgen.\r\n\r\nMen kan erover twisten dat grote veranderingen in het systeem hem daarmee weg lieten komen. Maar de grondigheid waarmee het gedrag sinds Reagan in de VS en zelfs de wereld is veranderd getuigt van de grote hefboomwerking van het uitspreken, herhalen en het opeisen van nieuwe systeemdoelen.\r\n\r\n===De mentaliteit of zienswijze van waaruit het systeem ontstaat===\r\n\r\nEen van de gezegden van Jay Forrester over systemen gaat alvolgt: “Het maakt niet uit hoe de fiscale wetgeving van een land is opgesteld. Er is een gemeenschappelijk idee in de hoofden van de samenleving over wat een ‘eerlijke’ verdeling van de fiscale last is. Ongeacht wat de regels zeggen zal de werkelijke verdeling van de belastingen het algemeen aanvaarde idee van ‘rechtvaardigheid’ altijd geweld aan doen, hetzij door eerlijk of oneerlijk spel, door complicaties, valsspelen, vrijstellingen of aftrekposten, of door voortdurende aanvallen op de regels.”\r\n\r\nHet gemeenschappelijke idee in de hoofden van de samenleving, de grote onuitgesproken aannames—onuitgesproken omdat ze onnodig zijn te vermelden; iedereen kent ze—vormt de diepste reeks overtuigingen van hoe de maatschappij denkt over hoe de wereld werkt. Er is een verschil tussen zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Mensen die minder betaald worden zijn minder waard. Groei is goed. De natuur is een onuitputtelijke voorraad van middelen die dient te worden omgezet ten behoeve van menselijke doeleinden. Evolutie is gestopt met het ontstaan van homo sapiens. Men kan land ‘bezitten’. De olievoorraden onder de noordpool zijn van mij. Dit zijn slechts enkele van de paradigmatische aannames van onze cultuur. Allemaal aannames die de mensen van andere culturen volstrekt verbluft achterlaat.\r\n\r\nParadigma\'s of zienswijzen zijn de bronnen van de systemen. Van hen komen doelen, informatiestromen, terugkoppellussen, voorraden en stromen.\r\n\r\nDe oude Egyptenaren bouwden piramides omdat ze geloofden in een hiernamaals. Wij bouwen torenflats omdat wij menen dat de ruimte in het centrum van de steden enorm waardevol is—behalve voor onoggelijke ruimten waarvan wij menen dat ze waardeloos zijn, vaak in de buurt van de diezelfde torenflats.\r\n\r\nOf het nu Copernicus of Kepler was die aantoonde dat de aarde niet het middelpunt van het universum was, of Einstein die veronderstelde dat materie en energie uitwisselbaar zijn, of Adam Smith die beweerde dat de egoïstische acties van individuele spelers in markten heerlijk bijdroegen aan het gemeenschappelijk goed.\r\n\r\nMensen die weten te in te grijpen in systemen op het niveau van een zienswijze, en daar de gevoelige snaar weten te raken, raken een hefboompunt dat systemen volledig transformeert.\r\n\r\nJe kunt zeggen dat paradigma\'s moeilijker zijn te veranderen dan elk ander aspect van een systeem, en dus dient deze post het laagst op de lijst worden geplaatst, niet het hoogst. Maar er is niets fysieks of duur of zelfs langzaam aan een paradigmaverschuiving. Bij elk individu gebeurt dit in een oogwenk. Een klik in de geest, een nieuwe manier van kijken is voldoende. \'\'\'Eureka!\'\'\' Natuurlijk verzetten individuen en samenlevingen zich tegen uitdagingen van hun paradigma, harder dan tegen elke andere vorm van verandering.\r\n\r\nDus, \'\'\'hoe kan je een paradigma veranderen?\'\'\' Thomas Kuhn, die het baanbrekende boek over de grote paradigmaverschuiving in de wetenschap schreef, heeft hierover veel te zeggen. In een notendop komt het hierop neer:\r\n*\'\'\'Blijf goed wijzen op de afwijkingen en storingen van het oude paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Kom zelf luid en duidelijk en met zekerheid vanuit het nieuwe paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Injecteer mensen met het nieuwe paradigma op openbare plaatsen met zichtbaarheid en kracht.\'\'\'\r\n*\'\'\'Werk met actieve veranderaars en met het overgrote deel van mensen met een open geest\'\'\' en verkwist geen met reactionairs.\r\n\r\nSysteemmensen zeggen dat één manier om een paradigma te veranderen is om een model van een systeem te maken dat je buiten het systeem plaatst en je zo dwingt om de ogen te openen en met een {{frisse blik}} het geheel te zien. Systeemmensen zeggen dat omdat hun eigen paradigma\'s op die manier zijn gewijzigd.\r\n\r\n===De kracht om paradigma\'s te overstijgen===\r\n\r\nOm waarheidsgetrouw en volledig zijn is er nog een nabrander.\r\n\r\nDe hoogste hefboomwerking van alles is om je niet te verbinden met de arena van paradigma\'s en je te beseffen dat geen enkele paradigma ‘waar’ is. Zelfs die paradigma\'s die jouw zoete comfortabele wereldbeeld vormen geven een zeer beperkt inzicht in een immens en fantastisch universum.\r\n\r\nOp buikniveau snap je het paradigma dat er paradigma\'s zijn, en je snapt dat datzelf een paradigma is. Dat inzicht is fantastisch grappig. Het is jezelf verliezen in niet-weten.\r\n\r\nMensen die zich vastklampen aan paradigma\'s (en dat doet bijna iedereen) werpen één blik in de ruime mogelijkheid dat alles wat we denken gegarandeerd onzin is en fietsen vervolgens angstig voor die onzekerheid en snel in de tegenovergestelde richting. Toch zit er geen kracht, geen controle, zelfs geen bestaansreden, laat staan handelen, in de ervaring dat er geen zekerheid is in welk wereldbeeld dan ook. Maar iedereen die voor een moment of voor een mensenleven heeft gespeeld met dat idee ziet het als een basis voor radicale zelfstandigheid en gelijkwaardigheid.\r\n\r\nAls er geen waar paradigma is, kies er dan een die bijdraagt aan de verwezenlijking van jouw doel. Als je geen idee hebt waar je een doel kunt vinden, stem dan af op het universum of op jouw favoriete godheid, en luister ernaar en doe zijn, haar of ‘hets’ wil, want die is veel beter geïnformeerd dan de jouwe.\r\n\r\nTerug van het sublieme naar het belachelijke, van verlichting naar waarschuwingen. Er is nog zoveel dat moet worden gezegd om deze lijst te kwalificeren. Het is een voorlopige lijst en de volgorde is glibberig. Er zijn uitzonderingen op elk punt. Laat de lijst sudderen in je bovenbewustzijn. Loop op en neer door de lijst, pas hefboompunten toe waar je ze kan vinden. Hoe hoger het hefboompunt in de lijst staat, hoe meer het systeem zich verzet tegen haar verandering—dat is de reden waarom samenlevingen echt verlichte wezens proberen uit te wissen. \r\n\r\nEr zijn geen goedkope kaartjes voor systeemveranderingen. Je moet er aan werken, of dat nou betekent dat je een systeem nauwgezet moet analyseren of een paradigma rigoureus moet afgooien. Uiteindelijk lijkt het erop dat het hefboomeffect minder te maken heeft met het duwen van hefbomen dan met gedisciplineerd denken gecombineerd met strategisch, diep en wild loslaten.\r\n\r\n===Op naar een briljanten millennium===\r\nOnze regeringen en bedrijven blijven verstrikt hangen in het draaien aan kranen, drukken op knoppen en schonen van afvoerputten. Tijd voor een {{frisse blik}}—een paradigmaverschuiving—en een nieuw {{vurig verlangen}} naar de zee. \r\n\r\nDe ongeloofwaardig eenvoudige edoch extreem effectieve systeemoplossingen uit de huidige financiële crisis zijn al door velen verzonnen—[[de rijken rijker en de armen rijken]].\r\n\r\nOnze financiële infrastructuur is ondertussen—afgezien van de eurobiljetten en -munten—volledig digitaal,. Geld wordt informatie en informatie wordt geld. Ons financiële en monetaire systeem is volledig vormgegeven met software. En software is, de naam zegt het al, zachte en kneedbare waar.\r\n\r\nDus in tegenstelling tot fysieke infrastructuur zoals gebouwen en wegen en leidingen is het aapassen van onze financiële infrastructuur relatief gezien een eitje. Het veranderen van parameters, aanbrengen van effectieve terugkoppellussen en toevoegen of aanpassen van buffers in het financiële systeem en het bepalen van nieuwe doelen dus ook. Het is niet een kwestie van van kunnen, \'\'\'het is een kwestie van willen!\'\'\'\r\n\r\nSchrijf je {{dagdroom}}: Ik wil leven in een land dat… (vervang ‘land’ door gezin, buurt, wijk, dorp, plaats, stad, regio, organisatie, provincie, land, werelddeel, wereld). Verzamel het {{zielsprofiel}} van geestverwanten. Inspireer, groei en koester {{1.000 echte fans}}.\r\n\r\nTijd voor ecosofische wetswijzigingen en [[slimme spirituele software]]?!\r\n\r\n\'\'\'¥€$ WE CAN!\'\'\'\r\n\r\nVrij naar \'\'[http://www.developerdotstar.com/mag/articles/places_intervene_system.html Places to Intervene in a System]\'\' door [http://en.wikipedia.org/wiki/Donella_Meadows Donella Meadows].\r\n\r\n[http://www.slideshare.net/stephenpa Stephen Anderson]\'s  [http://www.slideshare.net/stephenpa/when-data-gets-up-close-and-personal When Data Gets Up Close and Personal] is een fraaie SlideShare over terugkoppellussen.','Systeeminterventiepunten',0,'','publish','open','open','','systeeminterventiepunten','','','2010-07-21 12:46:58','2010-07-21 11:46:58','',0,'http://aardbron.nl/?p=505',0,'post','',5),(506,2,'2009-03-02 20:26:23','2009-03-02 19:26:23','Mensen die systeemanalyse doen hebben een diep geloof in zogenaamde hefboompunten. Hefboompunten zijn plekken in een complex systeem—een menselijk lichaam, een onderneming, een organisatie, een economie, een samenleving, een ecosysteem—waar een kleine verschuiving in één ding grote veranderingen in de rest kan veroorzaken. Acupunctuurpunten voor systemen zeg maar.\n\nDe systeemgemeenschap heeft veel erfgoed over hefboompunten. Degenen die door de grote [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jay_Forrester Jay Forrester] van het MIT getraind zijn hebben een van zijn favoriete verhalen in zich opgenomen. “Mensen weten intuitief wat hefboompunten zijn. Telkens als ik weer een bedrijf geanalyseerd heb en een hefboompunt heb uitgeplozen blijkt terug bij het bedrijf dat \'\'\'iedereen het hefboompunt in de verkeerde richting duwt\'\'\'!”\n\n<!--more-->\n\nHet klassieke voorbeeld van die intuïtie met terugwerkende kracht was Forrester\'s eerste model van de wereld. Forrester werd door de Club van Rome gevraagd te laten zien hoe de grote mondiale problemen—armoede en honger, vernietiging van het milieu, uitputting van hulpbronnen, stedelijke achteruitgang en werkloosheid—zijn verwant en hoe ze kunnen worden opgelost.\n\nForrester kwam met een duidelijk hefboompunt: \'\'\'groei\'\'\'. Zowel de bevolkingsgroei als de economische groei. De kosten van groei—zoals armoede, honger en vernietiging van het milieu—de hele lijst van problemen proberen we op te lossen met groei! De wereldleiders zijn terecht gefixeerd op de economische groei als hét antwoord op bijna alle problemen, maar ze duwen met al hun kracht in de verkeerde richting. \n\n\'\'\'Tegennatuurlijk\'\'\'—Forrester\'s woord om complexe systemen te beschrijven. De systeemanalisten komen niet met snelle of eenvoudige formules voor het vinden van een hefboompunten. Onze tegennatuurlijkheden zijn niet zo goed ontwikkeld. Geef ons een paar maanden of jaren en we modelleren het systeem en zoeken het uit. Wij weten uit bittere ervaring dat wanneer we hefboompunten het systeem ontdekken, \'\'\'vrijwel niemand ons zal geloven\'\'\'.\n\nHeel frustrerend. Stel je eens voor dat je in een vergadering over het nieuwe mondiale handelsregime zit—[http://nl.wikipedia.org/wiki/Noord-Amerikaanse_Vrijhandelsovereenkomst NAFTA], [http://nl.wikipedia.org/wiki/GATT GATT] en de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Wereldhandelsorganisatie Wereldhandelsorganisatie]. Hoe meer je hoort, hoe meer je van binnen gaat sudderen. “Dit is een \'\'\'enorm nieuw stelsel\'\'\' dat de mensen uitvinden!” hoor je jezelf zeggen. “Ze hebben niet het geringste idee hoe het systeem zich zal gedragen,” zeg je tegen jezelf terug. “Het hefboomt het systeem compleet in de verkeerde richting—\'\'\'groei, groei en nog eens groei, tegen elke prijs\'\'\'! En de maatregelen waar deze aardige mensen het over hebben—kleine aanpassingen aan parameters en slappe verzwakkende terugkoppellussen—zijn ronduit \'\'\'zwak\'\'\'!”\n\nPlotseling, zonder helemaal te weten wat er gebeurt, sta je op en loop je naar de flip-over, sla je een schone pagina op en schrijf je: “Plaatsen om te in te grijpen in een systeem,”, gevolgd door negen punten:\n#\'\'\'Getallen\'\'\'—subsidies, belastingen, normen.\n#\'\'\'Voorraden en stromen\'\'\'.\n#\'\'\'Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen\'\'\'.\n#\'\'\'Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen\'\'\'.\n#\'\'\'Informatiestromen\'\'\'.\n#De \'\'\'regels van het systeem\'\'\'—prikkels, straffen, beperkingen.\n#De \'\'\'kracht van zelforganisatie\'\'\'.\n#De \'\'\'doelen van het systeem\'\'\'.\n#De \'\'\'mentaliteit\'\'\' of het \'\'\'paradigma\'\'\', van waaruit de doelstellingen, zelforganisatie, regels, informatiestromen, terugkoppelstructuren, voorraden en stromen ontstaan. \n\nIedereen in de vergadering knippert verrast met de ogen, waaronder jijzelf. “Dat is brilliant!\" ademt iemand. “Huh?” zegt iemand anders. Je beseft dat je veel uit hebt te leggen.\n\nPlaats de lijst in een context van bescheidenheid voordat je erdoor heen gaat en de vertaling van het jargon, de voorbeelden en uitzondering tot je door laat dringen. Decennia van grondige analyse van veel verschillende soorten systemen is al door veel slimme mensen  gedaan. Maar complexe systemen zijn, nou, complex. Het is gevaarlijk om erover te generaliseren. Wat je gaat lezen is niet een recept voor het vinden van hefboompunten. Veeleer is het een uitnodiging om meer in het algemeen na te denken over systeemveranderingen. Daarom voel je hefboompunten wel intuïtief aan maar zet je ze vaak omgekeerd in.\n\n===Getallen===\n\nGetallen—‘parameters’ in systeemjargon—bepalen hoeveel en hoe snel je aan welke kraan dient te draaien voor een bepaald effect. Misschien draait de kraan moeilijk, dus duurt het een tijdje voordat het water voldoende stroomt. Misschien is de afvoer geblokkeerd en staat daardoor slechts een kleine stroom toe, ongeacht hoe hard de kraan stroomt. Misschien levert de kraan de kracht van een brandslang.\n\nStuk voor stuk overwegingen over getallen, parameters. Getallen die soms hard en onveranderbaar ingebakken zijn in het systeem. Getallen die echter voor velen van ons de meeste geliefde interventiepunten zijn.\n\nKijk maar eens naar de staatschuld. De staatschuld is een negatieve badkuip, een geldgat. De snelheid waarmee deze put zich verdiept is het jaarlijkse tekort. Fiscale inkomsten maken de put ondieper, de overheidsuitgaven juist weer dieper.\n\nDe politiek en de minister president debatteren eindeloos over de vele parameters en het openen en sluiten van de honderden tapkraantjes en draaiknoppen van inkomsten en putten en afvoer van uitgaven van de belastingen.\n\nAangezien deze kranen en riolering zijn aangesloten op de kiezers, zijn dit allemaal politiek geladen parameters. Maar, ondanks al dat vuurwerk, en ongeacht welke partij verantwoordelijk is, wordt het geldgat alsmaar groter en groter en verandert alleen maar snelheid waarmee de put dieper wordt. \n\nDe hoeveelheid grond die wij gereserveerd hebben voor natuurbeheer. Het minimumloon. Hoeveel we uitgeven aan aids of de JSF. De vergoeding voor de dienstverlening van jouw bank die van je rekening afgeschreven wordt. Dit zijn allemaal getallen, aanpassingen van tapkranen en afvoerputten.\n\nHetzelfde geldt voor het aanemen en ontslaan van mensen. Verschillende handen op de kranen verschillen in het tempo en intensiteit waarmee zij zich veranderen, maar als het dezelfde oude tapkranen zijn die deel uitmaken van hetzelfde systeem, waar volgens dezelfde informatie en regels en doelstellingen aan gedraaid wordt, zal het systeem niet veranderen.\n\nJanPeter Balkenende draait anders aan de geldkranen dan Wouter Bos, maar het lost het probleem niet op. Wat dat betreft lijken ze als twee druppels water op elkaar.\n\nGetallen staan onderaan de lijst van hefboompunten. Gerommel in de marge. Het regelen van de dekstoelen op de Titanic. Waarschijnlijk gaat vijfennegentig procent van onze aandacht en energie uit naar getallen. Veel energie met een zwak effect.\n\nNiet dat parameters niet belangrijk zijn, ze kunnen dat zeker zijn, vooral op de korte termijn en voor de persoon die midden in de stroom staat. Maar \'\'\'paramaters veranderen zelden gedrag\'\'\'. Als het systeem piepend en krakend blijvend tot stilstand komt kunnen parameterwijzigingen het zelden weer starten. Als het systeem woest en variabel is stabiliseert het draaien aan de knoppen het systeem vaak niet. Als het systeem eenmaal buiten je controle groeit remmen parameters het niet af.\n\nWelke maximum we ook op campagnebijdragen zetten, het schoont de politiek niet op. Meer uitgeven aan politie laat de criminaliteit niet verdwijnen. Het gehannes met de rente door de banken laat de bedrijfscycli niet verdwijnen. Dat vergeten we altijd tijdens oplevingen terwijl we telkens weer geschokt zijn door achteruitgang.\n\nEr zijn echter ook kritische uitzonderingen. Getallen krijgen een hefboomeffect wanneer zij waarden bereiken die dient als aftrap van een van de punten hoger op deze lijst. \n\nRentevoeten of geboortecijfers besturen de winsten rond versterkende terugkoppellussen. Systeemdoelen zijn parameters die grote verschillen kunnen maken. Soms komt een systeem op de rand van chaos waarbij de kleinste verandering van een parameter het systeem van orde naar wilde wanorde kan drijven.\n\nWaarschijnlijk is de \'\'\'meest kritische soort van getallen de lengte van de vertraging\'\'\' in een terugkoppelcircuit.\n\nHerinner je je die badkuip op de vierde verdieping met de boiler in de kelder? In een oude hotels kom je die nog wel eens tegen. En het hoeft niet eens een bad met bufferend vermogen te zijn, een douche doet het ook al. Draai aan de kraan en pas na een minuut reageert de temperatuur van het water. Raad maar eens hoe die douche zich gedraagt. Inderdaad—je slingert van warm naar koud en weer terug naar heet en doorspekt het met krachttermen.\n\nVertragingen in verzwakkende terugkoppellussen veroorzaken schommelingen en trillingen in het systeem. Als je een systeem probeert aan te passen aan jouw doel maar je ontvangt slechts vertraagd informatie over de toestand van het systeem schiet je door en schiet je tekort.\n\nHetzelfde geldt als je gegevens op tijd zijn maar je reactie niet. Er zijn bijvoorbeeld meerdere jaren nodig voor de bouw van een elektriciteitscentrale en zo\'n centrale gaat vervolgens ongeveer dertig jaar mee. Deze vertragingen maken het onmogelijk om precies het juiste aantal centrales te bouwen voor de levering van een snel veranderende vraag. \n\nZelfs met een enorme inspanning op prognoses kampt bijna de hele elektriciteitsindustrie in de wereld met lange schommelingen tussen overcapaciteit en ondercapaciteit. Een systeem met vertragingen op lange termijn kan onmogelijk reageren op korte termijn veranderingen. Daarom functioneert een systeem met een massale en centrale planning— zoals de Sovjet-Unie of General Motors—noodzakelijkerwijs slecht.\n\n\'\'\'Een vertraging in een terugkoppelproces is doorslaggevend voor de systeemtoestand dat het terugkoppelcircuit probeert te besturen, relatief ten opzichte van de mate van verandering\'\'\' zoals groei, fluctuatie of verval.\n\nVertragingen die te kort zijn veroorzaaken overreactie en schommelingen die worden versterkt door het springerige gedrag van het antwoord.\n\nVertragingen die te lang zijn veroorzaken gedempte, aanhoudende of exploderende schommelingen, afhankelijk van hoe veel te lang. In het extreme veroorzaken ze chaos, en, vaak kort daarna, de dood.\n\nLoopt het systeem door vertragingen in terugkoppellussen de drempel over naar het gebied buiten haar eigen regelbereik, een kritische grens, dan is er geen houden meer aan en ontstaat vaak onherstelbare schade en ineenstorting.\n\nVertragingduur kan een belangrijk hefboompunt zijn, ware het niet dat vertragingen in het systeem vaak niet makkelijk te veranderen zijn. De dingen duren zo lang als ze duren. Je kan niet veel doen aan de bouwtijd van een belangrijk bouwwerk, de ontwikkeling van een kind of de groei van een bos.\n\nHet is meestal makkelijker om de \'\'mate\'\' van verandering te dempen door versterkende terugkoppellussen in te zetten waardoor de terugkoppelvertraging tot minder problemen zal leiden en het systeem binnen haar veilige bereik kan bewegen. \n\nKritische getallen zijn helemaal niet zo algemeen als mensen denken dat ze zijn. De meeste systemen hebben zich ontwikkeld of zijn ontworpen om buiten het gevoelige bereik van hun parameters te blijven. In de meeste gevallen zijn de getallen niet de moeite van al ons zweet waard.\n\n===Voorraden en stromen===\n\nDe structuur van het sanitair en de riolering en de voorraden en stromen en hun fysieke arrangement kunnnen een enorm effect hebben op hoe een systeem werkt. \n\nToen het Hongaarse wegennet zo werd aangelegd dat al het verkeer dat van de ene naar de andere kant van het land door centraal Boedapest moest passeren, bepaalde dat de luchtvervuiling en verkeersvertragingen.  Geen roetfilter, verkeerslicht of snelheidsbeperking kon daar tegen op. De enige manier om een systeem dat verkeerd is aangelegd te herstellen is om het opnieuw te bouwen, als je daartoe in staat bent.\n\nVaak ben je daar niet toe in staat omdat fysieke bouw nou eenmaal een trage en dure vorm van verandering is. Sommige voorraad- en stroomstructuren zijn gewoon onveranderbaar.\n\nDe deining die de babyboomgeneratie in de bevolking veroorzaakt levert eerst druk op het basisschoolsysteem, dan op het middelbaar onderwijs, de hogere scholen en de universiteiten, dan op de werkgelegenheid en huisvesting, en nu zijn we naarstig op zoek naar de ondersteuning van haar pensioen. Ondanks haar volledige voorspelbaarheid laten we ons er toch door verrassen. Regeren is vooruitzien?\n\nAan de babyboom is niet veel te doen. Vijfjarigen worden nou eenmaal zesjarigen en vierenzestigjarigen worden vijfenzestigjarigen. Voorspelbaar en niet te stoppen. Hetzelfde kan worden gezegd voor de levensduur van destructieve CFK-moleculen in de ozonlaag, voor de snelheid waarmee verontreinigingen uit grondwaterlagen gewassen worden, en voor het feit dat het  tien tot twintig jaar duurt totdat een inefficiënt wagenpark afgeschreven is.\n\nHet mogelijke uitzonderlijke hefboompunt is hier de omvang van de voorraden of buffers. Stel je eens een grote badkuip voor, met trage in- en uitstroom. Pak er nu eens een met kleine en snelle stromen. Dat is het verschil tussen een meer en een rivier. Je hoort veel vaker van katastrofale overstromingen van een rivier dan van katastrofale overstromingen van een meer omdat voorraden die groot  zijn in verhouding tot hun stromen stabieler zijn dan kleine. Een grote, stabiliserende voorraad is een buffer.\n\nDe stabiliserende kracht van buffers is de reden waarom je geld op de bank zet in plaats van te leven van het wisselgeld in je zak. Daarom houden winkels voorraad in plaats van nieuwe voorraad te bestellen zodra klanten de oude voorraad mee de deur uit nemen. Het is de reden waarom we van een bedreigde soort meer dan de minimum fokpopulatie dienen te hebben. De grond in het oosten van de VS is gevoeliger voor zure regen dan de grond in het westen omdat zij hebben geen grote buffers van calcium hebben die het zuur neutraliseert.\n\nJe kunt een systeem vaak stabiliseren door een buffer aan te brengen of de capaciteit van een bestaande buffer te vergroten. Maar als een buffer te groot is wordt het systeem inflexibel. Dan reageert te traag en we hebben gezien welk nadelig effect vertragingsduur op het systeem als geheel heeft.\n\nBedrijven hebben ‘just-in-time’ voorraden uitgevonden omdat af en toe kwetsbaar zijn voor schommelingen of verstoringen goedkoper is dan bepaalde, constante voorraadkosten, en omdat kleine tot verdwijnende voorraden een flexibeler response op de veranderende vraag toestaan. \n\nEr is een, soms magisch, hefboomeffect door het veranderen van de grootte van een buffer. Maar buffers zijn meestal fysieke dingen en daarom niet makkelijk te veranderen. \n\nHet absorptievermogen voor zuur van de bodem in het oosten is geen hefboom voor het verlichten van schade door zure regen. De opslagcapaciteit van een dam is letterlijk in beton gegoten.\n\nFysieke structuur is van cruciaal belang in een systeem, maar de hefboompunten zitten in de eerste plaats een goed ontwerp. Nadat de structuur gebouwd is zit de hefboomwerking in het begrip van de beperkingen, knelpunten en het veilige bereik van het systeem waarmee we ons kunnen onthouden van fluctuaties of expansies die haar bereik overbelasten.\n\n===Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen===\n\nNu verschuiven we van het fysieke deel van het systeem naar de informatieve en besturingsdelen waar meer invloed mee kan worden uitgeoefend. De natuur evolueert ‘als vanzelf’ de verzwakkende terugkoppelingen en wij mensen vinden ze uit om de systeemtoestand binnen veilige grenzen te houden.\n\nEen thermostaatlus is het klassieke voorbeeld. Het doel ervan is om de systeemtoestand met de naam ‘kamertemperatuur’ redelijk constant op een gewenst niveau te houden. Elke verzwakkende terugkoppellus heeft een doel nodig—de instelling van de thermostaat—een meet- en signaleringsapparaat dat afwijkingen van het doel detecteert—de thermostaat—, en een reactiemechanisme—de kachel en/of airco, ventilatoren, warmteleidingen, gas, en zo voort.\n\nEen complex systeem heeft meestal vele verzwakkende terugkoppellussen die het in kan zetten zodat het zichzelf onder verschillende omstandigheden en prikkels kan corrigeren. Sommige van die lussen zijn mogelijk een groot deel van de tijd inactief—zoals het noodkoelsysteem in een kerncentrale, of je vermogen om om je lichaamstemperatuur op peil te houden door te zweten (afkoeling) of rillen (opwarming).\n\nEen van de grote fouten die we maken is om deze noodmechanismen te verwijderen omdat ze niet vaak gebruikt worden en ze daardoor onnodig kostbaar lijken. Als we dit doen zien we hier op de korte termijn geen effect van. Op de lange termijn versmallen we echter het bereik van de overlevingsruimte van het systeem. \n\nEen van de meest hartverscheurende manieren waarop we dit doen is door inbreuk te maken op de habitats van bedreigde soorten. Een andere is de inbreuk op onze eigen tijd voor rust, recreatie, socialisatie en meditatie.\n\nDe ‘kracht’ van een verzwakkende lus—haar vermogen om de haar toegewezen voorraad op of in de buurt van het doel te houden—hangt af van de combinatie van álle parameters en verbindingen: de nauwkeurigheid en snelheid van haar bewaking, de snelheid en kracht van de respons, de directheid en grootte van de corrigerende stromen. \n\nHier kunnen hefboompunten zijn. Neem markten bijvoorbeeld. De verzwakkende terugkoppelsystemen in vrije markten kunnen inderdaad wonderen van zelfcorrectie zijn als de prijzen variëren om vraag en aanbod in balans te houden—hefboompunten die allesbehalve aanbeden worden door economen. Hoe meer de prijs—het centrale signaal aan zowel producenten als consumenten—transparant, ondubbelzinnig, tijdig en waarheidsgetrouw is, hoe soepeler de markten opereren.\n\nPrijzen die de volledige kosten weerspiegelen zullen de consument meedelen hoeveel ze zich daadwerkelijk kan en wil veroorloven en zullen efficiënte producenten belonen. \n\nBedrijven en overheden worden levensbedreigend aangetrokken tot het hefboompunt van de prijs en ze duwen haar met zijn allen in de verkeerde richting met subsidies, herstel, externaliteiten, belastingen en andere vormen van verwarring. De échte hefboom is om ze juist te verhinderen dit te doen. Vandaar het mededinginsrecht, de Reclame Code Commissie, pogingen tot internalisering van kosten (zoals belasting op vervuiling), de verwijdering van perverse subsidies en andere manieren van nivellering marktplaatsen.\n\nDe kracht van een verzwakkende terugkoppellus is belangrijk, relatief ten opzichte van het effect waarvoor het is ontworpen om te corrigeren. Als het effect in sterkte toeneemt dienen de terugkoppelingen ook in sterkte toe te nemen.\n\nEen thermostaat kan werken op een koude winterse dag—maar open alle ramen en het corrigerend vermogen zal falen. Democratie werkte beter vóór de komst van de hersenspoelende macht van gecentraliseerde massacommunicatie. Traditionele controles op de visserij waren voldoende totdat radar, drijfnetten en andere technologieën het voor een klein aantal spelers mogelijk maakten om de vis relatief moeiteloos uit te roeien. De macht van een grote industrie vraagt om de controlerende macht van een grote overheid. Een mondiale economie maakt een globale overheid noodzakelijk.\n\nZo maar wat andere voorbeelden van het versterken van verzwakkende terugkoppellussen ter verbetering van de zelfcorrigeren capaciteiten van een systeem: preventieve medicijnen; beweging en een goede voeding van het lichaam ter versterking van het weerstandsvermogen tegen ziekte; integrale plaagbestrijding door stimulering van juist de natuurlijke vijanden van gewasplagen; een open overheid om de geheimhoudingsplicht van de regering te verminderen; de bescherming van klokkenluiders; vergoedingen voor aarde toegevoegde waarde; belasting op vervuiling; en prestatie-obligaties om de geëxternaliseerde publieke kosten van particuliere uitkeringen te herwinnen.\n\n===Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen===\n\nEen versterkend terugkoppelcircuit is zelfversterkend. Hoe meer ze werken, hoe meer ze aan kracht winnen om meer te werken. Steeds sneller steeds sneller en steeds meer steeds meer. Levensgevaarlijk.\n\nHoe meer mensen de griep krijgen, hoe meer andere mensen ze besmetten. Hoe meer baby\'s geboren worden, hoe meer mensen opgroeien om hebben baby\'s te krijgen. Hoe meer geld je in de bank hebt, hoe meer rente meer je verdient, hoe meer geld je in de bank hebt. Hoe meer schuld je hebt, hoe meer rente je moet betalen, hoe meer schuld je krijgt. Hoe meer de bodem erodeert, hoe minder het de vegetatie kan ondersteunen, hoe minder wortels en bladeren om de regen en afvoer te verzachten, hoe meer de bodem erodeert. Hoe meer hoog-energetische neutronen in de kritische massa, hoe meer zij botsen met kernen en hoe meer hoog-energetische neutronen zij vrijmaken.\n\nKortom, onbestuurde versterkende terugkoppellussen leiden tot kettingreacties. Ze beginnen klein en onzichtbaar en schieten, soms na een hele lange aanloopperiode, ineens door de knik waarna ze in een fractie van de tijd doorschieten en zichzelf—en ook vaak hun omgeving of gastheer—vernietigen.\n\nVersterkende terugkoppellussen drijven groei, explosie, erosie, en de ineenstorting van de systemen. Een systeem met een ongecontroleerde versterkende lus zal uiteindelijk zichzelf vernietigen. Daarom zijn er zo weing van.\n\nMeestal schakelt vroeger of later een verzwakkende terugkoppellus in. De infecteerbare mensen in een epidemie raken op—óf mensen nemen steeds sterkere maatregelen om te voorkomen dat ze besmet raken: de griepprik in september. Het sterftecijfer stijgt tot gelijk niveau als geboortecijfer—óf mensen zien de gevolgen van ongecontroleerde groei van de bevolking en nemen geboortebeperkende maatregelen. De grond erodeert tot harde rots, en na een miljoen jaar verbrokkelt de rots tot nieuwe grond—óf mensen dammen de erosie in en planten bomen en gras.\n\nIn deze voorbeelden krijg je het eerste resultaat indien de versterkende lus haar loop heeft, en het tweede als er een tussenkomst ter vermindering van haar macht ingrijpt. \n\nVermindering van de toename rond een versterkende lus—de groei vertragend—is meestal een krachtiger hefboom in systemen dan de versterking van verzwakkende lussen, en veel beter te verkiezen boven de vrije loop van een versterkende lus.\n\nBevolkings- en economische groei zijn hefboompunten in het wereldmodel omdat vertraging de vele verzwakkende lussen—door middel van technologie en de markten en andere vormen van aanpassing—de tijd geeft te functioneren. Net zo als het rustig afremmen van je auto wanneer je te snel rijdt beter en prettiger is dan het uitgooien van een anker of het eisen van een technische vooruitgang in de stuurgroep.\n\nHet meest interessante gedrag dat snel draaiende versterkende lussen kunnen veroozaken is chaos. Dit wilde, onvoorspelbare, onreproduceerbare en toch begrensde gedrag gebeurt wanneer een systeem snel, veel sneller begint te verandereren dan dat haar verzwakkende lussen daarop kunnen reageren.\n\nAls je bijvoorbeeld de kapitaalgroei in het wereldmodel blijft verhogen, kom je uiteindelijk op een punt waar een kleine stijging de economie verschuift van exponentiële groei naar trilling. Nog een duwtje opwaarts geeft de trilling een dubbele slag en nog een minuscuul extra duwtje stuurt het systeem over de rand van de afgrond de chaostoestand in.\n\nOndertussen neigt onze wereldeconomie naar die chaostoestand. Een probleem dat alleen optreedt op bij onrealistische parameterbereiken, bijvoorbeeld een jaarlijkse verdubbeling van de omvang van de economie. Echte wereldsystemen raken chaotisch als er iets in hen zeer snel kan toe- of afnemen.\n\nSnel vermenigvuldigende bacteriën of insectenpopulaties, zeer besmettelijke epidemieën, wilde speculatieve bubbels in geldsystemen, neutronenfluxen in het inwendige van kerncentrales. Deze systemen zijn moeilijk te controleren en haar controle moet het afremmen van de versterkende lussen daarin betrekken om ze in de hand te houden.\n\nZoek in gewonere systemen naar hefboompunten rond de geboortesnelheid, rentevoeten, erosietarieven, ‘succes aan de succesvollen’-lussen. Plekken die hoe meer je van iets hebt, hoe meer kans je hebt om meer te hebben aanwakkeren. Demp elke plek waar kettingreacties op de loer liggen met slimme verzwakkende terugkoppellussen die in kracht meelopen met de versterkende.\n\n===Informatiestromen===\n\nHet verhaal gaat dat er een aantal vergelijkbare huizen was waarbij de elektriciteitsmeter in sommige van de huizen in de kelder werd geïnstalleerd en in andere in de hal, waar de bewoners de meter direct en voortdurend konden zien als ze meer of minder elektriciteit verbruikten. Het elektriciteitsverbruik in de huizen met de meter in de hal was 30 procent lager.\n\nSysteemfans houden van dit verhaal want het is een voorbeeld van een groot hefboompunt in de structuur van het systeem. Het is geen aanpassing van een parameter, geen versterking of verzwakking van een bestaande lus. Het is een \'\'\'nieuwe lus, het leveren van terugkoppeling aan een plek waar het daarvoor niet was.\n\nIn 1986 heeft de Amerikaanse regering geëist dat iedere fabriek met uitstoot van gevaarlijke luchtverontreinigende stoffen dat publiek maakt. Plotseling kon iedereen precies weten wat er uit de schoorstenen in de stad kwam. Er was geen wet tegen deze uitstoot, geen boete, geen enkele bepaling van ‘veilige’ niveaus, uitsluitend informatie. In 1990 was de uitstoot gedaald tot 40 procent. Een chemisch bedrijf in de top tien van vervuilers verminderde de uitstoot met 90 procent, alleen maar om van die lijst af te komen.\n\nHet ontbreken van terugkoppeling veroorzaakt vaak slecht functionerende systemen. Het toevoegen of omleggen van informatie kan een krachtige interventie zijn, meestal gemakkelijker en goedkoper dan herstel van de fysieke structuur.\n\nDe [http://nl.wikipedia.org/wiki/Tragedie_van_de_meent tragedie van de meent] dat de wereld van visserij uitput doet zich voor omdat er geen terugkoppeling van de stand van de vispopulaties op het besluit om te investeren in vissersvaartuigen is. In tegenstelling tot de economische opinie voorziet de prijs van de vis niet in de gewenste terugkoppeling. Als de vis schaarser en dus duurder is, wordt het juist rendabeler om uit te varen en ze te vangen. Dat is een perverse terugkoppeling—een versterkende lus die leidt tot een ineenstorting.\n\nHet is belangrijk dat de ontbrekende terugkoppeling wordt hersteld op de juiste plaats en in dwingende vorm. Het is niet genoeg om alle gebruikers van een watervoerende laag te informeren dat het grondwaterpeil daalt. Dat kan leiden tot een race naar de bodem van de put. Het is effectiever om de waterprijs steil te laten stijgen zodra de pompstations meer water oppompen dan er in de grondlaag instroomt.\n\nStel dat belastingbetalers op hun aangifteformulier kunnen aangeven aan welke overheidsdiensten hun fiscale betalingen moet worden besteed. Radicale democratie! Stel dat een stad of bedrijf haar waterinvoer stroomafwaarts van de lozing haar eigen afvalwater moet aanleggen. Stel dat elke publieke of particuliere ambtenaar die beslissingsbevoegheid heeft om te investeren in een kerncentrale het afval uit de fabriek op  of onder zijn of haar gazon opgeslagen krijgt. Stel dat alle werknemers van Shell Nederland het overtollige CO<sub>2</sub> in tonnen in hun kelder moeten opslaan.\n\nDe mens heeft een systematische neiging om verantwoording voor eigen beslissingen te vermijden. Dat is de reden waarom er zoveel terugkoppelingslussen ontbreken en waarom dit soort hefboomeffecten zo vaak populair zijn bij het volk en impopulair bij de bevoegdheden. Dit soort hefboompunten zijn enorm doeltreffend als de machten die beslissen ermee instemmen of als je om ze heen kunt manouvreren en het zo toch gedaan krijgt.\n\n===De regels van het systeem (prikkels, straffen, beperkingen)===\n\nDe regels van het systeem definiëren het bereik, de grenzen, de mate van vrijheid. Gij zult niet doden. Iedereen heeft het recht van vrije meningsuiting. Contracten zullen worden nageleefd. De voorzitter dient een periode van vier jaar en niet meer dan twee periodes. Negen mensen in een team, je moet elke plaat aanraken, drie slagen en je bent uit. Als je gepakt wordt bij het beroven van een bank, ga je naar de gevangenis.\n\nMikhail Gorbachev kwam aan de macht in de USSR, opende informatiestromen ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Glasnost glasnost]) en veranderde de economische regels ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Perestrojka perestrojka]), en kijk eens wat er gebeurd is. \n\nGrondwetten zijn sterke sociale regels. Fysische wetten, zoals de tweede wet van de thermodynamica zijn absolute regels als we ze correct begrijpen. Wetten, straffen, beloningen en informele sociale overeenkomsten zijn geleidelijk zwakkere regels.\n\nOm de macht van de regels aan te tonen, vraag studenten eens om zich verschillende regels voor te stellen voor een college. Stel de studenten beoordelen de docenten. Stel dat je naar school komt als je wilt iets leren en je vertrekt als je het geleerd hebt. Stel dat hoogleraren aangenomen worden op basis van hun vermogen tot het oplossen van reële problemen in de echte wereld in plaats van het publiceren van academische documenten. Stel dat een klas als groep wordt beoordeeld in plaats van als individuen.\n\nRegels veranderen gedrag. Macht over de regels is echte macht. Macht over de regels van de regels is supermacht.\n\nDaarom komen lobbyisten samen wanneer de regering en de Eerste en Tweede Kamer wetten schrijft. Daarom schrijft de Eerste Kamer—die de grondwet interpreteert en omlijnt—de regels voor het schrijven van de regels—nog meer macht dan de regering. \n\nAls je de diepste storingen van systemen wilt begrijpen, besteed dan aandacht aan de regels en aan degenen die daar de macht over hebben.\n\nDat is de reden waarom bij velen de alarmklokken van de systeemintuïtie luidden toen het nieuwe wereldhandelsstelsel werd uitgelegd. Het is een systeem met regels ontworpen van bedrijven, door bedrijven en voor bedrijven. De regels sluiten vrijwel elke terugkoppeling uit andere sectoren van de samenleving uit. De belangrijkste terugkoppeling—die vanuit het milieu en de aarde ontrokken waarde—ontbreekt volkomen. De meeste van haar vergaderingen zijn gesloten voor de pers—geen informatie, geen terugkoppeling.\n\nSamen met het geldsysteem dwingt het naties in versterkende lussen met elkaar te concurreren ten koste van het milieu en de sociale bescherming teneinde zakelijke investeringen aan te trekken. Het is een recept voor het ontketenen van de lus van ‘succes aan de succesvollen’. Het is gelukt.\n\n===De kracht van zelforganisatie===\n\nHet meest verbluffende dat levende systemen kunnen doen is zich volledig te veranderen door het creëren van geheel nieuwe structuren en gedrag. In biologische systemen heet die kracht evolutie en leidt in uiteindelijk tot metamorfose. In de menselijke economie noemen we het technische vooruitgang of sociale revolutie. In systeemlingo heet het zelforganisatie.\n\nZelforganisatie betekent de verandering van enig aspect van een systeem eerder op deze lijst—de toevoeging of verwijdering van:\n*fysieke structuur; of\n*verzwakkende of versterende lussen; of\n*informatiestromen; of\n*regels.\n\nHet vermogen om zichzelf te organiseren is de sterkste vorm van de veerkracht  van een systeem—het vermogen om veranderingen te overleven veranderen. De meest innovatieve systemen—organisaties, bedrijven, naties—zijn zo in staat zich voortdurend te vernieuwen en bruisen van het leven.\n\nHet menselijke immuunsysteem kan reacties op (sommige soorten) aanvallen ontwikkelen die het nooit eerder is tegengekomen. Het menselijk brein kan nieuwe informatie opnemen  en volledig nieuwe, unieke gedachten ontpoppen.\n\nZelforganisatie lijkt zo verwonderlijk dat we de neiging om het als mysterieus en miraculeus te zien. Economen modelleren technologie vaak letterlijk als manna uit de hemel—komt van nergens, kost niets, en verhoogt de productiviteit van de economie constant met ongeveer een procent per jaar. Eeuwenlang ervaren mensen de spectaculaire variëteit van de natuur met hezelfde ontzag. Slechts een goddelijke schepper kan zo\'n creatie voortbrengen. \n\nIn feite hoeft de goddelijke schepper geen wonderen te doen. Het is ‘slechts’ een kwestie  van het schrijven van een paar slimme regels voor zelforganisatie. Deze regels bepalen hoe, waar, wanneer en wat het systeem zichzelf kan toevoegen of verwijderen en onder welke voorwaarden.\n\nZelforganiserende computermodellen tonen aan dat zich prachtige geestverbijsterende patronen kunnen ontvouwen door eenvoudige evolutionaire algoritmen. Dat hoeft niet te betekenen dat de algoritmen voor de echte wereld eenvoudig zijn, maar alleen dat zij dat kunnen worden.\n\nDe genetische code is de basis van alle biologische evolutie bevat slechts vier letters, gecombineerd tot woorden van drie letters elk. Deze code en de regels voor het repliceren en herschikken, heeft een onvoorstelbare variëteit van wezens uitgespuwd. \n\n{{code is niets, coderen is alles}}.\n\nZelforganisatie is in wezen een kwestie van evolutionaire grondstoffen—een voorraad van informatie waaruit mogelijke patronen gekozen kunnen worden—en een middel om ze te testen. Voor biologische evolutie is de grondstof DNA, één bron van variëteit is spontane mutatie, en het testmechanisme lijkt op iets doorspekt met Darwinistische selectie.\n\nDe grondstof voor de technologie is het lichaam van kennis: begrip dat wetenschap heeft verzameld. De bron van diversiteit is de menselijke creativiteit (wat dat ook moge zijn) en het selectiemechanisme is dat wat de markt zal belonen of dat wat overheden en stichtingen dan ook maar zullen financieren of dat wat de fantasie van de gekke uitvinders dan ook maar prikkelt. \n\nWanneer je de kracht van zelforganisatie inziet, begin je te begrijpen waarom biologen biodiversiteit zelfs meer aanbidden dan economen technologie aanbidden. De wilde en gevarieerde voorraad van DNA, in de loop van miljarden jaren geëvolueerd en opeengestapeld, is dé bron van evolutionaire mogelijkheden. Net zoals wetenschap bibliotheken, laboratoria en wetenschappers dé bron zijn van technologische mogelijkheden. Het toestaan dat soorten uitsterven is een systemische misdaad, net als het willekeurig vernietigen van alle kopieën van bijzonder wetenschappelijke tijdschriften of bepaalde soorten wetenschappers dat is.\n\nHetzelfde kan worden gezegd van menselijke culturen, die de opslag zijn van gedragsrepertoires die niet over miljarden, maar honderdduizenden jaren opeengestapeld zijn. Ze zijn een voorraad van waaruit sociale evolutie en innovatie ontstaat. Helaas waarderen wij mensen het evolutionaire potentieel van culturen minder dan dat we het potentieel van iedere genetische variatie van de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Grondeekhoorns aardeekhoorn] begrijpen. Dat komt mogelijk door het geloof in de volstrekte superioriteit van de eigen cultuur, een aspect van bijna elke cultuur.\n\nElk systeem, biologisch, economisch of sociaal, dat experimenten minacht en het ruwe materiaal van innovatie wist is op de lange termijn gedoemd op deze zeer gevarieerde planeet. \n\nHet punt van ingrijpen hier is duidelijk maar onpopulair. Het aanmoedigen van diversiteit betekent verlies van controle. \'\'\'Laat duizend bloemen bloeien en wat dan ook kan gebeuren!\'\'\'\n \nWie durft?\n\n===De doelen van het systeem===\n\nDe drang naar controle is een voorbeeld van waarom het doel van een systeem een nog krachtiger hefboompunt is dan het zelforganiserende vermogen van een systeem. \n\nAls het doel is om meer en meer van de wereld onder het regime van een centraal plansysteem te vangen—het rijk van Genghis Khan, Das dritte Reich, de People\'s Republic of China, Wal-Mart, Disney, Microsoft—dan staat alles lager in de lijst onder druk of wordt verzwakt om te voldoen aan die doelstelling, ook zelforganiserend gedrag. Alles is ondergeschikt aan de systeemdoelen.\n\nDaarom raak je niet uitgesproken over de vraag of genetische manipulatie een goede of een slechte zaak is. Zoals met alle technologieën is de uitkomst afhankelijk van het doel waarmee de stuurlui het roer hanteren. Het enige dat je kan zeggen is dat als bedrijven het hanteren om nog meer verhandelbare producten te genereren er een heel andere richting voor de evolutie wordt ingeslagen dan wat de planeet tot nu toe heeft gezien.\n\nSystemen hebben een hiërarchie van doelen. De meeste verzwakkende terugkoppellussen hebben hun eigen doelen—om het badwater op het juiste niveau te houden, om de kamertemperatuur comfortabel te houden, om voorraden op voldoende niveau te handhaven. Het zijn kleine hefboompunten. De punten met grote hefboomwerking zijn de doelstellingen van volledige systemen.\n\nMensen binnen systemen herkennen vaak niet wat de doelstelling is van het gehele systeem dat ze bedienen. De meeste bedrijven zullen waarschijnlijk zeggen dat het doel is om winst te maken, maar dat is slechts een regel, een noodzakelijke voorwaarde om mee te kunnen blijven spelen.\n\nWat is het doel van het spel? Om te groeien? Om het marktaandeel te vergroten? Om de wereld (klanten, leveranciers, toezichthouders) steeds meer onder de controle van de onderneming te brengen zodat haar activiteiten steeds meer van onzekerheid afgeschermd worden. Dat is ook het doel van een kankercel en van de hele levende bevolking. Het is alleen slecht wanneer het niet wordt tegengewerkt door hogere verzwakkende terugkoppellussen met doelen om het systeem in evenwicht te houden.\n\nHet doel van het voeren van de marktconcurrerentie dient het doel van elke onderneming om haar concurrenten te eliminieren te overtroeven. Het doel om de bevolking in evenwicht te houden en zich te ontwikkelen dient de doelstelling van elke populatie om alle middelen op te eisen voor haar eigen metabolisme te overtroeven. \n\nHet wisselen van de spelers in een systeem is een ingreep op laag niveau zolang de spelers in het zelfde oude systeem passen. De uitzondering op deze regel zit aan de top, als een enkele speler het systeemdoel kan veranderen.\n\nHet is wonderbaarlijk als—slechts zeer incidenteel—in een organisatie een nieuwe leider opstaat, een nieuw doel formuleert en zo in haar of zijn eentje het gedrag van honderden, duizenden of miljoenen perfect rationele mensen verandert. Adolf Hitler in Nazi-Duitsland en Mahatma Gandhi zijn hier twee extreme voorbeelden van.\n\nDat is ook wat Ronald Reagan deed. Niet lang voordat hij president werd, kon een president zeggen: ”Vraag niet wat de overheid voor jou kan doen, vraag wat jij kunt doen voor de overheid,” en niemand had zelfs gelachen. Reagan zei dat het doel niet is om de mensen  de regering te laten helpen en niet om de regering  de mensen te laten helpen, maar om de regering van onze nek af te krijgen.\n\nMen kan erover twisten dat grote veranderingen in het systeem hem daarmee weg lieten komen. Maar de grondigheid waarmee het gedrag sinds Reagan in de VS en zelfs de wereld is veranderd getuigt van de grote hefboomwerking van het uitspreken, herhalen en het opeisen van nieuwe systeemdoelen.\n\n===De mentaliteit of zienswijze van waaruit het systeem ontstaat===\n\nEen van de gezegden van Jay Forrester over systemen gaat alvolgt: “Het maakt niet uit hoe de fiscale wetgeving van een land is opgesteld. Er is een gemeenschappelijk idee in de hoofden van de samenleving over wat een ‘eerlijke’ verdeling van de fiscale last is. Ongeacht wat de regels zeggen zal de werkelijke verdeling van de belastingen het algemeen aanvaarde idee van ‘rechtvaardigheid’ altijd geweld aan doen, hetzij door eerlijk of oneerlijk spel, door complicaties, valsspelen, vrijstellingen of aftrekposten, of door voortdurende aanvallen op de regels.”\n\nHet gemeenschappelijke idee in de hoofden van de samenleving, de grote onuitgesproken aannames—onuitgesproken omdat ze onnodig zijn te vermelden; iedereen kent ze—vormt de diepste reeks overtuigingen van hoe de maatschappij denkt over hoe de wereld werkt. Er is een verschil tussen zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Mensen die minder betaald worden zijn minder waard. Groei is goed. De natuur is een onuitputtelijke voorraad van middelen die dient te worden omgezet ten behoeve van menselijke doeleinden. Evolutie is gestopt met het ontstaan van homo sapiens. Men kan land ‘bezitten’. De olievoorraden onder de noordpool zijn van mij. Dit zijn slechts enkele van de paradigmatische aannames van onze cultuur. Allemaal aannames die de mensen van andere culturen volstrekt verbluft achterlaat.\n\nParadigma\'s of zienswijzen zijn de bronnen van de systemen. Van hen komen doelen, informatiestromen, terugkoppellussen, voorraden en stromen.\n\nDe oude Egyptenaren bouwden piramides omdat ze geloofden in een hiernamaals. Wij bouwen torenflats omdat wij menen dat de ruimte in het centrum van de steden enorm waardevol is—behalve voor onoggelijke ruimten waarvan wij menen dat ze waardeloos zijn, vaak in de buurt van de diezelfde torenflats.\n\nOf het nu Copernicus of Kepler was die aantoonde dat de aarde niet het middelpunt van het universum was, of Einstein die veronderstelde dat materie en energie uitwisselbaar zijn, of Adam Smith die beweerde dat de egoïstische acties van individuele spelers in markten heerlijk bijdroegen aan het gemeenschappelijk goed.\n\nMensen die weten te in te grijpen in systemen op het niveau van een zienswijze, en daar de gevoelige snaar weten te raken, raken een hefboompunt dat systemen volledig transformeert.\n\nJe kunt zeggen dat paradigma\'s moeilijker zijn te veranderen dan elk ander aspect van een systeem, en dus dient deze post het laagst op de lijst worden geplaatst, niet het hoogst. Maar er is niets fysieks of duur of zelfs langzaam aan een paradigmaverschuiving. Bij elk individu gebeurt dit in een oogwenk. Een klik in de geest, een nieuwe manier van kijken is voldoende. \'\'\'Eureka!\'\'\' Natuurlijk verzetten individuen en samenlevingen zich tegen uitdagingen van hun paradigma, harder dan tegen elke andere vorm van verandering.\n\nDus, \'\'\'hoe kan je een paradigma veranderen?\'\'\' Thomas Kuhn, die het baanbrekende boek over de grote paradigmaverschuiving in de wetenschap schreef, heeft hierover veel te zeggen. In een notendop komt het hierop neer:\n*\'\'\'Blijf goed wijzen op de afwijkingen en storingen van het oude paradigma.\'\'\'\n*\'\'\'Kom zelf luid en duidelijk en met zekerheid vanuit het nieuwe paradigma.\'\'\'\n*\'\'\'Injecteer mensen met het nieuwe paradigma op openbare plaatsen met zichtbaarheid en kracht.\'\'\'\n*\'\'\'Werk met actieve veranderaars en met het overgrote deel van mensen met een open geest\'\'\' en verkwist geen met reactionairs.\n\nSysteemmensen zeggen dat één manier om een paradigma te veranderen is om een model van een systeem te maken dat je buiten het systeem plaatst en je zo dwingt om de ogen te openen en met een {{frisse blik}} het geheel te zien. Systeemmensen zeggen dat omdat hun eigen paradigma\'s op die manier zijn gewijzigd.\n\n===De kracht om paradigma\'s te overstijgen===\n\nOm waarheidsgetrouw en volledig zijn is er nog een nabrander.\n\nDe hoogste hefboomwerking van alles is om je niet te verbinden met de arena van paradigma\'s en je te beseffen dat geen enkele paradigma ‘waar’ is. Zelfs die paradigma\'s die jouw zoete comfortabele wereldbeeld vormen geven een zeer beperkt inzicht in een immens en fantastisch universum.\n\nOp buikniveau snap je het paradigma dat er paradigma\'s zijn, en je snapt dat datzelf een paradigma is. Dat inzicht is fantastisch grappig. Het is jezelf verliezen in niet-weten.\n\nMensen die zich vastklampen aan paradigma\'s (en dat doet bijna iedereen) werpen één blik in de ruime mogelijkheid dat alles wat we denken gegarandeerd onzin is en fietsen vervolgens angstig voor die onzekerheid en snel in de tegenovergestelde richting. Toch zit er geen kracht, geen controle, zelfs geen bestaansreden, laat staan handelen, in de ervaring dat er geen zekerheid is in welk wereldbeeld dan ook. Maar iedereen die voor een moment of voor een mensenleven heeft gespeeld met dat idee ziet het als een basis voor radicale zelfstandigheid en gelijkwaardigheid.\n\nAls er geen waar paradigma is, kies er dan een die bijdraagt aan de verwezenlijking van jouw doel. Als je geen idee hebt waar je een doel kunt vinden, stem dan af op het universum of op jouw favoriete godheid, en luister ernaar en doe zijn, haar of ‘hets’ wil, want die is veel beter geïnformeerd dan de jouwe.\n\nTerug van het sublieme naar het belachelijke, van verlichting naar waarschuwingen. Er is nog zoveel dat moet worden gezegd om deze lijst te kwalificeren. Het is een voorlopige lijst en de volgorde is glibberig. Er zijn uitzonderingen op elk punt. Laat de lijst sudderen in je bovenbewustzijn. Loop op en neer door de lijst, pas hefboompunten toe waar je ze kan vinden. Hoe hoger het hefboompunt in de lijst staat, hoe meer het systeem zich verzet tegen haar verandering—dat is de reden waarom samenlevingen echt verlichte wezens proberen uit te wissen. \n\nEr zijn geen goedkope kaartjes voor systeemveranderingen. Je moet er aan werken, of dat nou betekent dat je een systeem nauwgezet moet analyseren of een paradigma rigoureus moet afgooien. Uiteindelijk lijkt het erop dat het hefboomeffect minder te maken heeft met het duwen van hefbomen dan met gedisciplineerd denken gecombineerd met strategisch, diep en wild loslaten.\n\n===Op naar een briljanten millennium===\nOnze regeringen en bedrijven blijven verstrikt hangen in het draaien aan kranen, drukken op knoppen en schonen van afvoerputten. Tijd voor een {{frisse blik}}—een paradigmaverschuiving—en een nieuw {{vurig verlangen}} naar de zee. \n\nDe ongeloofwaardig eenvoudige edoch extreem effectieve systeemoplossingen uit de huidige financiële crisis zijn al door velen verzonnen—[[de rijken rijker en de armen rijken]].\n\nOnze financiële infrastructuur is ondertussen—afgezien van de eurobiljetten en -munten—volledig digitaal,. Geld wordt informatie en informatie wordt geld. Ons financiële en monetaire systeem is volledig vormgegeven met software. En software is, de naam zegt het al, zachte en kneedbare waar.\n\nDus in tegenstelling tot fysieke infrastructuur zoals gebouwen en wegen en leidingen is het aapassen van onze financiële infrastructuur relatief gezien een eitje. Het veranderen van parameters, aanbrengen van effectieve terugkoppellussen en toevoegen of aanpassen van buffers in het financiële systeem en het bepalen van nieuwe doelen dus ook. Het is niet een kwestie van van kunnen, \'\'\'het is een kwestie van willen!\'\'\'\n\nSchrijf je {{dagdroom}}: Ik wil leven in een land dat… (vervang ‘land’ door gezin, buurt, wijk, dorp, plaats, stad, regio, organisatie, provincie, land, werelddeel, wereld). Verzamel het {{zielsprofiel}} van geestverwanten. Inspireer, groei en koester {{1.000 echte fans}}.\n\nTijd voor ecosofische wetswijzigingen en [[slimme spirituele software]]?!\n\n\'\'\'¥€$ WE CAN!\'\'\'\n\nVrij naar \'\'[http://www.developerdotstar.com/mag/articles/places_intervene_system.html Places to Intervene in a System]\'\' door [http://en.wikipedia.org/wiki/Donella_Meadows Donella Meadows].\n\n','Systeeminterventiepunten',0,'','inherit','open','open','','505-revision','','','2009-03-02 20:26:23','2009-03-02 19:26:23','',505,'http://aardbron.nl/505-revision/',0,'revision','',0),(507,2,'2009-03-02 20:29:22','2009-03-02 19:29:22','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\" alt=\"slimme-spirituele-software-vista\" title=\"slimme-spirituele-software-vista\" width=\"500\" class=\"alignnone size-full wp-image-523\" /></a>\r\n\r\nComputers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\r\n\r\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\r\n\r\n===Don\'t make me think!===\r\n\r\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\r\n\r\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\r\n\r\n===IT: onbalans tussen IQ en EQ===\r\n\r\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\r\n\r\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\r\n\r\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\r\n\r\n===Biologisch organische architectuur===\r\n\r\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\r\n\r\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\r\n','Slimme spirituele software',0,'','publish','open','open','','slimme-spirituele-software','','','2009-03-03 12:05:00','2009-03-03 11:05:00','',0,'http://aardbron.nl/?p=507',0,'post','',2),(508,2,'2009-03-02 20:28:55','2009-03-02 19:28:55','Computers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\n\n<!--more-->\n\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\n\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\n\n==Don\'t make me think!==\n\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\n\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\n\n==IT: onbalans tussen IQ en EQ==\n\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\n\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\n\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\n\n==Biologisch organische architectuur==\n\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\n\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\n\n{{succes en plezier}}\n\n\'\'[[Smart Spiritual Software|ook beschikbaar in Engels]]\'\'\n\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-revision','','','2009-03-02 20:28:55','2009-03-02 19:28:55','',507,'http://aardbron.nl/507-revision/',0,'revision','',0),(510,2,'2009-03-02 20:26:43','2009-03-02 19:26:43','Mensen die systeemanalyse doen hebben een diep geloof in zogenaamde hefboompunten. Hefboompunten zijn plekken in een complex systeem—een menselijk lichaam, een onderneming, een organisatie, een economie, een samenleving, een ecosysteem—waar een kleine verschuiving in één ding grote veranderingen in de rest kan veroorzaken. Acupunctuurpunten voor systemen zeg maar.\r\n\r\nDe systeemgemeenschap heeft veel erfgoed over hefboompunten. Degenen die door de grote [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jay_Forrester Jay Forrester] van het MIT getraind zijn hebben een van zijn favoriete verhalen in zich opgenomen. “Mensen weten intuitief wat hefboompunten zijn. Telkens als ik weer een bedrijf geanalyseerd heb en een hefboompunt heb uitgeplozen blijkt terug bij het bedrijf dat \'\'\'iedereen het hefboompunt in de verkeerde richting duwt\'\'\'!”\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nHet klassieke voorbeeld van die intuïtie met terugwerkende kracht was Forrester\'s eerste model van de wereld. Forrester werd door de Club van Rome gevraagd te laten zien hoe de grote mondiale problemen—armoede en honger, vernietiging van het milieu, uitputting van hulpbronnen, stedelijke achteruitgang en werkloosheid—zijn verwant en hoe ze kunnen worden opgelost.\r\n\r\nForrester kwam met een duidelijk hefboompunt: \'\'\'groei\'\'\'. Zowel de bevolkingsgroei als de economische groei. De kosten van groei—zoals armoede, honger en vernietiging van het milieu—de hele lijst van problemen proberen we op te lossen met groei! De wereldleiders zijn terecht gefixeerd op de economische groei als hét antwoord op bijna alle problemen, maar ze duwen met al hun kracht in de verkeerde richting. \r\n\r\n\'\'\'Tegennatuurlijk\'\'\'—Forrester\'s woord om complexe systemen te beschrijven. De systeemanalisten komen niet met snelle of eenvoudige formules voor het vinden van een hefboompunten. Onze tegennatuurlijkheden zijn niet zo goed ontwikkeld. Geef ons een paar maanden of jaren en we modelleren het systeem en zoeken het uit. Wij weten uit bittere ervaring dat wanneer we hefboompunten het systeem ontdekken, \'\'\'vrijwel niemand ons zal geloven\'\'\'.\r\n\r\nHeel frustrerend. Stel je eens voor dat je in een vergadering over het nieuwe mondiale handelsregime zit—[http://nl.wikipedia.org/wiki/Noord-Amerikaanse_Vrijhandelsovereenkomst NAFTA], [http://nl.wikipedia.org/wiki/GATT GATT] en de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Wereldhandelsorganisatie Wereldhandelsorganisatie]. Hoe meer je hoort, hoe meer je van binnen gaat sudderen. “Dit is een \'\'\'enorm nieuw stelsel\'\'\' dat de mensen uitvinden!” hoor je jezelf zeggen. “Ze hebben niet het geringste idee hoe het systeem zich zal gedragen,” zeg je tegen jezelf terug. “Het hefboomt het systeem compleet in de verkeerde richting—\'\'\'groei, groei en nog eens groei, tegen elke prijs\'\'\'! En de maatregelen waar deze aardige mensen het over hebben—kleine aanpassingen aan parameters en slappe verzwakkende terugkoppellussen—zijn ronduit \'\'\'zwak\'\'\'!”\r\n\r\nPlotseling, zonder helemaal te weten wat er gebeurt, sta je op en loop je naar de flip-over, sla je een schone pagina op en schrijf je: “Plaatsen om te in te grijpen in een systeem,”, gevolgd door negen punten:\r\n#\'\'\'Getallen\'\'\'—subsidies, belastingen, normen.\r\n#\'\'\'Voorraden en stromen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Informatiestromen\'\'\'.\r\n#De \'\'\'regels van het systeem\'\'\'—prikkels, straffen, beperkingen.\r\n#De \'\'\'kracht van zelforganisatie\'\'\'.\r\n#De \'\'\'doelen van het systeem\'\'\'.\r\n#De \'\'\'mentaliteit\'\'\' of het \'\'\'paradigma\'\'\', van waaruit de doelstellingen, zelforganisatie, regels, informatiestromen, terugkoppelstructuren, voorraden en stromen ontstaan. \r\n\r\nIedereen in de vergadering knippert verrast met de ogen, waaronder jijzelf. “Dat is brilliant!\" ademt iemand. “Huh?” zegt iemand anders. Je beseft dat je veel uit hebt te leggen.\r\n\r\nPlaats de lijst in een context van bescheidenheid voordat je erdoor heen gaat en de vertaling van het jargon, de voorbeelden en uitzondering tot je door laat dringen. Decennia van grondige analyse van veel verschillende soorten systemen is al door veel slimme mensen  gedaan. Maar complexe systemen zijn, nou, complex. Het is gevaarlijk om erover te generaliseren. Wat je gaat lezen is niet een recept voor het vinden van hefboompunten. Veeleer is het een uitnodiging om meer in het algemeen na te denken over systeemveranderingen. Daarom voel je hefboompunten wel intuïtief aan maar zet je ze vaak omgekeerd in.\r\n\r\n===Getallen===\r\n\r\nGetallen—‘parameters’ in systeemjargon—bepalen hoeveel en hoe snel je aan welke kraan dient te draaien voor een bepaald effect. Misschien draait de kraan moeilijk, dus duurt het een tijdje voordat het water voldoende stroomt. Misschien is de afvoer geblokkeerd en staat daardoor slechts een kleine stroom toe, ongeacht hoe hard de kraan stroomt. Misschien levert de kraan de kracht van een brandslang.\r\n\r\nStuk voor stuk overwegingen over getallen, parameters. Getallen die soms hard en onveranderbaar ingebakken zijn in het systeem. Getallen die echter voor velen van ons de meeste geliefde interventiepunten zijn.\r\n\r\nKijk maar eens naar de staatschuld. De staatschuld is een negatieve badkuip, een geldgat. De snelheid waarmee deze put zich verdiept is het jaarlijkse tekort. Fiscale inkomsten maken de put ondieper, de overheidsuitgaven juist weer dieper.\r\n\r\nDe politiek en de minister president debatteren eindeloos over de vele parameters en het openen en sluiten van de honderden tapkraantjes en draaiknoppen van inkomsten en putten en afvoer van uitgaven van de belastingen.\r\n\r\nAangezien deze kranen en riolering zijn aangesloten op de kiezers, zijn dit allemaal politiek geladen parameters. Maar, ondanks al dat vuurwerk, en ongeacht welke partij verantwoordelijk is, wordt het geldgat alsmaar groter en groter en verandert alleen maar snelheid waarmee de put dieper wordt. \r\n\r\nDe hoeveelheid grond die wij gereserveerd hebben voor natuurbeheer. Het minimumloon. Hoeveel we uitgeven aan aids of de JSF. De vergoeding voor de dienstverlening van jouw bank die van je rekening afgeschreven wordt. Dit zijn allemaal getallen, aanpassingen van tapkranen en afvoerputten.\r\n\r\nHetzelfde geldt voor het aanemen en ontslaan van mensen. Verschillende handen op de kranen verschillen in het tempo en intensiteit waarmee zij zich veranderen, maar als het dezelfde oude tapkranen zijn die deel uitmaken van hetzelfde systeem, waar volgens dezelfde informatie en regels en doelstellingen aan gedraaid wordt, zal het systeem niet veranderen.\r\n\r\nJanPeter Balkenende draait anders aan de geldkranen dan Wouter Bos, maar het lost het probleem niet op. Wat dat betreft lijken ze als twee druppels water op elkaar.\r\n\r\nGetallen staan onderaan de lijst van hefboompunten. Gerommel in de marge. Het regelen van de dekstoelen op de Titanic. Waarschijnlijk gaat vijfennegentig procent van onze aandacht en energie uit naar getallen. Veel energie met een zwak effect.\r\n\r\nNiet dat parameters niet belangrijk zijn, ze kunnen dat zeker zijn, vooral op de korte termijn en voor de persoon die midden in de stroom staat. Maar \'\'\'paramaters veranderen zelden gedrag\'\'\'. Als het systeem piepend en krakend blijvend tot stilstand komt kunnen parameterwijzigingen het zelden weer starten. Als het systeem woest en variabel is stabiliseert het draaien aan de knoppen het systeem vaak niet. Als het systeem eenmaal buiten je controle groeit remmen parameters het niet af.\r\n\r\nWelke maximum we ook op campagnebijdragen zetten, het schoont de politiek niet op. Meer uitgeven aan politie laat de criminaliteit niet verdwijnen. Het gehannes met de rente door de banken laat de bedrijfscycli niet verdwijnen. Dat vergeten we altijd tijdens oplevingen terwijl we telkens weer geschokt zijn door achteruitgang.\r\n\r\nEr zijn echter ook kritische uitzonderingen. Getallen krijgen een hefboomeffect wanneer zij waarden bereiken die dient als aftrap van een van de punten hoger op deze lijst. \r\n\r\nRentevoeten of geboortecijfers besturen de winsten rond versterkende terugkoppellussen. Systeemdoelen zijn parameters die grote verschillen kunnen maken. Soms komt een systeem op de rand van chaos waarbij de kleinste verandering van een parameter het systeem van orde naar wilde wanorde kan drijven.\r\n\r\nWaarschijnlijk is de \'\'\'meest kritische soort van getallen de lengte van de vertraging\'\'\' in een terugkoppelcircuit.\r\n\r\nHerinner je je die badkuip op de vierde verdieping met de boiler in de kelder? In een oude hotels kom je die nog wel eens tegen. En het hoeft niet eens een bad met bufferend vermogen te zijn, een douche doet het ook al. Draai aan de kraan en pas na een minuut reageert de temperatuur van het water. Raad maar eens hoe die douche zich gedraagt. Inderdaad—je slingert van warm naar koud en weer terug naar heet en doorspekt het met krachttermen.\r\n\r\nVertragingen in verzwakkende terugkoppellussen veroorzaken schommelingen en trillingen in het systeem. Als je een systeem probeert aan te passen aan jouw doel maar je ontvangt slechts vertraagd informatie over de toestand van het systeem schiet je door en schiet je tekort.\r\n\r\nHetzelfde geldt als je gegevens op tijd zijn maar je reactie niet. Er zijn bijvoorbeeld meerdere jaren nodig voor de bouw van een elektriciteitscentrale en zo\'n centrale gaat vervolgens ongeveer dertig jaar mee. Deze vertragingen maken het onmogelijk om precies het juiste aantal centrales te bouwen voor de levering van een snel veranderende vraag. \r\n\r\nZelfs met een enorme inspanning op prognoses kampt bijna de hele elektriciteitsindustrie in de wereld met lange schommelingen tussen overcapaciteit en ondercapaciteit. Een systeem met vertragingen op lange termijn kan onmogelijk reageren op korte termijn veranderingen. Daarom functioneert een systeem met een massale en centrale planning— zoals de Sovjet-Unie of General Motors—noodzakelijkerwijs slecht.\r\n\r\n\'\'\'Een vertraging in een terugkoppelproces is doorslaggevend voor de systeemtoestand dat het terugkoppelcircuit probeert te besturen, relatief ten opzichte van de mate van verandering\'\'\' zoals groei, fluctuatie of verval.\r\n\r\nVertragingen die te kort zijn veroorzaaken overreactie en schommelingen die worden versterkt door het springerige gedrag van het antwoord.\r\n\r\nVertragingen die te lang zijn veroorzaken gedempte, aanhoudende of exploderende schommelingen, afhankelijk van hoe veel te lang. In het extreme veroorzaken ze chaos, en, vaak kort daarna, de dood.\r\n\r\nLoopt het systeem door vertragingen in terugkoppellussen de drempel over naar het gebied buiten haar eigen regelbereik, een kritische grens, dan is er geen houden meer aan en ontstaat vaak onherstelbare schade en ineenstorting.\r\n\r\nVertragingduur kan een belangrijk hefboompunt zijn, ware het niet dat vertragingen in het systeem vaak niet makkelijk te veranderen zijn. De dingen duren zo lang als ze duren. Je kan niet veel doen aan de bouwtijd van een belangrijk bouwwerk, de ontwikkeling van een kind of de groei van een bos.\r\n\r\nHet is meestal makkelijker om de \'\'mate\'\' van verandering te dempen door versterkende terugkoppellussen in te zetten waardoor de terugkoppelvertraging tot minder problemen zal leiden en het systeem binnen haar veilige bereik kan bewegen. \r\n\r\nKritische getallen zijn helemaal niet zo algemeen als mensen denken dat ze zijn. De meeste systemen hebben zich ontwikkeld of zijn ontworpen om buiten het gevoelige bereik van hun parameters te blijven. In de meeste gevallen zijn de getallen niet de moeite van al ons zweet waard.\r\n\r\n===Voorraden en stromen===\r\n\r\nDe structuur van het sanitair en de riolering en de voorraden en stromen en hun fysieke arrangement kunnnen een enorm effect hebben op hoe een systeem werkt. \r\n\r\nToen het Hongaarse wegennet zo werd aangelegd dat al het verkeer dat van de ene naar de andere kant van het land door centraal Boedapest moest passeren, bepaalde dat de luchtvervuiling en verkeersvertragingen.  Geen roetfilter, verkeerslicht of snelheidsbeperking kon daar tegen op. De enige manier om een systeem dat verkeerd is aangelegd te herstellen is om het opnieuw te bouwen, als je daartoe in staat bent.\r\n\r\nVaak ben je daar niet toe in staat omdat fysieke bouw nou eenmaal een trage en dure vorm van verandering is. Sommige voorraad- en stroomstructuren zijn gewoon onveranderbaar.\r\n\r\nDe deining die de babyboomgeneratie in de bevolking veroorzaakt levert eerst druk op het basisschoolsysteem, dan op het middelbaar onderwijs, de hogere scholen en de universiteiten, dan op de werkgelegenheid en huisvesting, en nu zijn we naarstig op zoek naar de ondersteuning van haar pensioen. Ondanks haar volledige voorspelbaarheid laten we ons er toch door verrassen. Regeren is vooruitzien?\r\n\r\nAan de babyboom is niet veel te doen. Vijfjarigen worden nou eenmaal zesjarigen en vierenzestigjarigen worden vijfenzestigjarigen. Voorspelbaar en niet te stoppen. Hetzelfde kan worden gezegd voor de levensduur van destructieve CFK-moleculen in de ozonlaag, voor de snelheid waarmee verontreinigingen uit grondwaterlagen gewassen worden, en voor het feit dat het  tien tot twintig jaar duurt totdat een inefficiënt wagenpark afgeschreven is.\r\n\r\nHet mogelijke uitzonderlijke hefboompunt is hier de omvang van de voorraden of buffers. Stel je eens een grote badkuip voor, met trage in- en uitstroom. Pak er nu eens een met kleine en snelle stromen. Dat is het verschil tussen een meer en een rivier. Je hoort veel vaker van katastrofale overstromingen van een rivier dan van katastrofale overstromingen van een meer omdat voorraden die groot  zijn in verhouding tot hun stromen stabieler zijn dan kleine. Een grote, stabiliserende voorraad is een buffer.\r\n\r\nDe stabiliserende kracht van buffers is de reden waarom je geld op de bank zet in plaats van te leven van het wisselgeld in je zak. Daarom houden winkels voorraad in plaats van nieuwe voorraad te bestellen zodra klanten de oude voorraad mee de deur uit nemen. Het is de reden waarom we van een bedreigde soort meer dan de minimum fokpopulatie dienen te hebben. De grond in het oosten van de VS is gevoeliger voor zure regen dan de grond in het westen omdat zij hebben geen grote buffers van calcium hebben die het zuur neutraliseert.\r\n\r\nJe kunt een systeem vaak stabiliseren door een buffer aan te brengen of de capaciteit van een bestaande buffer te vergroten. Maar als een buffer te groot is wordt het systeem inflexibel. Dan reageert te traag en we hebben gezien welk nadelig effect vertragingsduur op het systeem als geheel heeft.\r\n\r\nBedrijven hebben ‘just-in-time’ voorraden uitgevonden omdat af en toe kwetsbaar zijn voor schommelingen of verstoringen goedkoper is dan bepaalde, constante voorraadkosten, en omdat kleine tot verdwijnende voorraden een flexibeler response op de veranderende vraag toestaan. \r\n\r\nEr is een, soms magisch, hefboomeffect door het veranderen van de grootte van een buffer. Maar buffers zijn meestal fysieke dingen en daarom niet makkelijk te veranderen. \r\n\r\nHet absorptievermogen voor zuur van de bodem in het oosten is geen hefboom voor het verlichten van schade door zure regen. De opslagcapaciteit van een dam is letterlijk in beton gegoten.\r\n\r\nFysieke structuur is van cruciaal belang in een systeem, maar de hefboompunten zitten in de eerste plaats een goed ontwerp. Nadat de structuur gebouwd is zit de hefboomwerking in het begrip van de beperkingen, knelpunten en het veilige bereik van het systeem waarmee we ons kunnen onthouden van fluctuaties of expansies die haar bereik overbelasten.\r\n\r\n===Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen===\r\n\r\nNu verschuiven we van het fysieke deel van het systeem naar de informatieve en besturingsdelen waar meer invloed mee kan worden uitgeoefend. De natuur evolueert ‘als vanzelf’ de verzwakkende terugkoppelingen en wij mensen vinden ze uit om de systeemtoestand binnen veilige grenzen te houden.\r\n\r\nEen thermostaatlus is het klassieke voorbeeld. Het doel ervan is om de systeemtoestand met de naam ‘kamertemperatuur’ redelijk constant op een gewenst niveau te houden. Elke verzwakkende terugkoppellus heeft een doel nodig—de instelling van de thermostaat—een meet- en signaleringsapparaat dat afwijkingen van het doel detecteert—de thermostaat—, en een reactiemechanisme—de kachel en/of airco, ventilatoren, warmteleidingen, gas, en zo voort.\r\n\r\nEen complex systeem heeft meestal vele verzwakkende terugkoppellussen die het in kan zetten zodat het zichzelf onder verschillende omstandigheden en prikkels kan corrigeren. Sommige van die lussen zijn mogelijk een groot deel van de tijd inactief—zoals het noodkoelsysteem in een kerncentrale, of je vermogen om om je lichaamstemperatuur op peil te houden door te zweten (afkoeling) of rillen (opwarming).\r\n\r\nEen van de grote fouten die we maken is om deze noodmechanismen te verwijderen omdat ze niet vaak gebruikt worden en ze daardoor onnodig kostbaar lijken. Als we dit doen zien we hier op de korte termijn geen effect van. Op de lange termijn versmallen we echter het bereik van de overlevingsruimte van het systeem. \r\n\r\nEen van de meest hartverscheurende manieren waarop we dit doen is door inbreuk te maken op de habitats van bedreigde soorten. Een andere is de inbreuk op onze eigen tijd voor rust, recreatie, socialisatie en meditatie.\r\n\r\nDe ‘kracht’ van een verzwakkende lus—haar vermogen om de haar toegewezen voorraad op of in de buurt van het doel te houden—hangt af van de combinatie van álle parameters en verbindingen: de nauwkeurigheid en snelheid van haar bewaking, de snelheid en kracht van de respons, de directheid en grootte van de corrigerende stromen. \r\n\r\nHier kunnen hefboompunten zijn. Neem markten bijvoorbeeld. De verzwakkende terugkoppelsystemen in vrije markten kunnen inderdaad wonderen van zelfcorrectie zijn als de prijzen variëren om vraag en aanbod in balans te houden—hefboompunten die allesbehalve aanbeden worden door economen. Hoe meer de prijs—het centrale signaal aan zowel producenten als consumenten—transparant, ondubbelzinnig, tijdig en waarheidsgetrouw is, hoe soepeler de markten opereren.\r\n\r\nPrijzen die de volledige kosten weerspiegelen zullen de consument meedelen hoeveel ze zich daadwerkelijk kan en wil veroorloven en zullen efficiënte producenten belonen. \r\n\r\nBedrijven en overheden worden levensbedreigend aangetrokken tot het hefboompunt van de prijs en ze duwen haar met zijn allen in de verkeerde richting met subsidies, herstel, externaliteiten, belastingen en andere vormen van verwarring. De échte hefboom is om ze juist te verhinderen dit te doen. Vandaar het mededinginsrecht, de Reclame Code Commissie, pogingen tot internalisering van kosten (zoals belasting op vervuiling), de verwijdering van perverse subsidies en andere manieren van nivellering marktplaatsen.\r\n\r\nDe kracht van een verzwakkende terugkoppellus is belangrijk, relatief ten opzichte van het effect waarvoor het is ontworpen om te corrigeren. Als het effect in sterkte toeneemt dienen de terugkoppelingen ook in sterkte toe te nemen.\r\n\r\nEen thermostaat kan werken op een koude winterse dag—maar open alle ramen en het corrigerend vermogen zal falen. Democratie werkte beter vóór de komst van de hersenspoelende macht van gecentraliseerde massacommunicatie. Traditionele controles op de visserij waren voldoende totdat radar, drijfnetten en andere technologieën het voor een klein aantal spelers mogelijk maakten om de vis relatief moeiteloos uit te roeien. De macht van een grote industrie vraagt om de controlerende macht van een grote overheid. Een mondiale economie maakt een globale overheid noodzakelijk.\r\n\r\nZo maar wat andere voorbeelden van het versterken van verzwakkende terugkoppellussen ter verbetering van de zelfcorrigeren capaciteiten van een systeem: preventieve medicijnen; beweging en een goede voeding van het lichaam ter versterking van het weerstandsvermogen tegen ziekte; integrale plaagbestrijding door stimulering van juist de natuurlijke vijanden van gewasplagen; een open overheid om de geheimhoudingsplicht van de regering te verminderen; de bescherming van klokkenluiders; vergoedingen voor aarde toegevoegde waarde; belasting op vervuiling; en prestatie-obligaties om de geëxternaliseerde publieke kosten van particuliere uitkeringen te herwinnen.\r\n\r\n===Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen===\r\n\r\nEen versterkend terugkoppelcircuit is zelfversterkend. Hoe meer ze werken, hoe meer ze aan kracht winnen om meer te werken. Steeds sneller steeds sneller en steeds meer steeds meer. Levensgevaarlijk.\r\n\r\nHoe meer mensen de griep krijgen, hoe meer andere mensen ze besmetten. Hoe meer baby\'s geboren worden, hoe meer mensen opgroeien om hebben baby\'s te krijgen. Hoe meer geld je in de bank hebt, hoe meer rente meer je verdient, hoe meer geld je in de bank hebt. Hoe meer schuld je hebt, hoe meer rente je moet betalen, hoe meer schuld je krijgt. Hoe meer de bodem erodeert, hoe minder het de vegetatie kan ondersteunen, hoe minder wortels en bladeren om de regen en afvoer te verzachten, hoe meer de bodem erodeert. Hoe meer hoog-energetische neutronen in de kritische massa, hoe meer zij botsen met kernen en hoe meer hoog-energetische neutronen zij vrijmaken.\r\n\r\nKortom, onbestuurde versterkende terugkoppellussen leiden tot kettingreacties. Ze beginnen klein en onzichtbaar en schieten, soms na een hele lange aanloopperiode, ineens door de knik waarna ze in een fractie van de tijd doorschieten en zichzelf—en ook vaak hun omgeving of gastheer—vernietigen.\r\n\r\nVersterkende terugkoppellussen drijven groei, explosie, erosie, en de ineenstorting van de systemen. Een systeem met een ongecontroleerde versterkende lus zal uiteindelijk zichzelf vernietigen. Daarom zijn er zo weing van.\r\n\r\nMeestal schakelt vroeger of later een verzwakkende terugkoppellus in. De infecteerbare mensen in een epidemie raken op—óf mensen nemen steeds sterkere maatregelen om te voorkomen dat ze besmet raken: de griepprik in september. Het sterftecijfer stijgt tot gelijk niveau als geboortecijfer—óf mensen zien de gevolgen van ongecontroleerde groei van de bevolking en nemen geboortebeperkende maatregelen. De grond erodeert tot harde rots, en na een miljoen jaar verbrokkelt de rots tot nieuwe grond—óf mensen dammen de erosie in en planten bomen en gras.\r\n\r\nIn deze voorbeelden krijg je het eerste resultaat indien de versterkende lus haar loop heeft, en het tweede als er een tussenkomst ter vermindering van haar macht ingrijpt. \r\n\r\nVermindering van de toename rond een versterkende lus—de groei vertragend—is meestal een krachtiger hefboom in systemen dan de versterking van verzwakkende lussen, en veel beter te verkiezen boven de vrije loop van een versterkende lus.\r\n\r\nBevolkings- en economische groei zijn hefboompunten in het wereldmodel omdat vertraging de vele verzwakkende lussen—door middel van technologie en de markten en andere vormen van aanpassing—de tijd geeft te functioneren. Net zo als het rustig afremmen van je auto wanneer je te snel rijdt beter en prettiger is dan het uitgooien van een anker of het eisen van een technische vooruitgang in de stuurgroep.\r\n\r\nHet meest interessante gedrag dat snel draaiende versterkende lussen kunnen veroozaken is chaos. Dit wilde, onvoorspelbare, onreproduceerbare en toch begrensde gedrag gebeurt wanneer een systeem snel, veel sneller begint te verandereren dan dat haar verzwakkende lussen daarop kunnen reageren.\r\n\r\nAls je bijvoorbeeld de kapitaalgroei in het wereldmodel blijft verhogen, kom je uiteindelijk op een punt waar een kleine stijging de economie verschuift van exponentiële groei naar trilling. Nog een duwtje opwaarts geeft de trilling een dubbele slag en nog een minuscuul extra duwtje stuurt het systeem over de rand van de afgrond de chaostoestand in.\r\n\r\nOndertussen neigt onze wereldeconomie naar die chaostoestand. Een probleem dat alleen optreedt op bij onrealistische parameterbereiken, bijvoorbeeld een jaarlijkse verdubbeling van de omvang van de economie. Echte wereldsystemen raken chaotisch als er iets in hen zeer snel kan toe- of afnemen.\r\n\r\nSnel vermenigvuldigende bacteriën of insectenpopulaties, zeer besmettelijke epidemieën, wilde speculatieve bubbels in geldsystemen, neutronenfluxen in het inwendige van kerncentrales. Deze systemen zijn moeilijk te controleren en haar controle moet het afremmen van de versterkende lussen daarin betrekken om ze in de hand te houden.\r\n\r\nZoek in gewonere systemen naar hefboompunten rond de geboortesnelheid, rentevoeten, erosietarieven, ‘succes aan de succesvollen’-lussen. Plekken die hoe meer je van iets hebt, hoe meer kans je hebt om meer te hebben aanwakkeren. Demp elke plek waar kettingreacties op de loer liggen met slimme verzwakkende terugkoppellussen die in kracht meelopen met de versterkende.\r\n\r\n===Informatiestromen===\r\n\r\nHet verhaal gaat dat er een aantal vergelijkbare huizen was waarbij de elektriciteitsmeter in sommige van de huizen in de kelder werd geïnstalleerd en in andere in de hal, waar de bewoners de meter direct en voortdurend konden zien als ze meer of minder elektriciteit verbruikten. Het elektriciteitsverbruik in de huizen met de meter in de hal was 30 procent lager.\r\n\r\nSysteemfans houden van dit verhaal want het is een voorbeeld van een groot hefboompunt in de structuur van het systeem. Het is geen aanpassing van een parameter, geen versterking of verzwakking van een bestaande lus. Het is een \'\'\'nieuwe lus, het leveren van terugkoppeling aan een plek waar het daarvoor niet was.\r\n\r\nIn 1986 heeft de Amerikaanse regering geëist dat iedere fabriek met uitstoot van gevaarlijke luchtverontreinigende stoffen dat publiek maakt. Plotseling kon iedereen precies weten wat er uit de schoorstenen in de stad kwam. Er was geen wet tegen deze uitstoot, geen boete, geen enkele bepaling van ‘veilige’ niveaus, uitsluitend informatie. In 1990 was de uitstoot gedaald tot 40 procent. Een chemisch bedrijf in de top tien van vervuilers verminderde de uitstoot met 90 procent, alleen maar om van die lijst af te komen.\r\n\r\nHet ontbreken van terugkoppeling veroorzaakt vaak slecht functionerende systemen. Het toevoegen of omleggen van informatie kan een krachtige interventie zijn, meestal gemakkelijker en goedkoper dan herstel van de fysieke structuur.\r\n\r\nDe [http://nl.wikipedia.org/wiki/Tragedie_van_de_meent tragedie van de meent] dat de wereld van visserij uitput doet zich voor omdat er geen terugkoppeling van de stand van de vispopulaties op het besluit om te investeren in vissersvaartuigen is. In tegenstelling tot de economische opinie voorziet de prijs van de vis niet in de gewenste terugkoppeling. Als de vis schaarser en dus duurder is, wordt het juist rendabeler om uit te varen en ze te vangen. Dat is een perverse terugkoppeling—een versterkende lus die leidt tot een ineenstorting.\r\n\r\nHet is belangrijk dat de ontbrekende terugkoppeling wordt hersteld op de juiste plaats en in dwingende vorm. Het is niet genoeg om alle gebruikers van een watervoerende laag te informeren dat het grondwaterpeil daalt. Dat kan leiden tot een race naar de bodem van de put. Het is effectiever om de waterprijs steil te laten stijgen zodra de pompstations meer water oppompen dan er in de grondlaag instroomt.\r\n\r\nStel dat belastingbetalers op hun aangifteformulier kunnen aangeven aan welke overheidsdiensten hun fiscale betalingen moet worden besteed. Radicale democratie! Stel dat een stad of bedrijf haar waterinvoer stroomafwaarts van de lozing haar eigen afvalwater moet aanleggen. Stel dat elke publieke of particuliere ambtenaar die beslissingsbevoegheid heeft om te investeren in een kerncentrale het afval uit de fabriek op  of onder zijn of haar gazon opgeslagen krijgt. Stel dat alle werknemers van Shell Nederland het overtollige CO<sub>2</sub> in tonnen in hun kelder moeten opslaan.\r\n\r\nDe mens heeft een systematische neiging om verantwoording voor eigen beslissingen te vermijden. Dat is de reden waarom er zoveel terugkoppelingslussen ontbreken en waarom dit soort hefboomeffecten zo vaak populair zijn bij het volk en impopulair bij de bevoegdheden. Dit soort hefboompunten zijn enorm doeltreffend als de machten die beslissen ermee instemmen of als je om ze heen kunt manouvreren en het zo toch gedaan krijgt.\r\n\r\n===De regels van het systeem (prikkels, straffen, beperkingen)===\r\n\r\nDe regels van het systeem definiëren het bereik, de grenzen, de mate van vrijheid. Gij zult niet doden. Iedereen heeft het recht van vrije meningsuiting. Contracten zullen worden nageleefd. De voorzitter dient een periode van vier jaar en niet meer dan twee periodes. Negen mensen in een team, je moet elke plaat aanraken, drie slagen en je bent uit. Als je gepakt wordt bij het beroven van een bank, ga je naar de gevangenis.\r\n\r\nMikhail Gorbachev kwam aan de macht in de USSR, opende informatiestromen ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Glasnost glasnost]) en veranderde de economische regels ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Perestrojka perestrojka]), en kijk eens wat er gebeurd is. \r\n\r\nGrondwetten zijn sterke sociale regels. Fysische wetten, zoals de tweede wet van de thermodynamica zijn absolute regels als we ze correct begrijpen. Wetten, straffen, beloningen en informele sociale overeenkomsten zijn geleidelijk zwakkere regels.\r\n\r\nOm de macht van de regels aan te tonen, vraag studenten eens om zich verschillende regels voor te stellen voor een college. Stel de studenten beoordelen de docenten. Stel dat je naar school komt als je wilt iets leren en je vertrekt als je het geleerd hebt. Stel dat hoogleraren aangenomen worden op basis van hun vermogen tot het oplossen van reële problemen in de echte wereld in plaats van het publiceren van academische documenten. Stel dat een klas als groep wordt beoordeeld in plaats van als individuen.\r\n\r\nRegels veranderen gedrag. Macht over de regels is echte macht. Macht over de regels van de regels is supermacht.\r\n\r\nDaarom komen lobbyisten samen wanneer de regering en de Eerste en Tweede Kamer wetten schrijft. Daarom schrijft de Eerste Kamer—die de grondwet interpreteert en omlijnt—de regels voor het schrijven van de regels—nog meer macht dan de regering. \r\n\r\nAls je de diepste storingen van systemen wilt begrijpen, besteed dan aandacht aan de regels en aan degenen die daar de macht over hebben.\r\n\r\nDat is de reden waarom bij velen de alarmklokken van de systeemintuïtie luidden toen het nieuwe wereldhandelsstelsel werd uitgelegd. Het is een systeem met regels ontworpen van bedrijven, door bedrijven en voor bedrijven. De regels sluiten vrijwel elke terugkoppeling uit andere sectoren van de samenleving uit. De belangrijkste terugkoppeling—die vanuit het milieu en de aarde ontrokken waarde—ontbreekt volkomen. De meeste van haar vergaderingen zijn gesloten voor de pers—geen informatie, geen terugkoppeling.\r\n\r\nSamen met het geldsysteem dwingt het naties in versterkende lussen met elkaar te concurreren ten koste van het milieu en de sociale bescherming teneinde zakelijke investeringen aan te trekken. Het is een recept voor het ontketenen van de lus van ‘succes aan de succesvollen’. Het is gelukt.\r\n\r\n===De kracht van zelforganisatie===\r\n\r\nHet meest verbluffende dat levende systemen kunnen doen is zich volledig te veranderen door het creëren van geheel nieuwe structuren en gedrag. In biologische systemen heet die kracht evolutie en leidt in uiteindelijk tot metamorfose. In de menselijke economie noemen we het technische vooruitgang of sociale revolutie. In systeemlingo heet het zelforganisatie.\r\n\r\nZelforganisatie betekent de verandering van enig aspect van een systeem eerder op deze lijst—de toevoeging of verwijdering van:\r\n*fysieke structuur; of\r\n*verzwakkende of versterende lussen; of\r\n*informatiestromen; of\r\n*regels.\r\n\r\nHet vermogen om zichzelf te organiseren is de sterkste vorm van de veerkracht  van een systeem—het vermogen om veranderingen te overleven veranderen. De meest innovatieve systemen—organisaties, bedrijven, naties—zijn zo in staat zich voortdurend te vernieuwen en bruisen van het leven.\r\n\r\nHet menselijke immuunsysteem kan reacties op (sommige soorten) aanvallen ontwikkelen die het nooit eerder is tegengekomen. Het menselijk brein kan nieuwe informatie opnemen  en volledig nieuwe, unieke gedachten ontpoppen.\r\n\r\nZelforganisatie lijkt zo verwonderlijk dat we de neiging om het als mysterieus en miraculeus te zien. Economen modelleren technologie vaak letterlijk als manna uit de hemel—komt van nergens, kost niets, en verhoogt de productiviteit van de economie constant met ongeveer een procent per jaar. Eeuwenlang ervaren mensen de spectaculaire variëteit van de natuur met hezelfde ontzag. Slechts een goddelijke schepper kan zo\'n creatie voortbrengen. \r\n\r\nIn feite hoeft de goddelijke schepper geen wonderen te doen. Het is ‘slechts’ een kwestie  van het schrijven van een paar slimme regels voor zelforganisatie. Deze regels bepalen hoe, waar, wanneer en wat het systeem zichzelf kan toevoegen of verwijderen en onder welke voorwaarden.\r\n\r\nZelforganiserende computermodellen tonen aan dat zich prachtige geestverbijsterende patronen kunnen ontvouwen door eenvoudige evolutionaire algoritmen. Dat hoeft niet te betekenen dat de algoritmen voor de echte wereld eenvoudig zijn, maar alleen dat zij dat kunnen worden.\r\n\r\nDe genetische code is de basis van alle biologische evolutie bevat slechts vier letters, gecombineerd tot woorden van drie letters elk. Deze code en de regels voor het repliceren en herschikken, heeft een onvoorstelbare variëteit van wezens uitgespuwd. \r\n\r\n{{code is niets, coderen is alles}}.\r\n\r\nZelforganisatie is in wezen een kwestie van evolutionaire grondstoffen—een voorraad van informatie waaruit mogelijke patronen gekozen kunnen worden—en een middel om ze te testen. Voor biologische evolutie is de grondstof DNA, één bron van variëteit is spontane mutatie, en het testmechanisme lijkt op iets doorspekt met Darwinistische selectie.\r\n\r\nDe grondstof voor de technologie is het lichaam van kennis: begrip dat wetenschap heeft verzameld. De bron van diversiteit is de menselijke creativiteit (wat dat ook moge zijn) en het selectiemechanisme is dat wat de markt zal belonen of dat wat overheden en stichtingen dan ook maar zullen financieren of dat wat de fantasie van de gekke uitvinders dan ook maar prikkelt. \r\n\r\nWanneer je de kracht van zelforganisatie inziet, begin je te begrijpen waarom biologen biodiversiteit zelfs meer aanbidden dan economen technologie aanbidden. De wilde en gevarieerde voorraad van DNA, in de loop van miljarden jaren geëvolueerd en opeengestapeld, is dé bron van evolutionaire mogelijkheden. Net zoals wetenschap bibliotheken, laboratoria en wetenschappers dé bron zijn van technologische mogelijkheden. Het toestaan dat soorten uitsterven is een systemische misdaad, net als het willekeurig vernietigen van alle kopieën van bijzonder wetenschappelijke tijdschriften of bepaalde soorten wetenschappers dat is.\r\n\r\nHetzelfde kan worden gezegd van menselijke culturen, die de opslag zijn van gedragsrepertoires die niet over miljarden, maar honderdduizenden jaren opeengestapeld zijn. Ze zijn een voorraad van waaruit sociale evolutie en innovatie ontstaat. Helaas waarderen wij mensen het evolutionaire potentieel van culturen minder dan dat we het potentieel van iedere genetische variatie van de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Grondeekhoorns aardeekhoorn] begrijpen. Dat komt mogelijk door het geloof in de volstrekte superioriteit van de eigen cultuur, een aspect van bijna elke cultuur.\r\n\r\nElk systeem, biologisch, economisch of sociaal, dat experimenten minacht en het ruwe materiaal van innovatie wist is op de lange termijn gedoemd op deze zeer gevarieerde planeet. \r\n\r\nHet punt van ingrijpen hier is duidelijk maar onpopulair. Het aanmoedigen van diversiteit betekent verlies van controle. \'\'\'Laat duizend bloemen bloeien en wat dan ook kan gebeuren!\'\'\'\r\n \r\nWie durft?\r\n\r\n===De doelen van het systeem===\r\n\r\nDe drang naar controle is een voorbeeld van waarom het doel van een systeem een nog krachtiger hefboompunt is dan het zelforganiserende vermogen van een systeem. \r\n\r\nAls het doel is om meer en meer van de wereld onder het regime van een centraal plansysteem te vangen—het rijk van Genghis Khan, Das dritte Reich, de People\'s Republic of China, Wal-Mart, Disney, Microsoft—dan staat alles lager in de lijst onder druk of wordt verzwakt om te voldoen aan die doelstelling, ook zelforganiserend gedrag. Alles is ondergeschikt aan de systeemdoelen.\r\n\r\nDaarom raak je niet uitgesproken over de vraag of genetische manipulatie een goede of een slechte zaak is. Zoals met alle technologieën is de uitkomst afhankelijk van het doel waarmee de stuurlui het roer hanteren. Het enige dat je kan zeggen is dat als bedrijven het hanteren om nog meer verhandelbare producten te genereren er een heel andere richting voor de evolutie wordt ingeslagen dan wat de planeet tot nu toe heeft gezien.\r\n\r\nSystemen hebben een hiërarchie van doelen. De meeste verzwakkende terugkoppellussen hebben hun eigen doelen—om het badwater op het juiste niveau te houden, om de kamertemperatuur comfortabel te houden, om voorraden op voldoende niveau te handhaven. Het zijn kleine hefboompunten. De punten met grote hefboomwerking zijn de doelstellingen van volledige systemen.\r\n\r\nMensen binnen systemen herkennen vaak niet wat de doelstelling is van het gehele systeem dat ze bedienen. De meeste bedrijven zullen waarschijnlijk zeggen dat het doel is om winst te maken, maar dat is slechts een regel, een noodzakelijke voorwaarde om mee te kunnen blijven spelen.\r\n\r\nWat is het doel van het spel? Om te groeien? Om het marktaandeel te vergroten? Om de wereld (klanten, leveranciers, toezichthouders) steeds meer onder de controle van de onderneming te brengen zodat haar activiteiten steeds meer van onzekerheid afgeschermd worden. Dat is ook het doel van een kankercel en van de hele levende bevolking. Het is alleen slecht wanneer het niet wordt tegengewerkt door hogere verzwakkende terugkoppellussen met doelen om het systeem in evenwicht te houden.\r\n\r\nHet doel van het voeren van de marktconcurrerentie dient het doel van elke onderneming om haar concurrenten te eliminieren te overtroeven. Het doel om de bevolking in evenwicht te houden en zich te ontwikkelen dient de doelstelling van elke populatie om alle middelen op te eisen voor haar eigen metabolisme te overtroeven. \r\n\r\nHet wisselen van de spelers in een systeem is een ingreep op laag niveau zolang de spelers in het zelfde oude systeem passen. De uitzondering op deze regel zit aan de top, als een enkele speler het systeemdoel kan veranderen.\r\n\r\nHet is wonderbaarlijk als—slechts zeer incidenteel—in een organisatie een nieuwe leider opstaat, een nieuw doel formuleert en zo in haar of zijn eentje het gedrag van honderden, duizenden of miljoenen perfect rationele mensen verandert. Adolf Hitler in Nazi-Duitsland en Mahatma Gandhi zijn hier twee extreme voorbeelden van.\r\n\r\nDat is ook wat Ronald Reagan deed. Niet lang voordat hij president werd, kon een president zeggen: ”Vraag niet wat de overheid voor jou kan doen, vraag wat jij kunt doen voor de overheid,” en niemand had zelfs gelachen. Reagan zei dat het doel niet is om de mensen  de regering te laten helpen en niet om de regering  de mensen te laten helpen, maar om de regering van onze nek af te krijgen.\r\n\r\nMen kan erover twisten dat grote veranderingen in het systeem hem daarmee weg lieten komen. Maar de grondigheid waarmee het gedrag sinds Reagan in de VS en zelfs de wereld is veranderd getuigt van de grote hefboomwerking van het uitspreken, herhalen en het opeisen van nieuwe systeemdoelen.\r\n\r\n===De mentaliteit of zienswijze van waaruit het systeem ontstaat===\r\n\r\nEen van de gezegden van Jay Forrester over systemen gaat alvolgt: “Het maakt niet uit hoe de fiscale wetgeving van een land is opgesteld. Er is een gemeenschappelijk idee in de hoofden van de samenleving over wat een ‘eerlijke’ verdeling van de fiscale last is. Ongeacht wat de regels zeggen zal de werkelijke verdeling van de belastingen het algemeen aanvaarde idee van ‘rechtvaardigheid’ altijd geweld aan doen, hetzij door eerlijk of oneerlijk spel, door complicaties, valsspelen, vrijstellingen of aftrekposten, of door voortdurende aanvallen op de regels.”\r\n\r\nHet gemeenschappelijke idee in de hoofden van de samenleving, de grote onuitgesproken aannames—onuitgesproken omdat ze onnodig zijn te vermelden; iedereen kent ze—vormt de diepste reeks overtuigingen van hoe de maatschappij denkt over hoe de wereld werkt. Er is een verschil tussen zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Mensen die minder betaald worden zijn minder waard. Groei is goed. De natuur is een onuitputtelijke voorraad van middelen die dient te worden omgezet ten behoeve van menselijke doeleinden. Evolutie is gestopt met het ontstaan van homo sapiens. Men kan land ‘bezitten’. De olievoorraden onder de noordpool zijn van mij. Dit zijn slechts enkele van de paradigmatische aannames van onze cultuur. Allemaal aannames die de mensen van andere culturen volstrekt verbluft achterlaat.\r\n\r\nParadigma\'s of zienswijzen zijn de bronnen van de systemen. Van hen komen doelen, informatiestromen, terugkoppellussen, voorraden en stromen.\r\n\r\nDe oude Egyptenaren bouwden piramides omdat ze geloofden in een hiernamaals. Wij bouwen torenflats omdat wij menen dat de ruimte in het centrum van de steden enorm waardevol is—behalve voor onoggelijke ruimten waarvan wij menen dat ze waardeloos zijn, vaak in de buurt van de diezelfde torenflats.\r\n\r\nOf het nu Copernicus of Kepler was die aantoonde dat de aarde niet het middelpunt van het universum was, of Einstein die veronderstelde dat materie en energie uitwisselbaar zijn, of Adam Smith die beweerde dat de egoïstische acties van individuele spelers in markten heerlijk bijdroegen aan het gemeenschappelijk goed.\r\n\r\nMensen die weten te in te grijpen in systemen op het niveau van een zienswijze, en daar de gevoelige snaar weten te raken, raken een hefboompunt dat systemen volledig transformeert.\r\n\r\nJe kunt zeggen dat paradigma\'s moeilijker zijn te veranderen dan elk ander aspect van een systeem, en dus dient deze post het laagst op de lijst worden geplaatst, niet het hoogst. Maar er is niets fysieks of duur of zelfs langzaam aan een paradigmaverschuiving. Bij elk individu gebeurt dit in een oogwenk. Een klik in de geest, een nieuwe manier van kijken is voldoende. \'\'\'Eureka!\'\'\' Natuurlijk verzetten individuen en samenlevingen zich tegen uitdagingen van hun paradigma, harder dan tegen elke andere vorm van verandering.\r\n\r\nDus, \'\'\'hoe kan je een paradigma veranderen?\'\'\' Thomas Kuhn, die het baanbrekende boek over de grote paradigmaverschuiving in de wetenschap schreef, heeft hierover veel te zeggen. In een notendop komt het hierop neer:\r\n*\'\'\'Blijf goed wijzen op de afwijkingen en storingen van het oude paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Kom zelf luid en duidelijk en met zekerheid vanuit het nieuwe paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Injecteer mensen met het nieuwe paradigma op openbare plaatsen met zichtbaarheid en kracht.\'\'\'\r\n*\'\'\'Werk met actieve veranderaars en met het overgrote deel van mensen met een open geest\'\'\' en verkwist geen met reactionairs.\r\n\r\nSysteemmensen zeggen dat één manier om een paradigma te veranderen is om een model van een systeem te maken dat je buiten het systeem plaatst en je zo dwingt om de ogen te openen en met een {{frisse blik}} het geheel te zien. Systeemmensen zeggen dat omdat hun eigen paradigma\'s op die manier zijn gewijzigd.\r\n\r\n===De kracht om paradigma\'s te overstijgen===\r\n\r\nOm waarheidsgetrouw en volledig zijn is er nog een nabrander.\r\n\r\nDe hoogste hefboomwerking van alles is om je niet te verbinden met de arena van paradigma\'s en je te beseffen dat geen enkele paradigma ‘waar’ is. Zelfs die paradigma\'s die jouw zoete comfortabele wereldbeeld vormen geven een zeer beperkt inzicht in een immens en fantastisch universum.\r\n\r\nOp buikniveau snap je het paradigma dat er paradigma\'s zijn, en je snapt dat datzelf een paradigma is. Dat inzicht is fantastisch grappig. Het is jezelf verliezen in niet-weten.\r\n\r\nMensen die zich vastklampen aan paradigma\'s (en dat doet bijna iedereen) werpen één blik in de ruime mogelijkheid dat alles wat we denken gegarandeerd onzin is en fietsen vervolgens angstig voor die onzekerheid en snel in de tegenovergestelde richting. Toch zit er geen kracht, geen controle, zelfs geen bestaansreden, laat staan handelen, in de ervaring dat er geen zekerheid is in welk wereldbeeld dan ook. Maar iedereen die voor een moment of voor een mensenleven heeft gespeeld met dat idee ziet het als een basis voor radicale zelfstandigheid en gelijkwaardigheid.\r\n\r\nAls er geen waar paradigma is, kies er dan een die bijdraagt aan de verwezenlijking van jouw doel. Als je geen idee hebt waar je een doel kunt vinden, stem dan af op het universum of op jouw favoriete godheid, en luister ernaar en doe zijn, haar of ‘hets’ wil, want die is veel beter geïnformeerd dan de jouwe.\r\n\r\nTerug van het sublieme naar het belachelijke, van verlichting naar waarschuwingen. Er is nog zoveel dat moet worden gezegd om deze lijst te kwalificeren. Het is een voorlopige lijst en de volgorde is glibberig. Er zijn uitzonderingen op elk punt. Laat de lijst sudderen in je bovenbewustzijn. Loop op en neer door de lijst, pas hefboompunten toe waar je ze kan vinden. Hoe hoger het hefboompunt in de lijst staat, hoe meer het systeem zich verzet tegen haar verandering—dat is de reden waarom samenlevingen echt verlichte wezens proberen uit te wissen. \r\n\r\nEr zijn geen goedkope kaartjes voor systeemveranderingen. Je moet er aan werken, of dat nou betekent dat je een systeem nauwgezet moet analyseren of een paradigma rigoureus moet afgooien. Uiteindelijk lijkt het erop dat het hefboomeffect minder te maken heeft met het duwen van hefbomen dan met gedisciplineerd denken gecombineerd met strategisch, diep en wild loslaten.\r\n\r\n===Op naar een briljanten millennium===\r\nOnze regeringen en bedrijven blijven verstrikt hangen in het draaien aan kranen, drukken op knoppen en schonen van afvoerputten. Tijd voor een {{frisse blik}}—een paradigmaverschuiving—en een nieuw {{vurig verlangen}} naar de zee. \r\n\r\nDe ongeloofwaardig eenvoudige edoch extreem effectieve systeemoplossingen uit de huidige financiële crisis zijn al door velen verzonnen—[[de rijken rijker en de armen rijken]].\r\n\r\nOnze financiële infrastructuur is ondertussen—afgezien van de eurobiljetten en -munten—volledig digitaal,. Geld wordt informatie en informatie wordt geld. Ons financiële en monetaire systeem is volledig vormgegeven met software. En software is, de naam zegt het al, zachte en kneedbare waar.\r\n\r\nDus in tegenstelling tot fysieke infrastructuur zoals gebouwen en wegen en leidingen is het aapassen van onze financiële infrastructuur relatief gezien een eitje. Het veranderen van parameters, aanbrengen van effectieve terugkoppellussen en toevoegen of aanpassen van buffers in het financiële systeem en het bepalen van nieuwe doelen dus ook. Het is niet een kwestie van van kunnen, \'\'\'het is een kwestie van willen!\'\'\'\r\n\r\nSchrijf je {{dagdroom}}: Ik wil leven in een land dat… (vervang ‘land’ door gezin, buurt, wijk, dorp, plaats, stad, regio, organisatie, provincie, land, werelddeel, wereld). Verzamel het {{zielsprofiel}} van geestverwanten. Inspireer, groei en koester {{1.000 echte fans}}.\r\n\r\nTijd voor ecosofische wetswijzigingen en [[slimme spirituele software]]?!\r\n\r\n\'\'\'¥€$ WE CAN!\'\'\'\r\n\r\nVrij naar \'\'[http://www.developerdotstar.com/mag/articles/places_intervene_system.html Places to Intervene in a System]\'\' door [http://en.wikipedia.org/wiki/Donella_Meadows Donella Meadows].\r\n\r\n','Systeeminterventiepunten',0,'','inherit','open','open','','505-revision-2','','','2009-03-02 20:26:43','2009-03-02 19:26:43','',505,'http://aardbron.nl/505-revision-2/',0,'revision','',0),(509,2,'2009-03-02 20:29:22','2009-03-02 19:29:22','Computers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\r\n\r\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\r\n\r\n==Don\'t make me think!==\r\n\r\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\r\n\r\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\r\n\r\n==IT: onbalans tussen IQ en EQ==\r\n\r\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\r\n\r\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\r\n\r\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\r\n\r\n==Biologisch organische architectuur==\r\n\r\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\r\n\r\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\r\n\r\n{{succes en plezier}}\r\n\r\n\'\'[[Smart Spiritual Software|ook beschikbaar in Engels]]\'\'\r\n\r\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-revision-2','','','2009-03-02 20:29:22','2009-03-02 19:29:22','',507,'http://aardbron.nl/507-revision-2/',0,'revision','',0),(511,2,'2009-03-02 20:34:22','2009-03-02 19:34:22','Mensen die systeemanalyse doen hebben een diep geloof in zogenaamde hefboompunten. Hefboompunten zijn plekken in een complex systeem—een menselijk lichaam, een onderneming, een organisatie, een economie, een samenleving, een ecosysteem—waar een kleine verschuiving in één ding grote veranderingen in de rest kan veroorzaken. Acupunctuurpunten voor systemen zeg maar.\r\n\r\nDe systeemgemeenschap heeft veel erfgoed over hefboompunten. Degenen die door de grote [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jay_Forrester Jay Forrester] van het MIT getraind zijn hebben een van zijn favoriete verhalen in zich opgenomen. “Mensen weten intuitief wat hefboompunten zijn. Telkens als ik weer een bedrijf geanalyseerd heb en een hefboompunt heb uitgeplozen blijkt terug bij het bedrijf dat \'\'\'iedereen het hefboompunt in de verkeerde richting duwt\'\'\'!”\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nHet klassieke voorbeeld van die intuïtie met terugwerkende kracht was Forrester\'s eerste model van de wereld. Forrester werd door de Club van Rome gevraagd te laten zien hoe de grote mondiale problemen—armoede en honger, vernietiging van het milieu, uitputting van hulpbronnen, stedelijke achteruitgang en werkloosheid—zijn verwant en hoe ze kunnen worden opgelost.\r\n\r\nForrester kwam met een duidelijk hefboompunt: \'\'\'groei\'\'\'. Zowel de bevolkingsgroei als de economische groei. De kosten van groei—zoals armoede, honger en vernietiging van het milieu—de hele lijst van problemen proberen we op te lossen met groei! De wereldleiders zijn terecht gefixeerd op de economische groei als hét antwoord op bijna alle problemen, maar ze duwen met al hun kracht in de verkeerde richting. \r\n\r\n\'\'\'Tegennatuurlijk\'\'\'—Forrester\'s woord om complexe systemen te beschrijven. De systeemanalisten komen niet met snelle of eenvoudige formules voor het vinden van een hefboompunten. Onze tegennatuurlijkheden zijn niet zo goed ontwikkeld. Geef ons een paar maanden of jaren en we modelleren het systeem en zoeken het uit. Wij weten uit bittere ervaring dat wanneer we hefboompunten het systeem ontdekken, \'\'\'vrijwel niemand ons zal geloven\'\'\'.\r\n\r\nHeel frustrerend. Stel je eens voor dat je in een vergadering over het nieuwe mondiale handelsregime zit—[http://nl.wikipedia.org/wiki/Noord-Amerikaanse_Vrijhandelsovereenkomst NAFTA], [http://nl.wikipedia.org/wiki/GATT GATT] en de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Wereldhandelsorganisatie Wereldhandelsorganisatie]. Hoe meer je hoort, hoe meer je van binnen gaat sudderen. “Dit is een \'\'\'enorm nieuw stelsel\'\'\' dat de mensen uitvinden!” hoor je jezelf zeggen. “Ze hebben niet het geringste idee hoe het systeem zich zal gedragen,” zeg je tegen jezelf terug. “Het hefboomt het systeem compleet in de verkeerde richting—\'\'\'groei, groei en nog eens groei, tegen elke prijs\'\'\'! En de maatregelen waar deze aardige mensen het over hebben—kleine aanpassingen aan parameters en slappe verzwakkende terugkoppellussen—zijn ronduit \'\'\'zwak\'\'\'!”\r\n\r\nPlotseling, zonder helemaal te weten wat er gebeurt, sta je op en loop je naar de flip-over, sla je een schone pagina op en schrijf je: “Plaatsen om te in te grijpen in een systeem,”, gevolgd door negen punten:\r\n#\'\'\'Getallen\'\'\'—subsidies, belastingen, normen.\r\n#\'\'\'Voorraden en stromen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen\'\'\'.\r\n#\'\'\'Informatiestromen\'\'\'.\r\n#De \'\'\'regels van het systeem\'\'\'—prikkels, straffen, beperkingen.\r\n#De \'\'\'kracht van zelforganisatie\'\'\'.\r\n#De \'\'\'doelen van het systeem\'\'\'.\r\n#De \'\'\'mentaliteit\'\'\' of het \'\'\'paradigma\'\'\', van waaruit de doelstellingen, zelforganisatie, regels, informatiestromen, terugkoppelstructuren, voorraden en stromen ontstaan. \r\n\r\nIedereen in de vergadering knippert verrast met de ogen, waaronder jijzelf. “Dat is brilliant!\" ademt iemand. “Huh?” zegt iemand anders. Je beseft dat je veel uit hebt te leggen.\r\n\r\nPlaats de lijst in een context van bescheidenheid voordat je erdoor heen gaat en de vertaling van het jargon, de voorbeelden en uitzondering tot je door laat dringen. Decennia van grondige analyse van veel verschillende soorten systemen is al door veel slimme mensen  gedaan. Maar complexe systemen zijn, nou, complex. Het is gevaarlijk om erover te generaliseren. Wat je gaat lezen is niet een recept voor het vinden van hefboompunten. Veeleer is het een uitnodiging om meer in het algemeen na te denken over systeemveranderingen. Daarom voel je hefboompunten wel intuïtief aan maar zet je ze vaak omgekeerd in.\r\n\r\n===Getallen===\r\n\r\nGetallen—‘parameters’ in systeemjargon—bepalen hoeveel en hoe snel je aan welke kraan dient te draaien voor een bepaald effect. Misschien draait de kraan moeilijk, dus duurt het een tijdje voordat het water voldoende stroomt. Misschien is de afvoer geblokkeerd en staat daardoor slechts een kleine stroom toe, ongeacht hoe hard de kraan stroomt. Misschien levert de kraan de kracht van een brandslang.\r\n\r\nStuk voor stuk overwegingen over getallen, parameters. Getallen die soms hard en onveranderbaar ingebakken zijn in het systeem. Getallen die echter voor velen van ons de meeste geliefde interventiepunten zijn.\r\n\r\nKijk maar eens naar de staatschuld. De staatschuld is een negatieve badkuip, een geldgat. De snelheid waarmee deze put zich verdiept is het jaarlijkse tekort. Fiscale inkomsten maken de put ondieper, de overheidsuitgaven juist weer dieper.\r\n\r\nDe politiek en de minister president debatteren eindeloos over de vele parameters en het openen en sluiten van de honderden tapkraantjes en draaiknoppen van inkomsten en putten en afvoer van uitgaven van de belastingen.\r\n\r\nAangezien deze kranen en riolering zijn aangesloten op de kiezers, zijn dit allemaal politiek geladen parameters. Maar, ondanks al dat vuurwerk, en ongeacht welke partij verantwoordelijk is, wordt het geldgat alsmaar groter en groter en verandert alleen maar snelheid waarmee de put dieper wordt. \r\n\r\nDe hoeveelheid grond die wij gereserveerd hebben voor natuurbeheer. Het minimumloon. Hoeveel we uitgeven aan aids of de JSF. De vergoeding voor de dienstverlening van jouw bank die van je rekening afgeschreven wordt. Dit zijn allemaal getallen, aanpassingen van tapkranen en afvoerputten.\r\n\r\nHetzelfde geldt voor het aanemen en ontslaan van mensen. Verschillende handen op de kranen verschillen in het tempo en intensiteit waarmee zij zich veranderen, maar als het dezelfde oude tapkranen zijn die deel uitmaken van hetzelfde systeem, waar volgens dezelfde informatie en regels en doelstellingen aan gedraaid wordt, zal het systeem niet veranderen.\r\n\r\nJanPeter Balkenende draait anders aan de geldkranen dan Wouter Bos, maar het lost het probleem niet op. Wat dat betreft lijken ze als twee druppels water op elkaar.\r\n\r\nGetallen staan onderaan de lijst van hefboompunten. Gerommel in de marge. Het regelen van de dekstoelen op de Titanic. Waarschijnlijk gaat vijfennegentig procent van onze aandacht en energie uit naar getallen. Veel energie met een zwak effect.\r\n\r\nNiet dat parameters niet belangrijk zijn, ze kunnen dat zeker zijn, vooral op de korte termijn en voor de persoon die midden in de stroom staat. Maar \'\'\'parameters veranderen zelden gedrag\'\'\'. Als het systeem piepend en krakend blijvend tot stilstand komt kunnen parameterwijzigingen het zelden weer starten. Als het systeem woest en variabel is stabiliseert het draaien aan de knoppen het systeem vaak niet. Als het systeem eenmaal buiten je controle groeit remmen parameters het niet af.\r\n\r\nWelke maximum we ook op campagnebijdragen zetten, het schoont de politiek niet op. Meer uitgeven aan politie laat de criminaliteit niet verdwijnen. Het gehannes met de rente door de banken laat de bedrijfscycli niet verdwijnen. Dat vergeten we altijd tijdens oplevingen terwijl we telkens weer geschokt zijn door achteruitgang.\r\n\r\nEr zijn echter ook kritische uitzonderingen. Getallen krijgen een hefboomeffect wanneer zij waarden bereiken die dient als aftrap van een van de punten hoger op deze lijst. \r\n\r\nRentevoeten of geboortecijfers besturen de winsten rond versterkende terugkoppellussen. Systeemdoelen zijn parameters die grote verschillen kunnen maken. Soms komt een systeem op de rand van chaos waarbij de kleinste verandering van een parameter het systeem van orde naar wilde wanorde kan drijven.\r\n\r\nWaarschijnlijk is de \'\'\'meest kritische soort van getallen de lengte van de vertraging\'\'\' in een terugkoppelcircuit.\r\n\r\nHerinner je je die badkuip op de vierde verdieping met de boiler in de kelder? In een oude hotels kom je die nog wel eens tegen. En het hoeft niet eens een bad met bufferend vermogen te zijn, een douche doet het ook al. Draai aan de kraan en pas na een minuut reageert de temperatuur van het water. Raad maar eens hoe die douche zich gedraagt. Inderdaad—je slingert van warm naar koud en weer terug naar heet en doorspekt het met krachttermen.\r\n\r\nVertragingen in verzwakkende terugkoppellussen veroorzaken schommelingen en trillingen in het systeem. Als je een systeem probeert aan te passen aan jouw doel maar je ontvangt slechts vertraagd informatie over de toestand van het systeem schiet je door en schiet je tekort.\r\n\r\nHetzelfde geldt als je gegevens op tijd zijn maar je reactie niet. Er zijn bijvoorbeeld meerdere jaren nodig voor de bouw van een elektriciteitscentrale en zo\'n centrale gaat vervolgens ongeveer dertig jaar mee. Deze vertragingen maken het onmogelijk om precies het juiste aantal centrales te bouwen voor de levering van een snel veranderende vraag. \r\n\r\nZelfs met een enorme inspanning op prognoses kampt bijna de hele elektriciteitsindustrie in de wereld met lange schommelingen tussen overcapaciteit en ondercapaciteit. Een systeem met vertragingen op lange termijn kan onmogelijk reageren op korte termijn veranderingen. Daarom functioneert een systeem met een massale en centrale planning— zoals de Sovjet-Unie of General Motors—noodzakelijkerwijs slecht.\r\n\r\n\'\'\'Een vertraging in een terugkoppelproces is doorslaggevend voor de systeemtoestand dat het terugkoppelcircuit probeert te besturen, relatief ten opzichte van de mate van verandering\'\'\' zoals groei, fluctuatie of verval.\r\n\r\nVertragingen die te kort zijn veroorzaaken overreactie en schommelingen die worden versterkt door het springerige gedrag van het antwoord.\r\n\r\nVertragingen die te lang zijn veroorzaken gedempte, aanhoudende of exploderende schommelingen, afhankelijk van hoe veel te lang. In het extreme veroorzaken ze chaos, en, vaak kort daarna, de dood.\r\n\r\nLoopt het systeem door vertragingen in terugkoppellussen de drempel over naar het gebied buiten haar eigen regelbereik, een kritische grens, dan is er geen houden meer aan en ontstaat vaak onherstelbare schade en ineenstorting.\r\n\r\nVertragingduur kan een belangrijk hefboompunt zijn, ware het niet dat vertragingen in het systeem vaak niet makkelijk te veranderen zijn. De dingen duren zo lang als ze duren. Je kan niet veel doen aan de bouwtijd van een belangrijk bouwwerk, de ontwikkeling van een kind of de groei van een bos.\r\n\r\nHet is meestal makkelijker om de \'\'mate\'\' van verandering te dempen door versterkende terugkoppellussen in te zetten waardoor de terugkoppelvertraging tot minder problemen zal leiden en het systeem binnen haar veilige bereik kan bewegen. \r\n\r\nKritische getallen zijn helemaal niet zo algemeen als mensen denken dat ze zijn. De meeste systemen hebben zich ontwikkeld of zijn ontworpen om buiten het gevoelige bereik van hun parameters te blijven. In de meeste gevallen zijn de getallen niet de moeite van al ons zweet waard.\r\n\r\n===Voorraden en stromen===\r\n\r\nDe structuur van het sanitair en de riolering en de voorraden en stromen en hun fysieke arrangement kunnnen een enorm effect hebben op hoe een systeem werkt. \r\n\r\nToen het Hongaarse wegennet zo werd aangelegd dat al het verkeer dat van de ene naar de andere kant van het land door centraal Boedapest moest passeren, bepaalde dat de luchtvervuiling en verkeersvertragingen.  Geen roetfilter, verkeerslicht of snelheidsbeperking kon daar tegen op. De enige manier om een systeem dat verkeerd is aangelegd te herstellen is om het opnieuw te bouwen, als je daartoe in staat bent.\r\n\r\nVaak ben je daar niet toe in staat omdat fysieke bouw nou eenmaal een trage en dure vorm van verandering is. Sommige voorraad- en stroomstructuren zijn gewoon onveranderbaar.\r\n\r\nDe deining die de babyboomgeneratie in de bevolking veroorzaakt levert eerst druk op het basisschoolsysteem, dan op het middelbaar onderwijs, de hogere scholen en de universiteiten, dan op de werkgelegenheid en huisvesting, en nu zijn we naarstig op zoek naar de ondersteuning van haar pensioen. Ondanks haar volledige voorspelbaarheid laten we ons er toch door verrassen. Regeren is vooruitzien?\r\n\r\nAan de babyboom is niet veel te doen. Vijfjarigen worden nou eenmaal zesjarigen en vierenzestigjarigen worden vijfenzestigjarigen. Voorspelbaar en niet te stoppen. Hetzelfde kan worden gezegd voor de levensduur van destructieve CFK-moleculen in de ozonlaag, voor de snelheid waarmee verontreinigingen uit grondwaterlagen gewassen worden, en voor het feit dat het  tien tot twintig jaar duurt totdat een inefficiënt wagenpark afgeschreven is.\r\n\r\nHet mogelijke uitzonderlijke hefboompunt is hier de omvang van de voorraden of buffers. Stel je eens een grote badkuip voor, met trage in- en uitstroom. Pak er nu eens een met kleine en snelle stromen. Dat is het verschil tussen een meer en een rivier. Je hoort veel vaker van katastrofale overstromingen van een rivier dan van katastrofale overstromingen van een meer omdat voorraden die groot  zijn in verhouding tot hun stromen stabieler zijn dan kleine. Een grote, stabiliserende voorraad is een buffer.\r\n\r\nDe stabiliserende kracht van buffers is de reden waarom je geld op de bank zet in plaats van te leven van het wisselgeld in je zak. Daarom houden winkels voorraad in plaats van nieuwe voorraad te bestellen zodra klanten de oude voorraad mee de deur uit nemen. Het is de reden waarom we van een bedreigde soort meer dan de minimum fokpopulatie dienen te hebben. De grond in het oosten van de VS is gevoeliger voor zure regen dan de grond in het westen omdat zij hebben geen grote buffers van calcium hebben die het zuur neutraliseert.\r\n\r\nJe kunt een systeem vaak stabiliseren door een buffer aan te brengen of de capaciteit van een bestaande buffer te vergroten. Maar als een buffer te groot is wordt het systeem inflexibel. Dan reageert te traag en we hebben gezien welk nadelig effect vertragingsduur op het systeem als geheel heeft.\r\n\r\nBedrijven hebben ‘just-in-time’ voorraden uitgevonden omdat af en toe kwetsbaar zijn voor schommelingen of verstoringen goedkoper is dan bepaalde, constante voorraadkosten, en omdat kleine tot verdwijnende voorraden een flexibeler response op de veranderende vraag toestaan. \r\n\r\nEr is een, soms magisch, hefboomeffect door het veranderen van de grootte van een buffer. Maar buffers zijn meestal fysieke dingen en daarom niet makkelijk te veranderen. \r\n\r\nHet absorptievermogen voor zuur van de bodem in het oosten is geen hefboom voor het verlichten van schade door zure regen. De opslagcapaciteit van een dam is letterlijk in beton gegoten.\r\n\r\nFysieke structuur is van cruciaal belang in een systeem, maar de hefboompunten zitten in de eerste plaats een goed ontwerp. Nadat de structuur gebouwd is zit de hefboomwerking in het begrip van de beperkingen, knelpunten en het veilige bereik van het systeem waarmee we ons kunnen onthouden van fluctuaties of expansies die haar bereik overbelasten.\r\n\r\n===Reguleren van verzwakkende terugkoppellussen===\r\n\r\nNu verschuiven we van het fysieke deel van het systeem naar de informatieve en besturingsdelen waar meer invloed mee kan worden uitgeoefend. De natuur evolueert ‘als vanzelf’ de verzwakkende terugkoppelingen en wij mensen vinden ze uit om de systeemtoestand binnen veilige grenzen te houden.\r\n\r\nEen thermostaatlus is het klassieke voorbeeld. Het doel ervan is om de systeemtoestand met de naam ‘kamertemperatuur’ redelijk constant op een gewenst niveau te houden. Elke verzwakkende terugkoppellus heeft een doel nodig—de instelling van de thermostaat—een meet- en signaleringsapparaat dat afwijkingen van het doel detecteert—de thermostaat—, en een reactiemechanisme—de kachel en/of airco, ventilatoren, warmteleidingen, gas, en zo voort.\r\n\r\nEen complex systeem heeft meestal vele verzwakkende terugkoppellussen die het in kan zetten zodat het zichzelf onder verschillende omstandigheden en prikkels kan corrigeren. Sommige van die lussen zijn mogelijk een groot deel van de tijd inactief—zoals het noodkoelsysteem in een kerncentrale, of je vermogen om om je lichaamstemperatuur op peil te houden door te zweten (afkoeling) of rillen (opwarming).\r\n\r\nEen van de grote fouten die we maken is om deze noodmechanismen te verwijderen omdat ze niet vaak gebruikt worden en ze daardoor onnodig kostbaar lijken. Als we dit doen zien we hier op de korte termijn geen effect van. Op de lange termijn versmallen we echter het bereik van de overlevingsruimte van het systeem. \r\n\r\nEen van de meest hartverscheurende manieren waarop we dit doen is door inbreuk te maken op de habitats van bedreigde soorten. Een andere is de inbreuk op onze eigen tijd voor rust, recreatie, socialisatie en meditatie.\r\n\r\nDe ‘kracht’ van een verzwakkende lus—haar vermogen om de haar toegewezen voorraad op of in de buurt van het doel te houden—hangt af van de combinatie van álle parameters en verbindingen: de nauwkeurigheid en snelheid van haar bewaking, de snelheid en kracht van de respons, de directheid en grootte van de corrigerende stromen. \r\n\r\nHier kunnen hefboompunten zijn. Neem markten bijvoorbeeld. De verzwakkende terugkoppelsystemen in vrije markten kunnen inderdaad wonderen van zelfcorrectie zijn als de prijzen variëren om vraag en aanbod in balans te houden—hefboompunten die allesbehalve aanbeden worden door economen. Hoe meer de prijs—het centrale signaal aan zowel producenten als consumenten—transparant, ondubbelzinnig, tijdig en waarheidsgetrouw is, hoe soepeler de markten opereren.\r\n\r\nPrijzen die de volledige kosten weerspiegelen zullen de consument meedelen hoeveel ze zich daadwerkelijk kan en wil veroorloven en zullen efficiënte producenten belonen. \r\n\r\nBedrijven en overheden worden levensbedreigend aangetrokken tot het hefboompunt van de prijs en ze duwen haar met zijn allen in de verkeerde richting met subsidies, herstel, externaliteiten, belastingen en andere vormen van verwarring. De échte hefboom is om ze juist te verhinderen dit te doen. Vandaar het mededinginsrecht, de Reclame Code Commissie, pogingen tot internalisering van kosten (zoals belasting op vervuiling), de verwijdering van perverse subsidies en andere manieren van nivellering marktplaatsen.\r\n\r\nDe kracht van een verzwakkende terugkoppellus is belangrijk, relatief ten opzichte van het effect waarvoor het is ontworpen om te corrigeren. Als het effect in sterkte toeneemt dienen de terugkoppelingen ook in sterkte toe te nemen.\r\n\r\nEen thermostaat kan werken op een koude winterse dag—maar open alle ramen en het corrigerend vermogen zal falen. Democratie werkte beter vóór de komst van de hersenspoelende macht van gecentraliseerde massacommunicatie. Traditionele controles op de visserij waren voldoende totdat radar, drijfnetten en andere technologieën het voor een klein aantal spelers mogelijk maakten om de vis relatief moeiteloos uit te roeien. De macht van een grote industrie vraagt om de controlerende macht van een grote overheid. Een mondiale economie maakt een globale overheid noodzakelijk.\r\n\r\nZo maar wat andere voorbeelden van het versterken van verzwakkende terugkoppellussen ter verbetering van de zelfcorrigeren capaciteiten van een systeem: preventieve medicijnen; beweging en een goede voeding van het lichaam ter versterking van het weerstandsvermogen tegen ziekte; integrale plaagbestrijding door stimulering van juist de natuurlijke vijanden van gewasplagen; een open overheid om de geheimhoudingsplicht van de regering te verminderen; de bescherming van klokkenluiders; vergoedingen voor aarde toegevoegde waarde; belasting op vervuiling; en prestatie-obligaties om de geëxternaliseerde publieke kosten van particuliere uitkeringen te herwinnen.\r\n\r\n===Aanwakkeren van versterkende terugkoppellussen===\r\n\r\nEen versterkend terugkoppelcircuit is zelfversterkend. Hoe meer ze werken, hoe meer ze aan kracht winnen om meer te werken. Steeds sneller steeds sneller en steeds meer steeds meer. Levensgevaarlijk.\r\n\r\nHoe meer mensen de griep krijgen, hoe meer andere mensen ze besmetten. Hoe meer baby\'s geboren worden, hoe meer mensen opgroeien om hebben baby\'s te krijgen. Hoe meer geld je in de bank hebt, hoe meer rente meer je verdient, hoe meer geld je in de bank hebt. Hoe meer schuld je hebt, hoe meer rente je moet betalen, hoe meer schuld je krijgt. Hoe meer de bodem erodeert, hoe minder het de vegetatie kan ondersteunen, hoe minder wortels en bladeren om de regen en afvoer te verzachten, hoe meer de bodem erodeert. Hoe meer hoog-energetische neutronen in de kritische massa, hoe meer zij botsen met kernen en hoe meer hoog-energetische neutronen zij vrijmaken.\r\n\r\nKortom, onbestuurde versterkende terugkoppellussen leiden tot kettingreacties. Ze beginnen klein en onzichtbaar en schieten, soms na een hele lange aanloopperiode, ineens door de knik waarna ze in een fractie van de tijd doorschieten en zichzelf—en ook vaak hun omgeving of gastheer—vernietigen.\r\n\r\nVersterkende terugkoppellussen drijven groei, explosie, erosie, en de ineenstorting van de systemen. Een systeem met een ongecontroleerde versterkende lus zal uiteindelijk zichzelf vernietigen. Daarom zijn er zo weing van.\r\n\r\nMeestal schakelt vroeger of later een verzwakkende terugkoppellus in. De infecteerbare mensen in een epidemie raken op—óf mensen nemen steeds sterkere maatregelen om te voorkomen dat ze besmet raken: de griepprik in september. Het sterftecijfer stijgt tot gelijk niveau als geboortecijfer—óf mensen zien de gevolgen van ongecontroleerde groei van de bevolking en nemen geboortebeperkende maatregelen. De grond erodeert tot harde rots, en na een miljoen jaar verbrokkelt de rots tot nieuwe grond—óf mensen dammen de erosie in en planten bomen en gras.\r\n\r\nIn deze voorbeelden krijg je het eerste resultaat indien de versterkende lus haar loop heeft, en het tweede als er een tussenkomst ter vermindering van haar macht ingrijpt. \r\n\r\nVermindering van de toename rond een versterkende lus—de groei vertragend—is meestal een krachtiger hefboom in systemen dan de versterking van verzwakkende lussen, en veel beter te verkiezen boven de vrije loop van een versterkende lus.\r\n\r\nBevolkings- en economische groei zijn hefboompunten in het wereldmodel omdat vertraging de vele verzwakkende lussen—door middel van technologie en de markten en andere vormen van aanpassing—de tijd geeft te functioneren. Net zo als het rustig afremmen van je auto wanneer je te snel rijdt beter en prettiger is dan het uitgooien van een anker of het eisen van een technische vooruitgang in de stuurgroep.\r\n\r\nHet meest interessante gedrag dat snel draaiende versterkende lussen kunnen veroozaken is chaos. Dit wilde, onvoorspelbare, onreproduceerbare en toch begrensde gedrag gebeurt wanneer een systeem snel, veel sneller begint te verandereren dan dat haar verzwakkende lussen daarop kunnen reageren.\r\n\r\nAls je bijvoorbeeld de kapitaalgroei in het wereldmodel blijft verhogen, kom je uiteindelijk op een punt waar een kleine stijging de economie verschuift van exponentiële groei naar trilling. Nog een duwtje opwaarts geeft de trilling een dubbele slag en nog een minuscuul extra duwtje stuurt het systeem over de rand van de afgrond de chaostoestand in.\r\n\r\nOndertussen neigt onze wereldeconomie naar die chaostoestand. Een probleem dat alleen optreedt op bij onrealistische parameterbereiken, bijvoorbeeld een jaarlijkse verdubbeling van de omvang van de economie. Echte wereldsystemen raken chaotisch als er iets in hen zeer snel kan toe- of afnemen.\r\n\r\nSnel vermenigvuldigende bacteriën of insectenpopulaties, zeer besmettelijke epidemieën, wilde speculatieve bubbels in geldsystemen, neutronenfluxen in het inwendige van kerncentrales. Deze systemen zijn moeilijk te controleren en haar controle moet het afremmen van de versterkende lussen daarin betrekken om ze in de hand te houden.\r\n\r\nZoek in gewonere systemen naar hefboompunten rond de geboortesnelheid, rentevoeten, erosietarieven, ‘succes aan de succesvollen’-lussen. Plekken die hoe meer je van iets hebt, hoe meer kans je hebt om meer te hebben aanwakkeren. Demp elke plek waar kettingreacties op de loer liggen met slimme verzwakkende terugkoppellussen die in kracht meelopen met de versterkende.\r\n\r\n===Informatiestromen===\r\n\r\nHet verhaal gaat dat er een aantal vergelijkbare huizen was waarbij de elektriciteitsmeter in sommige van de huizen in de kelder werd geïnstalleerd en in andere in de hal, waar de bewoners de meter direct en voortdurend konden zien als ze meer of minder elektriciteit verbruikten. Het elektriciteitsverbruik in de huizen met de meter in de hal was 30 procent lager.\r\n\r\nSysteemfans houden van dit verhaal want het is een voorbeeld van een groot hefboompunt in de structuur van het systeem. Het is geen aanpassing van een parameter, geen versterking of verzwakking van een bestaande lus. Het is een \'\'\'nieuwe lus, het leveren van terugkoppeling aan een plek waar het daarvoor niet was.\r\n\r\nIn 1986 heeft de Amerikaanse regering geëist dat iedere fabriek met uitstoot van gevaarlijke luchtverontreinigende stoffen dat publiek maakt. Plotseling kon iedereen precies weten wat er uit de schoorstenen in de stad kwam. Er was geen wet tegen deze uitstoot, geen boete, geen enkele bepaling van ‘veilige’ niveaus, uitsluitend informatie. In 1990 was de uitstoot gedaald tot 40 procent. Een chemisch bedrijf in de top tien van vervuilers verminderde de uitstoot met 90 procent, alleen maar om van die lijst af te komen.\r\n\r\nHet ontbreken van terugkoppeling veroorzaakt vaak slecht functionerende systemen. Het toevoegen of omleggen van informatie kan een krachtige interventie zijn, meestal gemakkelijker en goedkoper dan herstel van de fysieke structuur.\r\n\r\nDe [http://nl.wikipedia.org/wiki/Tragedie_van_de_meent tragedie van de meent] dat de wereld van visserij uitput doet zich voor omdat er geen terugkoppeling van de stand van de vispopulaties op het besluit om te investeren in vissersvaartuigen is. In tegenstelling tot de economische opinie voorziet de prijs van de vis niet in de gewenste terugkoppeling. Als de vis schaarser en dus duurder is, wordt het juist rendabeler om uit te varen en ze te vangen. Dat is een perverse terugkoppeling—een versterkende lus die leidt tot een ineenstorting.\r\n\r\nHet is belangrijk dat de ontbrekende terugkoppeling wordt hersteld op de juiste plaats en in dwingende vorm. Het is niet genoeg om alle gebruikers van een watervoerende laag te informeren dat het grondwaterpeil daalt. Dat kan leiden tot een race naar de bodem van de put. Het is effectiever om de waterprijs steil te laten stijgen zodra de pompstations meer water oppompen dan er in de grondlaag instroomt.\r\n\r\nStel dat belastingbetalers op hun aangifteformulier kunnen aangeven aan welke overheidsdiensten hun fiscale betalingen moet worden besteed. Radicale democratie! Stel dat een stad of bedrijf haar waterinvoer stroomafwaarts van de lozing haar eigen afvalwater moet aanleggen. Stel dat elke publieke of particuliere ambtenaar die beslissingsbevoegheid heeft om te investeren in een kerncentrale het afval uit de fabriek op  of onder zijn of haar gazon opgeslagen krijgt. Stel dat alle werknemers van Shell Nederland het overtollige CO<sub>2</sub> in tonnen in hun kelder moeten opslaan.\r\n\r\nDe mens heeft een systematische neiging om verantwoording voor eigen beslissingen te vermijden. Dat is de reden waarom er zoveel terugkoppelingslussen ontbreken en waarom dit soort hefboomeffecten zo vaak populair zijn bij het volk en impopulair bij de bevoegdheden. Dit soort hefboompunten zijn enorm doeltreffend als de machten die beslissen ermee instemmen of als je om ze heen kunt manouvreren en het zo toch gedaan krijgt.\r\n\r\n===De regels van het systeem (prikkels, straffen, beperkingen)===\r\n\r\nDe regels van het systeem definiëren het bereik, de grenzen, de mate van vrijheid. Gij zult niet doden. Iedereen heeft het recht van vrije meningsuiting. Contracten zullen worden nageleefd. De voorzitter dient een periode van vier jaar en niet meer dan twee periodes. Negen mensen in een team, je moet elke plaat aanraken, drie slagen en je bent uit. Als je gepakt wordt bij het beroven van een bank, ga je naar de gevangenis.\r\n\r\nMikhail Gorbachev kwam aan de macht in de USSR, opende informatiestromen ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Glasnost glasnost]) en veranderde de economische regels ([http://nl.wikipedia.org/wiki/Perestrojka perestrojka]), en kijk eens wat er gebeurd is. \r\n\r\nGrondwetten zijn sterke sociale regels. Fysische wetten, zoals de tweede wet van de thermodynamica zijn absolute regels als we ze correct begrijpen. Wetten, straffen, beloningen en informele sociale overeenkomsten zijn geleidelijk zwakkere regels.\r\n\r\nOm de macht van de regels aan te tonen, vraag studenten eens om zich verschillende regels voor te stellen voor een college. Stel de studenten beoordelen de docenten. Stel dat je naar school komt als je wilt iets leren en je vertrekt als je het geleerd hebt. Stel dat hoogleraren aangenomen worden op basis van hun vermogen tot het oplossen van reële problemen in de echte wereld in plaats van het publiceren van academische documenten. Stel dat een klas als groep wordt beoordeeld in plaats van als individuen.\r\n\r\nRegels veranderen gedrag. Macht over de regels is echte macht. Macht over de regels van de regels is supermacht.\r\n\r\nDaarom komen lobbyisten samen wanneer de regering en de Eerste en Tweede Kamer wetten schrijft. Daarom schrijft de Eerste Kamer—die de grondwet interpreteert en omlijnt—de regels voor het schrijven van de regels—nog meer macht dan de regering. \r\n\r\nAls je de diepste storingen van systemen wilt begrijpen, besteed dan aandacht aan de regels en aan degenen die daar de macht over hebben.\r\n\r\nDat is de reden waarom bij velen de alarmklokken van de systeemintuïtie luidden toen het nieuwe wereldhandelsstelsel werd uitgelegd. Het is een systeem met regels ontworpen van bedrijven, door bedrijven en voor bedrijven. De regels sluiten vrijwel elke terugkoppeling uit andere sectoren van de samenleving uit. De belangrijkste terugkoppeling—die vanuit het milieu en de aarde ontrokken waarde—ontbreekt volkomen. De meeste van haar vergaderingen zijn gesloten voor de pers—geen informatie, geen terugkoppeling.\r\n\r\nSamen met het geldsysteem dwingt het naties in versterkende lussen met elkaar te concurreren ten koste van het milieu en de sociale bescherming teneinde zakelijke investeringen aan te trekken. Het is een recept voor het ontketenen van de lus van ‘succes aan de succesvollen’. Het is gelukt.\r\n\r\n===De kracht van zelforganisatie===\r\n\r\nHet meest verbluffende dat levende systemen kunnen doen is zich volledig te veranderen door het creëren van geheel nieuwe structuren en gedrag. In biologische systemen heet die kracht evolutie en leidt in uiteindelijk tot metamorfose. In de menselijke economie noemen we het technische vooruitgang of sociale revolutie. In systeemlingo heet het zelforganisatie.\r\n\r\nZelforganisatie betekent de verandering van enig aspect van een systeem eerder op deze lijst—de toevoeging of verwijdering van:\r\n*fysieke structuur; of\r\n*verzwakkende of versterende lussen; of\r\n*informatiestromen; of\r\n*regels.\r\n\r\nHet vermogen om zichzelf te organiseren is de sterkste vorm van de veerkracht  van een systeem—het vermogen om veranderingen te overleven veranderen. De meest innovatieve systemen—organisaties, bedrijven, naties—zijn zo in staat zich voortdurend te vernieuwen en bruisen van het leven.\r\n\r\nHet menselijke immuunsysteem kan reacties op (sommige soorten) aanvallen ontwikkelen die het nooit eerder is tegengekomen. Het menselijk brein kan nieuwe informatie opnemen  en volledig nieuwe, unieke gedachten ontpoppen.\r\n\r\nZelforganisatie lijkt zo verwonderlijk dat we de neiging om het als mysterieus en miraculeus te zien. Economen modelleren technologie vaak letterlijk als manna uit de hemel—komt van nergens, kost niets, en verhoogt de productiviteit van de economie constant met ongeveer een procent per jaar. Eeuwenlang ervaren mensen de spectaculaire variëteit van de natuur met hezelfde ontzag. Slechts een goddelijke schepper kan zo\'n creatie voortbrengen. \r\n\r\nIn feite hoeft de goddelijke schepper geen wonderen te doen. Het is ‘slechts’ een kwestie  van het schrijven van een paar slimme regels voor zelforganisatie. Deze regels bepalen hoe, waar, wanneer en wat het systeem zichzelf kan toevoegen of verwijderen en onder welke voorwaarden.\r\n\r\nZelforganiserende computermodellen tonen aan dat zich prachtige geestverbijsterende patronen kunnen ontvouwen door eenvoudige evolutionaire algoritmen. Dat hoeft niet te betekenen dat de algoritmen voor de echte wereld eenvoudig zijn, maar alleen dat zij dat kunnen worden.\r\n\r\nDe genetische code is de basis van alle biologische evolutie bevat slechts vier letters, gecombineerd tot woorden van drie letters elk. Deze code en de regels voor het repliceren en herschikken, heeft een onvoorstelbare variëteit van wezens uitgespuwd. \r\n\r\n{{code is niets, coderen is alles}}.\r\n\r\nZelforganisatie is in wezen een kwestie van evolutionaire grondstoffen—een voorraad van informatie waaruit mogelijke patronen gekozen kunnen worden—en een middel om ze te testen. Voor biologische evolutie is de grondstof DNA, één bron van variëteit is spontane mutatie, en het testmechanisme lijkt op iets doorspekt met Darwinistische selectie.\r\n\r\nDe grondstof voor de technologie is het lichaam van kennis: begrip dat wetenschap heeft verzameld. De bron van diversiteit is de menselijke creativiteit (wat dat ook moge zijn) en het selectiemechanisme is dat wat de markt zal belonen of dat wat overheden en stichtingen dan ook maar zullen financieren of dat wat de fantasie van de gekke uitvinders dan ook maar prikkelt. \r\n\r\nWanneer je de kracht van zelforganisatie inziet, begin je te begrijpen waarom biologen biodiversiteit zelfs meer aanbidden dan economen technologie aanbidden. De wilde en gevarieerde voorraad van DNA, in de loop van miljarden jaren geëvolueerd en opeengestapeld, is dé bron van evolutionaire mogelijkheden. Net zoals wetenschap bibliotheken, laboratoria en wetenschappers dé bron zijn van technologische mogelijkheden. Het toestaan dat soorten uitsterven is een systemische misdaad, net als het willekeurig vernietigen van alle kopieën van bijzonder wetenschappelijke tijdschriften of bepaalde soorten wetenschappers dat is.\r\n\r\nHetzelfde kan worden gezegd van menselijke culturen, die de opslag zijn van gedragsrepertoires die niet over miljarden, maar honderdduizenden jaren opeengestapeld zijn. Ze zijn een voorraad van waaruit sociale evolutie en innovatie ontstaat. Helaas waarderen wij mensen het evolutionaire potentieel van culturen minder dan dat we het potentieel van iedere genetische variatie van de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Grondeekhoorns aardeekhoorn] begrijpen. Dat komt mogelijk door het geloof in de volstrekte superioriteit van de eigen cultuur, een aspect van bijna elke cultuur.\r\n\r\nElk systeem, biologisch, economisch of sociaal, dat experimenten minacht en het ruwe materiaal van innovatie wist is op de lange termijn gedoemd op deze zeer gevarieerde planeet. \r\n\r\nHet punt van ingrijpen hier is duidelijk maar onpopulair. Het aanmoedigen van diversiteit betekent verlies van controle. \'\'\'Laat duizend bloemen bloeien en wat dan ook kan gebeuren!\'\'\'\r\n \r\nWie durft?\r\n\r\n===De doelen van het systeem===\r\n\r\nDe drang naar controle is een voorbeeld van waarom het doel van een systeem een nog krachtiger hefboompunt is dan het zelforganiserende vermogen van een systeem. \r\n\r\nAls het doel is om meer en meer van de wereld onder het regime van een centraal plansysteem te vangen—het rijk van Genghis Khan, Das dritte Reich, de People\'s Republic of China, Wal-Mart, Disney, Microsoft—dan staat alles lager in de lijst onder druk of wordt verzwakt om te voldoen aan die doelstelling, ook zelforganiserend gedrag. Alles is ondergeschikt aan de systeemdoelen.\r\n\r\nDaarom raak je niet uitgesproken over de vraag of genetische manipulatie een goede of een slechte zaak is. Zoals met alle technologieën is de uitkomst afhankelijk van het doel waarmee de stuurlui het roer hanteren. Het enige dat je kan zeggen is dat als bedrijven het hanteren om nog meer verhandelbare producten te genereren er een heel andere richting voor de evolutie wordt ingeslagen dan wat de planeet tot nu toe heeft gezien.\r\n\r\nSystemen hebben een hiërarchie van doelen. De meeste verzwakkende terugkoppellussen hebben hun eigen doelen—om het badwater op het juiste niveau te houden, om de kamertemperatuur comfortabel te houden, om voorraden op voldoende niveau te handhaven. Het zijn kleine hefboompunten. De punten met grote hefboomwerking zijn de doelstellingen van volledige systemen.\r\n\r\nMensen binnen systemen herkennen vaak niet wat de doelstelling is van het gehele systeem dat ze bedienen. De meeste bedrijven zullen waarschijnlijk zeggen dat het doel is om winst te maken, maar dat is slechts een regel, een noodzakelijke voorwaarde om mee te kunnen blijven spelen.\r\n\r\nWat is het doel van het spel? Om te groeien? Om het marktaandeel te vergroten? Om de wereld (klanten, leveranciers, toezichthouders) steeds meer onder de controle van de onderneming te brengen zodat haar activiteiten steeds meer van onzekerheid afgeschermd worden. Dat is ook het doel van een kankercel en van de hele levende bevolking. Het is alleen slecht wanneer het niet wordt tegengewerkt door hogere verzwakkende terugkoppellussen met doelen om het systeem in evenwicht te houden.\r\n\r\nHet doel van het voeren van de marktconcurrerentie dient het doel van elke onderneming om haar concurrenten te eliminieren te overtroeven. Het doel om de bevolking in evenwicht te houden en zich te ontwikkelen dient de doelstelling van elke populatie om alle middelen op te eisen voor haar eigen metabolisme te overtroeven. \r\n\r\nHet wisselen van de spelers in een systeem is een ingreep op laag niveau zolang de spelers in het zelfde oude systeem passen. De uitzondering op deze regel zit aan de top, als een enkele speler het systeemdoel kan veranderen.\r\n\r\nHet is wonderbaarlijk als—slechts zeer incidenteel—in een organisatie een nieuwe leider opstaat, een nieuw doel formuleert en zo in haar of zijn eentje het gedrag van honderden, duizenden of miljoenen perfect rationele mensen verandert. Adolf Hitler in Nazi-Duitsland en Mahatma Gandhi zijn hier twee extreme voorbeelden van.\r\n\r\nDat is ook wat Ronald Reagan deed. Niet lang voordat hij president werd, kon een president zeggen: ”Vraag niet wat de overheid voor jou kan doen, vraag wat jij kunt doen voor de overheid,” en niemand had zelfs gelachen. Reagan zei dat het doel niet is om de mensen  de regering te laten helpen en niet om de regering  de mensen te laten helpen, maar om de regering van onze nek af te krijgen.\r\n\r\nMen kan erover twisten dat grote veranderingen in het systeem hem daarmee weg lieten komen. Maar de grondigheid waarmee het gedrag sinds Reagan in de VS en zelfs de wereld is veranderd getuigt van de grote hefboomwerking van het uitspreken, herhalen en het opeisen van nieuwe systeemdoelen.\r\n\r\n===De mentaliteit of zienswijze van waaruit het systeem ontstaat===\r\n\r\nEen van de gezegden van Jay Forrester over systemen gaat alvolgt: “Het maakt niet uit hoe de fiscale wetgeving van een land is opgesteld. Er is een gemeenschappelijk idee in de hoofden van de samenleving over wat een ‘eerlijke’ verdeling van de fiscale last is. Ongeacht wat de regels zeggen zal de werkelijke verdeling van de belastingen het algemeen aanvaarde idee van ‘rechtvaardigheid’ altijd geweld aan doen, hetzij door eerlijk of oneerlijk spel, door complicaties, valsspelen, vrijstellingen of aftrekposten, of door voortdurende aanvallen op de regels.”\r\n\r\nHet gemeenschappelijke idee in de hoofden van de samenleving, de grote onuitgesproken aannames—onuitgesproken omdat ze onnodig zijn te vermelden; iedereen kent ze—vormt de diepste reeks overtuigingen van hoe de maatschappij denkt over hoe de wereld werkt. Er is een verschil tussen zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Mensen die minder betaald worden zijn minder waard. Groei is goed. De natuur is een onuitputtelijke voorraad van middelen die dient te worden omgezet ten behoeve van menselijke doeleinden. Evolutie is gestopt met het ontstaan van homo sapiens. Men kan land ‘bezitten’. De olievoorraden onder de noordpool zijn van mij. Dit zijn slechts enkele van de paradigmatische aannames van onze cultuur. Allemaal aannames die de mensen van andere culturen volstrekt verbluft achterlaat.\r\n\r\nParadigma\'s of zienswijzen zijn de bronnen van de systemen. Van hen komen doelen, informatiestromen, terugkoppellussen, voorraden en stromen.\r\n\r\nDe oude Egyptenaren bouwden piramides omdat ze geloofden in een hiernamaals. Wij bouwen torenflats omdat wij menen dat de ruimte in het centrum van de steden enorm waardevol is—behalve voor onoggelijke ruimten waarvan wij menen dat ze waardeloos zijn, vaak in de buurt van de diezelfde torenflats.\r\n\r\nOf het nu Copernicus of Kepler was die aantoonde dat de aarde niet het middelpunt van het universum was, of Einstein die veronderstelde dat materie en energie uitwisselbaar zijn, of Adam Smith die beweerde dat de egoïstische acties van individuele spelers in markten heerlijk bijdroegen aan het gemeenschappelijk goed.\r\n\r\nMensen die weten te in te grijpen in systemen op het niveau van een zienswijze, en daar de gevoelige snaar weten te raken, raken een hefboompunt dat systemen volledig transformeert.\r\n\r\nJe kunt zeggen dat paradigma\'s moeilijker zijn te veranderen dan elk ander aspect van een systeem, en dus dient deze post het laagst op de lijst worden geplaatst, niet het hoogst. Maar er is niets fysieks of duur of zelfs langzaam aan een paradigmaverschuiving. Bij elk individu gebeurt dit in een oogwenk. Een klik in de geest, een nieuwe manier van kijken is voldoende. \'\'\'Eureka!\'\'\' Natuurlijk verzetten individuen en samenlevingen zich tegen uitdagingen van hun paradigma, harder dan tegen elke andere vorm van verandering.\r\n\r\nDus, \'\'\'hoe kan je een paradigma veranderen?\'\'\' Thomas Kuhn, die het baanbrekende boek over de grote paradigmaverschuiving in de wetenschap schreef, heeft hierover veel te zeggen. In een notendop komt het hierop neer:\r\n*\'\'\'Blijf goed wijzen op de afwijkingen en storingen van het oude paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Kom zelf luid en duidelijk en met zekerheid vanuit het nieuwe paradigma.\'\'\'\r\n*\'\'\'Injecteer mensen met het nieuwe paradigma op openbare plaatsen met zichtbaarheid en kracht.\'\'\'\r\n*\'\'\'Werk met actieve veranderaars en met het overgrote deel van mensen met een open geest\'\'\' en verkwist geen met reactionairs.\r\n\r\nSysteemmensen zeggen dat één manier om een paradigma te veranderen is om een model van een systeem te maken dat je buiten het systeem plaatst en je zo dwingt om de ogen te openen en met een {{frisse blik}} het geheel te zien. Systeemmensen zeggen dat omdat hun eigen paradigma\'s op die manier zijn gewijzigd.\r\n\r\n===De kracht om paradigma\'s te overstijgen===\r\n\r\nOm waarheidsgetrouw en volledig zijn is er nog een nabrander.\r\n\r\nDe hoogste hefboomwerking van alles is om je niet te verbinden met de arena van paradigma\'s en je te beseffen dat geen enkele paradigma ‘waar’ is. Zelfs die paradigma\'s die jouw zoete comfortabele wereldbeeld vormen geven een zeer beperkt inzicht in een immens en fantastisch universum.\r\n\r\nOp buikniveau snap je het paradigma dat er paradigma\'s zijn, en je snapt dat datzelf een paradigma is. Dat inzicht is fantastisch grappig. Het is jezelf verliezen in niet-weten.\r\n\r\nMensen die zich vastklampen aan paradigma\'s (en dat doet bijna iedereen) werpen één blik in de ruime mogelijkheid dat alles wat we denken gegarandeerd onzin is en fietsen vervolgens angstig voor die onzekerheid en snel in de tegenovergestelde richting. Toch zit er geen kracht, geen controle, zelfs geen bestaansreden, laat staan handelen, in de ervaring dat er geen zekerheid is in welk wereldbeeld dan ook. Maar iedereen die voor een moment of voor een mensenleven heeft gespeeld met dat idee ziet het als een basis voor radicale zelfstandigheid en gelijkwaardigheid.\r\n\r\nAls er geen waar paradigma is, kies er dan een die bijdraagt aan de verwezenlijking van jouw doel. Als je geen idee hebt waar je een doel kunt vinden, stem dan af op het universum of op jouw favoriete godheid, en luister ernaar en doe zijn, haar of ‘hets’ wil, want die is veel beter geïnformeerd dan de jouwe.\r\n\r\nTerug van het sublieme naar het belachelijke, van verlichting naar waarschuwingen. Er is nog zoveel dat moet worden gezegd om deze lijst te kwalificeren. Het is een voorlopige lijst en de volgorde is glibberig. Er zijn uitzonderingen op elk punt. Laat de lijst sudderen in je bovenbewustzijn. Loop op en neer door de lijst, pas hefboompunten toe waar je ze kan vinden. Hoe hoger het hefboompunt in de lijst staat, hoe meer het systeem zich verzet tegen haar verandering—dat is de reden waarom samenlevingen echt verlichte wezens proberen uit te wissen. \r\n\r\nEr zijn geen goedkope kaartjes voor systeemveranderingen. Je moet er aan werken, of dat nou betekent dat je een systeem nauwgezet moet analyseren of een paradigma rigoureus moet afgooien. Uiteindelijk lijkt het erop dat het hefboomeffect minder te maken heeft met het duwen van hefbomen dan met gedisciplineerd denken gecombineerd met strategisch, diep en wild loslaten.\r\n\r\n===Op naar een briljanten millennium===\r\nOnze regeringen en bedrijven blijven verstrikt hangen in het draaien aan kranen, drukken op knoppen en schonen van afvoerputten. Tijd voor een {{frisse blik}}—een paradigmaverschuiving—en een nieuw {{vurig verlangen}} naar de zee. \r\n\r\nDe ongeloofwaardig eenvoudige edoch extreem effectieve systeemoplossingen uit de huidige financiële crisis zijn al door velen verzonnen—[[de rijken rijker en de armen rijken]].\r\n\r\nOnze financiële infrastructuur is ondertussen—afgezien van de eurobiljetten en -munten—volledig digitaal,. Geld wordt informatie en informatie wordt geld. Ons financiële en monetaire systeem is volledig vormgegeven met software. En software is, de naam zegt het al, zachte en kneedbare waar.\r\n\r\nDus in tegenstelling tot fysieke infrastructuur zoals gebouwen en wegen en leidingen is het aapassen van onze financiële infrastructuur relatief gezien een eitje. Het veranderen van parameters, aanbrengen van effectieve terugkoppellussen en toevoegen of aanpassen van buffers in het financiële systeem en het bepalen van nieuwe doelen dus ook. Het is niet een kwestie van van kunnen, \'\'\'het is een kwestie van willen!\'\'\'\r\n\r\nSchrijf je {{dagdroom}}: Ik wil leven in een land dat… (vervang ‘land’ door gezin, buurt, wijk, dorp, plaats, stad, regio, organisatie, provincie, land, werelddeel, wereld). Verzamel het {{zielsprofiel}} van geestverwanten. Inspireer, groei en koester {{1.000 echte fans}}.\r\n\r\nTijd voor ecosofische wetswijzigingen en [[slimme spirituele software]]?!\r\n\r\n\'\'\'¥€$ WE CAN!\'\'\'\r\n\r\nVrij naar \'\'[http://www.developerdotstar.com/mag/articles/places_intervene_system.html Places to Intervene in a System]\'\' door [http://en.wikipedia.org/wiki/Donella_Meadows Donella Meadows].\r\n\r\n','Systeeminterventiepunten',0,'','inherit','open','open','','505-revision-3','','','2009-03-02 20:34:22','2009-03-02 19:34:22','',505,'http://aardbron.nl/505-revision-3/',0,'revision','',0),(512,2,'2009-03-03 11:32:46','2009-03-03 10:32:46','[caption id=\"attachment_521\" align=\"alignnone\" width=\"300\" caption=\"Landgoed “De Horst”, Driebergen\"]<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/de-horst.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/de-horst.jpg\" alt=\"Landgoed “De Horst”, Driebergen\" title=\"de-horst\" width=\"300\" height=\"206\" class=\"size-full wp-image-521\" /></a>[/caption]\r\n\r\nDraag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n[http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende%2bbeelden%2bfestival%2b4%2bapril%2b2009.html » Meer informatie en inschrijven].\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','publish','open','open','','bewegende-beelden-festival-4-april','','','2009-03-03 11:59:38','2009-03-03 10:59:38','',0,'http://aardbron.nl/?p=512',0,'post','',0),(513,2,'2009-03-03 11:32:32','2009-03-03 10:32:32','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\n\n<!--more-->\n\n===Programma===\n{|\n|-\n|12.00\n|lunch en ontvangst\n|-\n|13.00\n|opening door Matthieu Weggeman\n|-\n|13.30\n|eerste workshopronde\n|14.15\n|pauze en uitwisselen ervaringen\n|-\n|14.45\n|tweede workshopronde\n|-\n|15:30\n|Uitwisselen ervaringen\n|-\n|16.15\n|borrel\n|-\n|17.00\n|fin\n|}\n\n===Workshops===\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\n*Mind over Matter - Iebele Abel\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\n*Sinbad en Aladdin, een Serieus Gek Geld Spel - Martien van Steenbergen\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\n*Stichting MeeMaken\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\n*Social Venture Network\n\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\n\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\n\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\n\n[http://www.bewegende-beelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html » Meer informatie en inschrijven]\n\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision','','','2009-03-03 11:32:32','2009-03-03 10:32:32','',512,'http://aardbron.nl/512-revision/',0,'revision','',0),(514,2,'2009-03-03 11:32:46','2009-03-03 10:32:46','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*Sinbad en Aladdin, een Serieus Gek Geld Spel - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n[http://www.bewegende-beelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html » Meer informatie en inschrijven]\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-2','','','2009-03-03 11:32:46','2009-03-03 10:32:46','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-2/',0,'revision','',0),(515,2,'2009-03-03 11:33:34','2009-03-03 10:33:34','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n[http://www.bewegende-beelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html » Meer informatie en inschrijven]\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-3','','','2009-03-03 11:33:34','2009-03-03 10:33:34','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-3/',0,'revision','',0),(516,2,'2009-03-03 11:34:19','2009-03-03 10:34:19','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n[http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html » Meer informatie en inschrijven].\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-4','','','2009-03-03 11:34:19','2009-03-03 10:34:19','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-4/',0,'revision','',0),(517,2,'2009-03-03 11:35:15','2009-03-03 10:35:15','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n<a href=\"http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html\" » Meer informatie en inschrijven</a>.\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-5','','','2009-03-03 11:35:15','2009-03-03 10:35:15','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-5/',0,'revision','',0),(521,2,'2009-03-03 11:59:03','2009-03-03 10:59:03','','de-horst',0,'Landgoed “De Horst”, Driebergen','inherit','open','open','','de-horst','','','2009-03-03 11:59:03','2009-03-03 10:59:03','',512,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/de-horst.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(518,2,'2009-03-03 11:36:47','2009-03-03 10:36:47','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\n\n<!--more-->\n\n===Programma===\n{|\n|-\n|12.00\n|lunch en ontvangst\n|-\n|13.00\n|opening door Matthieu Weggeman\n|-\n|13.30\n|eerste workshopronde\n|-\n|14.15\n|pauze en uitwisselen ervaringen\n|-\n|14.45\n|tweede workshopronde\n|-\n|15:30\n|Uitwisselen ervaringen\n|-\n|16.15\n|borrel\n|-\n|17.00\n|fin\n|}\n\n===Workshops===\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\n*Mind over Matter - Iebele Abel\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\n*Stichting MeeMaken\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\n*Social Venture Network\n\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\n\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\n\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\n\n<a href=\"http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html\" » Meer informatie en inschrijven</a>.\n\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-autosave','','','2009-03-03 11:36:47','2009-03-03 10:36:47','',512,'http://aardbron.nl/512-autosave/',0,'revision','',0),(519,2,'2009-03-03 11:35:43','2009-03-03 10:35:43','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n<nowiki><a href=\"http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende+beelden+festival+4+april+2009.html\" » Meer informatie en inschrijven</a></nowiki>.\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-6','','','2009-03-03 11:35:43','2009-03-03 10:35:43','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-6/',0,'revision','',0),(520,2,'2009-03-03 11:37:56','2009-03-03 10:37:56','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n<a href=\"http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende%2Bbeelden+festival+4+april+2009.html\" » Meer informatie en inschrijven</a>.\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-7','','','2009-03-03 11:37:56','2009-03-03 10:37:56','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-7/',0,'revision','',0),(522,2,'2009-03-03 11:39:40','2009-03-03 10:39:40','Draag jij de wereld een warm hart toe? Wil je geïnspireerd worden om een positieve bijdrage te leveren aan je omgeving? Kom dan naar het Bewegende Beelden festival op 4 april en ontdek wat voor schat je kunt vinden. Als een caleidoscoop geeft Bewegende Beelden je steeds een nieuwe kijk op een aantal fundamentele vraagstukken waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Laat je verleiden om op een andere manier naar de wereld te kijken!\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\n===Programma===\r\n{|\r\n|-\r\n|12.00\r\n|lunch en ontvangst\r\n|-\r\n|13.00\r\n|opening door Matthieu Weggeman\r\n|-\r\n|13.30\r\n|eerste workshopronde\r\n|-\r\n|14.15\r\n|pauze en uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|14.45\r\n|tweede workshopronde\r\n|-\r\n|15:30\r\n|Uitwisselen ervaringen\r\n|-\r\n|16.15\r\n|borrel\r\n|-\r\n|17.00\r\n|fin\r\n|}\r\n\r\n===Workshops===\r\n*Videoworkshop - Marc Stekelenburg\r\n*Mind over Matter - Iebele Abel\r\n*De druppel en de oceaan - Han Bekkers\r\n*\'\'\'Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel\'\'\' - Martien van Steenbergen\r\n*Muzikale workshop - Clementine Noordzij\r\n*Stichting MeeMaken\r\n*Telepathisch experiment - Adriaan de Man\r\n*Circus Santelli - Marco Bonisimo\r\n*Social Venture Network\r\n\r\n====Sinbad en Aladdin | Serieus Gek Geld Spel====\r\nDe tweelingbroers Sinbad en Aladdin en hun familie leven al jaren in goede harmonie. Koning Midas, hun vader, ligt echter op sterven. Ze hebben het allang aan zien komen en afgesproken dat ze straks het land netjes doormidden knippen en Sinbad en Aladdin elk koning worden over hun eigen deel.\r\n\r\nAl jaren hebben ze nagedacht over een grondige hervorming van hun geldsysteem en nu hebben ze een mooie gelegenheid voor een experiment. Ze spreken af dat Sinbad het huidige geldsysteem, dat wij nu ook hebben, blijft gebruiken en dat Aladdin het nieuwe geldsysteem gaat gebruiken dat ze samen hebben verzonnen.\r\n\r\nAls sportieve wedstrijd bouwen ze allebei in slechts 10 jaar een nieuwe hoofdstad in hun eigen land. Na 10 jaar wordt het geldsysteem van degene die de mooiste stad bouwt en waar de mensen het gelukkigst zijn ook in het andere land ingevoerd. In welke stad wil jij graag wonen?\r\n\r\n[http://www.bewegendebeelden.nl/site/mc/1/11/42/201/bewegende%2bbeelden%2bfestival%2b4%2bapril%2b2009.html » Meer informatie en inschrijven].\r\n\r\n','Bewegende Beelden Festival 4 april',0,'','inherit','open','open','','512-revision-8','','','2009-03-03 11:39:40','2009-03-03 10:39:40','',512,'http://aardbron.nl/512-revision-8/',0,'revision','',0),(523,2,'2009-03-03 12:02:36','2009-03-03 11:02:36','','slimme-spirituele-software-vista',0,'','inherit','open','open','','slimme-spirituele-software-vista','','','2009-03-03 12:02:36','2009-03-03 11:02:36','',507,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png',0,'attachment','image/png',0),(524,2,'2009-03-03 12:03:17','2009-03-03 11:03:17','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\" alt=\"slimme-spirituele-software-vista\" title=\"slimme-spirituele-software-vista\" width=\"450\" class=\"alignnone size-full wp-image-523\" /></a>\n\nComputers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\n\n<!--more-->\n\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\n\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\n\n===Don\'t make me think!===\n\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\n\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\n\n===IT: onbalans tussen IQ en EQ===\n\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\n\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\n\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\n\n===Biologisch organische architectuur===\n\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\n\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-autosave','','','2009-03-03 12:03:17','2009-03-03 11:03:17','',507,'http://aardbron.nl/507-autosave/',0,'revision','',0),(525,2,'2009-03-02 20:30:05','2009-03-02 19:30:05','Computers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\r\n\r\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\r\n\r\n===Don\'t make me think!===\r\n\r\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\r\n\r\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\r\n\r\n===IT: onbalans tussen IQ en EQ===\r\n\r\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\r\n\r\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\r\n\r\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\r\n\r\n===Biologisch organische architectuur===\r\n\r\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\r\n\r\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\r\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-revision-3','','','2009-03-02 20:30:05','2009-03-02 19:30:05','',507,'http://aardbron.nl/507-revision-3/',0,'revision','',0),(526,2,'2009-03-03 12:03:20','2009-03-03 11:03:20','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\" alt=\"slimme-spirituele-software-vista\" title=\"slimme-spirituele-software-vista\" width=\"450\" class=\"alignnone size-full wp-image-523\" /></a>\r\n\r\nComputers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\r\n\r\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\r\n\r\n===Don\'t make me think!===\r\n\r\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\r\n\r\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\r\n\r\n===IT: onbalans tussen IQ en EQ===\r\n\r\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\r\n\r\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\r\n\r\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\r\n\r\n===Biologisch organische architectuur===\r\n\r\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\r\n\r\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\r\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-revision-4','','','2009-03-03 12:03:20','2009-03-03 11:03:20','',507,'http://aardbron.nl/507-revision-4/',0,'revision','',0),(527,2,'2009-03-03 12:03:41','2009-03-03 11:03:41','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/slimme-spirituele-software-vista.png\" alt=\"slimme-spirituele-software-vista\" title=\"slimme-spirituele-software-vista\" width=\"500\" class=\"alignnone size-full wp-image-523\" /></a>\r\n\r\nComputers zijn heel dom. Maar ze zijn wel heel snel dom. En ze worden daar steeds beter in. Het wordt tijd dat we die schijnbaar onuitputtelijke kracht meer in gaan zetten om de kwaliteit van ons leven te verbeteren.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nDe software die wij elke dag bewust en onbewust gebruiken dient slimmer te worden. Zodra deze software beter om kan gaan met de \'\'\'betekenis\'\'\' (semantiek) van gegevens, en dus slimmer is, kan zij ons \'\'\'beter begrijpen\'\'\' en zich beter aanpassen aan ons in plaats van andersom. Tegelijkertijd verbetert slimme software de communicatie tussen mensen onderling. En betere communicatie tussen mensen leidt in de meeste gevallen tot meer begrip en daardoor weer tot een betere wereld.\r\n\r\nEn als die software beter om kan gaan met de betekenis van gegevens, kan zij in potentie onderling ook beter communiceren en verstaat het ene stukje software het andere beter. Ook hier leidt dit uiteindelijk tot een betekenisvollere informatie en software onderlaag die ons mensen nog beter van dienst kan zijn.\r\n\r\n===Don\'t make me think!===\r\n\r\nDe bottom-line van goede software wordt kort en krachtig samengevat door Steve Krug\'s eerste wet van bruikbaarheid: Don\'t make me think! Het is zijn allesoverkoepelende principe, de ultieme test om te beoordelen of iets werkt of niet. Het betekent dat een systeem met menselijke maat \'\'\'zelfverklarend\'\'\' moet zijn. Zonneklaar. Doorzichtig. Ik moet in staat zijn in een keer te snappen, waar het voor is of hoe het te gebruiken, zonder enige moeite te verspillen om er over na denken.\r\n\r\nDit is in harmonie met Donald Norman\'s \'\'\'perceived affordance\'\'\' en \'\'\'emotional design\'\'\'. Norman gebruikt het computerscherm als voorbeeld. Het scherm heeft de \"perceived affordance\" om dingen aan te wijzen. Maar als het geen aanraakscherm is, heeft het aanwijzen geen effect. PDA\'s hebben allemaal een aanraakscherm, en mensen gebruiken dat ook zonder er bij na te denken. Merk op dat bij een traditioneel computerscherm heeft het aanwijzen van dingen op het scherm zeker nut heeft bij communicatie tussen meerdere personen.\r\n\r\n===IT: onbalans tussen IQ en EQ===\r\n\r\nIT, Informatie Technologie, wordt hoofdzakelijk gemaakt door hoog-intelligente mensen. Mensen met een hoog IQ die er voor doorgeleerd hebben. En dat is te merken ook. De EQ, Emotional Intelligence, ontbreekt vaak in ernstige mate. De \'C\' van \'\'\'communicatie\'\'\'&mdash;gemeenschappelijkheid&mdash;mist. IQ en EQ zijn in de IT volledig in onbalans. Vandaar dat wijlen Douglas Adams terecht zegt: \"\'\'\'Technology is something that does not work yet\'\'\'.\".\r\n\r\nZodra wij IT-systemen groeien waarbij we elementen uit Stephen Covey\'s \"7 Habits for Highly Efffective People\" vanaf het begin inbouwen gaat het al beter. Het toevoegen van \"\'\'\'Be proactive\'\'\'\" en \"\'\'\'Seek first to understand, then to be understood\'\'\'.\" zijn al een grote stap in de goede richting. Verplaats je als ontwerper en bouwer in de software en doe je uiterste best om vanuit die positie met jouw gebruiker, de mens aan de andere kant, te communiceren. Probeer hem of haar in te voelen, te begrijpen. Moet je eens kijken hoe veel beter het resultaat straks is. Het leeft gewoon meer.\r\n\r\nHet primaire doel van een IT-systeem moet het succesvol maken van haar gebruiker zijn. Dan verwerft de ontbrekende \'C\' van communicatie zich ook weer een terechte plek in het acronym ICT.\r\n\r\n===Biologisch organische architectuur===\r\n\r\nWelke (IT- of software-) architectuur hoort bij oplossingen met menselijke maat? Afgaand op de natuur, Stuart Kauffman\'s \"At Home in the Universe\" over \'\'\'emergent complex systems\'\'\' en \'\'\'evolutionary computing\'\'\', Christopher Alexander\'s \"Timeless Way of Building\", en zijn lijvige vierluik \"\'\'\'[[The Nature Of Order]]\'\'\'\", en bewezen door het Internet, het Web, Grid Computing en meer en meer door Social Networks, lijkt de oplossing niet te liggen in \"de architectuur\".\r\n\r\n\'\'\'Architectuur is een chaordisch emergent fenomeen\'\'\'. Ze ontstaat door de samenwerking en interactie tussen haar spelers. De \"architectuur\" in elk systeem wordt gevormd door een aantal zeer basale en primitieve regels van waaruit het systeem groeit. De kunst is dus ook niet zozeer een architectuur te ontwerpen en vervolgens het systeem te bouwen. De kunst zit hem in het definieren van een aantal basiselementen, de beginselen en de \"protocollen\" daartussen, en de wijze van evolutie (mutatie, kruisen). Kunnen we dat, dan kunnen we de meest natuurlijke en harmonieuze systemen groeien. En dan kunnen we ons volgens Alexander afvragen welke systeem meer leeft en dus een hogere menselijke maat heeft.\r\n','Slimme spirituele software',0,'','inherit','open','open','','507-revision-5','','','2009-03-03 12:03:41','2009-03-03 11:03:41','',507,'http://aardbron.nl/507-revision-5/',0,'revision','',0),(528,2,'2009-02-10 16:40:50','2009-02-10 15:40:50','\'\'\'Ons huidig geldsysteem is ongeloofwaardig simpel\'\'\'. Geld als universele drager maakt menselijke energie en materiële waarde in tijd en afstand overdraagbaar.\r\n\r\nOns huidige geld verenigt \'\'\'twee functies\'\'\':\r\n#\'\'\'betaalmiddel\'\'\'—je kan er producten en diensten mee betalen;\r\n#\'\'\'schatvorming\'\'\'—je kunt het verzamelen en oppotten; sparen noemen we dat.\r\n\r\nOns huidige geldsysteem heeft bovendien het volgende kenmerk:\r\n*\'\'\'geld is schaars\'\'\':\r\n**er is slechts een beperkte hoeveelheid geld beschikbaar;\r\n**door de neiging naar schatvorming wordt vraag naar geld groter dan het aanbod en daardoor is er een voortdurend tekort;\r\n**hierdoor stagneert de economie ondanks meer dan voldoende werk en middelen.\r\n\r\nNaarmate geld meer stroomt bloeit de economie meer—het neveneffect van elke transactie is namelijk de creatie van iets nieuws: je haar is eraf, je hebt een nieuwe auto, je hebt genoten van een heerlijke avond uit, je huis is geschilderd, en zo voort.\r\n\r\nGeen stroming, geen welvaart. Net zoals stilstaand water op den duur gaat stinken, gaat stilstaand geld, ondanks de gevleugelde uitspraak ‘geld stinkt niet’, toch stinken.\r\n\r\nEen paar slimme, maar bij nader inzien onwijze, mensen die zich afvroegen hoe ze geld meer konden laten stromen, verzonnen hiervoor een prachtig concept:\r\n*\'\'\'rente\'\'\'\r\n**je ontvangt [http://nl.wikipedia.org/wiki/Rente samengestelde interest] over tegoed en je betaalt [http://nl.wikipedia.org/wiki/Rente samengestelde rente] over schuld (lening);\r\n**\'\'\'rente over rente\'\'\' (samengestelde interest) laat het openstaande bedrag, debet of credit, exponentieel groeien.\r\n\r\n===Slaafgeld===\r\nDe gecombineerde werking van betaalmiddel, schatvorming, geldschaarste en samengestelde interest leidt op den duur tot pandemische zelfmoord:\r\n*de rente pompt het toch al schaarse geld steeds sneller steeds sneller en steeds meer steeds meer van arm naar rijk:\r\n*#de armen worden zwoegend armer en de rijken slapend rijker, totdat zelfs de rijken overblijven in een uitgeholde schrale armoedige aarde waar ze alleen nog maar aan elkaar geld kunnen geven; tamelijk zinloos;\r\n*#het chronisch tekort aan geld neemt exponentieel toe, hetgeen het tekort versneld vergroot.\r\n\r\nDe armen worden zo slaaf van het geld van diegenen goed in de slappe was zitten. Globale slavernij is het gevolg. Laten we dit geldsysteem \'\'\'[[slaafgeld]]\'\'\' noemen.\r\n\r\n===Vrijgeld===\r\nHet herstellen en voorkómen van deze zelfdestructie is al even ongeloofwaardig simpel:\r\n#\'\'\'maak de functie van schatvorming met geld onmogelijk\'\'\': zorg altijd voor precies voldoende geld:\r\n#*bijvoorbeeld, in een systeem van wederzijdse tegoeden is er altijd voldoende geld omdat de deelnemers dit onder elkaar scheppen als een debet- en creditpositie op het moment van de transactie; voldoende betekent hier precies genoeg, niet te veel, niet te weinig, niet schaars, niet overvloedig, exact genoeg;\r\n#\'\'\'introduceer [[stroomgeld]]\'\'\', een kleine procentuele vergoeding die je betaalt over je tegoed en in een algemeen fonds stroomt:\r\n#*omdat je geld op deze manier langzaam wegsijpelt, krijg je de neiging het eerder nu dan later uit te geven en daarmee creëer je werk voor anderen hetgeen de economie stimuleert.\r\n\r\nHierdoor worden de rijker \'\'werkend\'\' rijker—je wereld holt zich namelijk niet uit maar bloeit op ongekende plekken en wijzen. Daarnaast worden de armen \'\'werkend\'\' rijken—je hebt altijd voldoende geld en werk om je bijdrage aan de gemeenschap in te lossen. Alleen nietsnutten, klaplopers en parasieten hebben het zwaar. Maar zelfs die kunnen hun eigen verantwoordelijkheid nemen, aan de slag gaan en meedoen in de gemeenschap; er is namelijk werk zat, altijd.\r\n\r\nLaten we dit systeem \'\'\'{{vrijgeld}}\'\'\' noemen.\r\n\r\n===Liefde, lef en leiderschap===\r\nOns huidige digitale, girale banksysteem biedt technisch gezien meer dan voldoende functionaliteit om dit van de ene op de andere dag te implementeren. Het is een kwestie van willen, niet van kunnen.\r\n\r\nWie durft \'\'\'de rijken rijker en de armen rijken\'\'\' te maken?\r\n\r\n','De rijken rijker en de armen rijken',0,'','inherit','open','open','','487-revision-6','','','2009-02-10 16:40:50','2009-02-10 15:40:50','',487,'http://aardbron.nl/487-revision-6/',0,'revision','',0),(529,2,'2009-03-03 12:07:58','2009-03-03 11:07:58','===Ecosofische beginselen===\nWaar economie de regels en ecologie de kennis van de huishouding vormen, daar geeft ecosofie de wijsheid aan de huishouding. Een eerste aanzet voor ecosofische beginselen als kompas voor jouw keuzes en beslissingen. Altijd open voor verbetering.\nhttp://aardbron.nl/lekker/aarden/\n\n===Silly Money===\nBird & Fortune hebben een hele serie prachtige, humoristische en o zo ware video\'s over ons nogal rotte geldsysteem en haar effecten gemaakt. Lach en schrik.\nhttp://aardbron.nl/silly-money/\n\n===How the markets really work===\nHet hele IceSave debakel werd gisteren weer breed uitgemeten in KRO\'s Reporter. Ook hierover leggen Bird & Fortune op een prachtige en humoristische manier de vinger op de zere plek. Au! En waar gebeurd!!! We blijven ons maar als lemmingen in deze poel van ongeluk storten.\nhttp://aardbron.nl/how-the-markets-really-work/\n\n===Geld als instrument voor  massaheling===\nWat is het meest besmettelijke bedrijfsmodel dat het economische landschap zodanig verandert dat de rivieren van geld naar “heel de wereld” stromen?\nhttp://aardbron.nl/geld-als-instrument-voor-massaheling/\n\n===TED Café===\nTED bestaat 25 jaar. En voor $3.750 kan je heerlijk in PalmSprings aanschuiven om samen met 400 andere TEDsters en een keur aan sprekers en artiesten vooruit te kijken. Vol is vol…\nhttp://aardbron.nl/ted-2009-de-grote-onthulling/\n\n===Steed sneller steeds dommer===\nInformatie is het snelst groeiende fenomeen van dit moment. Informatie expandeert zich tien keer sneller dan elk ander handgemaakt of natuurlijk product op deze planeet. We worden steeds sneller steeds dommer.\nhttp://aardbron.nl/steeds-sneller-steeds-dommer/\n\n','Rimpels in het Water 2009/01',0,'','inherit','open','open','','484-autosave','','','2009-03-03 12:07:58','2009-03-03 11:07:58','',484,'http://aardbron.nl/484-autosave/',0,'revision','',0),(530,2,'2009-01-26 10:55:57','2009-01-26 09:55:57','===Ecosofische beginselen===\r\nWaar economie de regels en ecologie de kennis van de huishouding vormen, daar geeft ecosofie de wijsheid aan de huishouding. Een eerste aanzet voor ecosofische beginselen als kompas voor jouw keuzes en beslissingen. Altijd open voor verbetering.\r\nhttp://aardbron.nl/lekker/aarden/\r\n\r\n===Silly Money===\r\nBird & Fortune hebben een hele serie prachtige, humoristische en o zo ware video\'s over ons nogal rotte geldsysteem en haar effecten gemaakt. Lach en schrik.\r\nhttp://aardbron.nl/silly-money/\r\n\r\n===How the markets really work===\r\nHet hele IceSave debakel werd gisteren weer breed uitgemeten in KRO\'s Reporter. Ook hierover leggen Bird & Fortune op een prachtige en humoristische manier de vinger op de zere plek. Au! En waar gebeurd!!! We blijven ons maar als lemmingen in deze poel van ongeluk storten.\r\nhttp://aardbron.nl/how-the-markets-really-work/\r\n\r\n===Geld als instrument voor  massaheling===\r\nWat is het meest besmettelijke bedrijfsmodel dat het economische landschap zodanig verandert dat de rivieren van geld naar “heel de wereld” stromen?\r\nhttp://aardbron.nl/geld-als-instrument-voor-massaheling/\r\n\r\n===TED Café===\r\nTED bestaat 25 jaar. En voor $3.750 kan je heerlijk in PalmSprings aanschuiven om samen met 400 andere TEDsters en een keur aan sprekers en artiesten vooruit te kijken. Vol is vol…\r\nhttp://aardbron.nl/ted-2009‚Äîde-grote-onthulling/\r\n\r\n===Steed sneller steeds dommer===\r\nInformatie is het snelst groeiende fenomeen van dit moment. Informatie expandeert zich tien keer sneller dan elk ander handgemaakt of natuurlijk product op deze planeet. We worden steeds sneller steeds dommer.\r\nhttp://aardbron.nl/steeds-sneller-steeds-dommer/\r\n\r\n','Rimpels in het Water 2009/01',0,'','inherit','open','open','','484-revision-2','','','2009-01-26 10:55:57','2009-01-26 09:55:57','',484,'http://aardbron.nl/484-revision-2/',0,'revision','',0),(531,2,'2009-03-03 12:52:37','2009-03-03 11:52:37','Sinds begin februari 2009 is het Stroomgeld sociaal netwerk actief als pleisterplaats voor financieel hervormers, projectridders van alternatieve geldsystemen en ecosofen. Een plein voor samenscholingen, evenementen, kennis, kunde en ervaring op het gebied van vrijgeld.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nEen greep uit de afgelopen weken:\r\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/vrijheid-vs-ultimiteit-van-het Vrijheid vs ultimiteit van het idee]\r\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/geldhervorming-op-agenda-van Geldhervorming op agenda van G20 in april]\r\n*[http://stroomgeld.ning.com/profiles/blogs/de-geschenkeconomie De geschenkeconomie]\r\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/wikiboek-bernard-lietaer-het Wikiboek: Bernard Lietaer: Het geld van de toekomst]\r\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/politieke-partij Politieke Partij]\r\n\r\n[http://stroomgeld.ning.com/main/authorization/signUp? Inschrijven op de Stroomgeld Ning] is open en vrij voor iedereen.\r\n\r\n','Stroomgeld Sociaal Netwerk',0,'','publish','open','open','','stroomgeld-sociaal-netwerk','','','2009-03-03 12:52:37','2009-03-03 11:52:37','',0,'http://aardbron.nl/?p=531',0,'post','',1),(532,2,'2009-03-03 12:52:01','2009-03-03 11:52:01','Sinds begin februari 2009 is het Stroomgeld sociaal netwerk actief als pleisterplaats voor financieel hervormers, projectridders van alternatieve geldsystemen en ecosofen. Een plein voor samenscholingen, evenementen, kennis, kunde en ervaring op het gebied van vrijgeld.\n\n<!--more-->\n\nEen greep uit de afgelopen weken:\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/vrijheid-vs-ultimiteit-van-het Vrijheid vs ultimiteit van het idee]\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/geldhervorming-op-agenda-van Geldhervorming op agenda van G20 in april]\n*[http://stroomgeld.ning.com/profiles/blogs/de-geschenkeconomie De geschenkeconomie]\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/wikiboek-bernard-lietaer-het Wikiboek: Bernard Lietaer: Het geld van de toekomst]\n*[http://stroomgeld.ning.com/forum/topics/politieke-partij Politieke Partij]\n\n[http://stroomgeld.ning.com/main/authorization/signUp? Inschrijven op de Stroomgeld Ning] is open en vrij voor iedereen.\n\n','Stroomgeld Sociaal Netwerk',0,'','inherit','open','open','','531-revision','','','2009-03-03 12:52:01','2009-03-03 11:52:01','',531,'http://aardbron.nl/531-revision/',0,'revision','',0),(533,2,'2009-03-18 12:49:09','2009-03-18 11:49:09','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\" alt=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" title=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" width=\"500\" height=\"156\" class=\"aligncenter size-full wp-image-545\" /></a>\r\n\r\nDe [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces?\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boekenlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als je één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\n\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','publish','open','open','','1000-echte-fans','','','2009-03-18 13:27:00','2009-03-18 12:27:00','',0,'http://aardbron.nl/?p=533',0,'post','',0),(534,2,'2009-03-18 12:24:15','2009-03-18 11:24:15','Fondsbaar: Echte Fans helpen met voorfinanciering van jouw project én zweten zeker dat óf het project doorgaat óf dat ze hun geld terugkrijgen.','fundable',0,'','inherit','open','open','','fundable','','','2009-03-18 12:24:15','2009-03-18 11:24:15','',533,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(535,2,'2009-03-18 12:24:28','2009-03-18 11:24:28','Met 1.000 Echte Fans brood op de plank (én beleg).','truefans-1',0,'','inherit','open','open','','truefans-1','','','2009-03-18 12:24:28','2009-03-18 11:24:28','',533,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(536,2,'2009-03-18 12:23:11','2009-03-18 11:23:11','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\n*een paar gelukkige verzamelaars zoals Amazon en Netflix; en\n*6 miljard consumenten.\n\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\n\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\n\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\n\nEen oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\n\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\n\nEen ‘echte fan’ wordt gedefinieerd als iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\n\nMaak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}} om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}.\n\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\n\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\n\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\n\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\n\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\n\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\n\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. Je hebt een leven in plaats van een fortuin. Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\n\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew? Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\n\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\n\nEen belangrijkere waarschuwing: Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\n\nDerde onderscheid. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\n\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\n\nTen slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media. Misschien is het 500 {[echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\n\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar het {{echte fan}}-getal. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\n\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\n\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘straatartiestenprotocol’ (‘Street Performer Protocol’).\n\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de {{geldtuimelaar}}—Martien]\n\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\n\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\n\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke {{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal  bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\n\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\n#door per persoon meer aan te schaffen;\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\n\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is voorfinanciering van de opstartkosten. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\n\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\n\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\n\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\n\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\n\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\n\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\n\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\n\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\n\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision','','','2009-03-18 12:23:11','2009-03-18 11:23:11','',533,'http://aardbron.nl/533-revision/',0,'revision','',0),(537,2,'2009-03-18 12:26:11','2009-03-18 11:26:11','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\n*een paar gelukkige verzamelaars zoals Amazon en Netflix; en\n*6 miljard consumenten.\n\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\n\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\n\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\n\nEen oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\n\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\n\nEen ‘echte fan’ wordt gedefinieerd als iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\n\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\n\nMaak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}} om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}.\n\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\n\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\n\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\n\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\n\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\n\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\n\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. Je hebt een leven in plaats van een fortuin. Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\n\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew? Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\n\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\n\nEen belangrijkere waarschuwing: Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\n\nDerde onderscheid. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\n\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\n\nTen slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media. Misschien is het 500 {[echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\n\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar het {{echte fan}}-getal. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\n\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\n\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘straatartiestenprotocol’ (‘Street Performer Protocol’).\n\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de {{geldtuimelaar}}—Martien]\n\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\n\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\n\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke {{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal  bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\n\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\n#door per persoon meer aan te schaffen;\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\n\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is voorfinanciering van de opstartkosten. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\n\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\n\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\n\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\n\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\n\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\n\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\n\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\n\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\n\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-2','','','2009-03-18 12:26:11','2009-03-18 11:26:11','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-2/',0,'revision','',0),(538,2,'2009-03-18 12:28:24','2009-03-18 11:28:24','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*een paar gelukkige verzamelaars zoals Amazon en Netflix; en\r\n*6 miljard consumenten.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\r\n\r\nEen oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\nEen ‘echte fan’ wordt gedefinieerd als iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\nMaak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}} om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. Je hebt een leven in plaats van een fortuin. Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew? Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere waarschuwing: Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\nDerde onderscheid. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\r\n\r\nTen slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media. Misschien is het 500 {[echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar het {{echte fan}}-getal. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘straatartiestenprotocol’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de {{geldtuimelaar}}—Martien]\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke {{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal  bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is voorfinanciering van de opstartkosten. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-3','','','2009-03-18 12:28:24','2009-03-18 11:28:24','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-3/',0,'revision','',0),(539,2,'2009-03-18 12:45:38','2009-03-18 11:45:38','Bamboe watertuimelaar verzamelt water totdat het omslagpunt bereikt is en al het verzamelde water uitgestort wordt.','watertuimelaar-zen',0,'','inherit','open','open','','watertuimelaar-zen','','','2009-03-18 12:45:38','2009-03-18 11:45:38','',533,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(540,2,'2009-03-18 12:40:38','2009-03-18 11:40:38','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal  bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-4','','','2009-03-18 12:40:38','2009-03-18 11:40:38','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-4/',0,'revision','',0),(541,2,'2009-03-18 12:47:56','2009-03-18 11:47:56','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\n\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-5','','','2009-03-18 12:47:56','2009-03-18 11:47:56','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-5/',0,'revision','',0),(542,2,'2009-03-18 12:49:09','2009-03-18 11:49:09','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces.\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\n\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-6','','','2009-03-18 12:49:09','2009-03-18 11:49:09','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-6/',0,'revision','',0),(545,2,'2009-03-18 12:56:25','2009-03-18 11:56:25','Thousands of fans cheer at the beach Jaz near the Adriatic town of Budva, 65 km south of Montenegro\'s capital Podgorica, 09 July 2007, during the Rolling Stones Concert, part of the world tour \'A Bigger Bang\'. Up to 55,000 fans are expected to attend the concert, traveling from all over Montenegro and neighboring Albania, Croatia, Bosnia and Italy. AFP PHOTO / SAVO PRELEVIC (Photo credit should read SAVO PRELEVIC/AFP/Getty Images)','MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT',0,'','inherit','open','open','','montenegro-rolling-stones-concert','','','2009-03-18 12:56:25','2009-03-18 11:56:25','',533,'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(544,2,'2009-03-18 13:24:48','2009-03-18 12:24:48','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\" alt=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" title=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" width=\"500\" height=\"156\" class=\"aligncenter size-full wp-image-545\" /></a>\n\nDe [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\n\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\n\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\n\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces?\n\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\n\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\n\n<!--more-->\n\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boekenlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\n\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\n\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\n\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\n\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als je één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\n\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\n\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\n\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\n\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\n\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\n\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\n\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\n\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\n\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\n\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\n\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\n\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\n\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\n\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\n\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\n\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\n\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\n\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\n\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\n\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\n#door per persoon meer aan te schaffen;\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\n\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\n\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\n\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\n\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\n\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\n\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\n\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\n\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\n\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\n\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\n\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\n\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-autosave','','','2009-03-18 13:24:48','2009-03-18 12:24:48','',533,'http://aardbron.nl/533-autosave/',0,'revision','',0),(547,2,'2009-03-18 12:57:15','2009-03-18 11:57:15','<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/1000-echte-fans.jpg\" alt=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" title=\"MONTENEGRO-ROLLING STONES-CONCERT\" width=\"500\" height=\"156\" class=\"aligncenter size-full wp-image-545\" /></a>\r\n\r\nDe [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces?\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\n\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-8','','','2009-03-18 12:57:15','2009-03-18 11:57:15','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-8/',0,'revision','',0),(546,2,'2009-03-18 12:50:06','2009-03-18 11:50:06','De [[kwispel de langstaart der liefde|langstaart]] is bijzonder goed nieuws voor twee klassen van mensen:\r\n*\'\'\'een paar gelukkige verzamelaars\'\'\' zoals Amazon en Netflix; en\r\n*\'\'\'6 miljard consumenten\'\'\'.\r\n\r\nVan die twee denk ik dat consumenten een grotere beloning verdienen van de rijkdom verborgen in ontelbare hoeken.\r\n\r\nMaar de langstaart is beslist een gemengde zegen voor de makers. Individuele kunstenaars, producenten, uitvinders en scheppers zijn verloren gegaan in de vergelijking. De langstaart verhoogt de verkoop van de schepper niet veel, maar voegt wel enorme concurrentie toe en een eindeloze neerwaartse druk op de prijzen. Tenzij kunstenaars grote verzamelaars van de werken van andere kunstenaars worden biedt de langstaart geen pad uit het rustige windstille gebied van minuscule verkopen.\r\n\r\nWat kan een kunstenaar doen om te ontsnappen aan de langstaart, behalve het mikken op een kassucces?\r\n\r\n\'\'\'Een oplossing is om {{1.000 echte fans}} te vinden\'\'\'. Terwijl sommige kunstenaars dit pad hebben ontdekt zonder het zo te noemen, denk ik dat het waardevol is om dit te proberen te formaliseren. De kern van {{1.000 echte fans}} eenvoidig worden worden verklaard:\r\n\r\n:Een schepper, zoals een kunstenaar, muzikant, fotograaf, vakman, performer, animator, ontwerper, videomaker of auteur—in andere woorden, iedereen die kunstwerken produceert—dient slechts {{1.000 echte fans}} te verzamelen om te kunnen bestaan.\r\n\r\n<!--more-->\r\n\r\nEen \'\'\'‘echte fan’\'\'\' wordt gedefinieerd als \'\'\'iemand die van alles en nog wat dat je produceert aanschaft\'\'\'. Ze zullen 200 km rijden om je te zien zingen. Zij kopen de superdeluxe opnieuw uitgebrachte hi-res box set van je spullen, ook al hebben ze de low-res versie. Ze hebben een Google-melding voor je naam. Zij hebben een boek nlegger op de eBay-pagina waar jouw edities verschijnen die uit druk zijn. Ze komen naar jouw openingen. Ze laten je hun kopieën ondertekenen. Zij kopen het t-shirt, en de beker, en de hoed. Ze kunnen niet wachten tot je je volgende werk uitbrengt. Ze zijn {{echte fans}}.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/truefans-1.jpg\" alt=\"truefans-1\" title=\"truefans-1\" width=\"450\" height=\"276\" class=\"alignnone size-full wp-image-535\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Maak rechtstreeks verbinding met jouw {{echte fans}}\'\'\' om je omzet uit de het platte gedeelte van de langstaart te trekken. In andere woorden: \'\'\'converteer duizend Kleine Fans naar {{1.000 echte fans}}\'\'\'.\r\n\r\nVeronderstel, conservatief, dat je {{echte fans}} elk één dagloon per jaar ter ondersteuning van wat je doet aan je uitgeven. Dat “één dagloon” is een gemiddelde, want natuurlijk zullen jouw waarste fans veel meer dan dat spenderen. Laten we die per diem die elke {{echte fan}} besteedt op vaststellen op €100 per jaar. Met 1.000 fans levert dat €100.000 per jaar op, hetgeen, minus enkele bescheiden kosten, een goed leven is voor de meeste mensen.\r\n\r\nDuizend is een haalbaar aantal. Je kan tot 1.000 tellen. Als u één fan per dag toegevoegd, duurt het slechts drie jaar. {{echt fanship}} is uitvoerbaar. Een {{echte fan}} een plezier doen voelt prettig en stimulerend. Het beloont de kunstenaar om trouw te blijven, om zich te concentreren op de unieke aspecten van hun werk, juist die kwaliteiten die {{echte fans}} waarderen.\r\n\r\nDe belangrijkste uitdaging is dat je direct contact met jouw {{1.000 echte fans}} dient te koesteren. Ze geven je hun steun rechtstreeks. Misschien is komen ze naar jouw huisconcerten, of ze kopen jouw DVD\'s van je website, of ze bestellen jouw afdrukken via Albumprinter of de HEMA. Je verzekert je zoveel mogelijk van hun steun. Je profiteert van de directe feedback en liefde.\r\n\r\nVerbindingstechnologieën en snelle productie maken deze cirkel mogelijk. Blogs en RSS-feeds druppelen het nieuws en komende optredens of nieuwe werken naar je fans. Websites tonen galerijen van jouw vroegere werk, biografische archieven en catalogi van [http://nl.wiktionary.nl/wili/parafernalia parafernalia]. Schijffabrikanten, [http://www.blurb.com/ Blurb], winkels voor snelle prototypes, [http://hyves.nl/ Hyves], [http://www.myspace.com/ Myspace], [http://www.facebook.com/ Facebook] en het hele digitale domein zweren allemaal samen en maken duplicatie en verspreiding in kleine hoeveelheden snel, goedkoop en gemakkelijk. Je hebt geen miljoen fans nodig om de productie van iets nieuws te rechtvaardigen. Een kleine duizend volstaat.\r\n\r\nDeze kleine cirkel van ‘diehard’ fans, die je kunnen voorzien in je leven, is omgeven door concentrische cirkels van kleinere fans. Deze mensen zullen niet alles kopen wat jij doet en je kan niet rechtstreeks contact met ze zoeken, maar ze zullen veel van wat je produceert kopen. De processen die je ontwikkelt om je {{echte fans}} te voeden, koesteren ook de kleinere fans. Met het verzamelen van nieuwe {{echte fans}} kan je ook veel meer kleinere fans toevoegen. Als je daarmee doorgaat kan je inderdaad eindigen met miljoenen fans en een hit scoren. Ik ken geen creator die niet is geïnteresseerd in een miljoen fans.\r\n\r\nMaar het punt van deze strategie is om aan te geven dat je geen hit nodig hebt om te overleven. Je hoeft niet te streven naar de korte kop van best-sellerdom om te ontsnappen aan de langstaart. Er is een plek in het midden, niet heel ver van de staart, waar je in ieder geval van kunt leven. Die haven halverwege heet {{1.000 echte fans}}. Voor een kunstenaar is het een alternatieve bestemming om naar te streven.\r\n\r\nJonge artiesten die beginnen in deze digitaal gemedieerde wereld hebben een ander pad dan die van sterdom, een pad mogelijk gemaakt door de technologie die zorgt voor de langstaart. In plaats van de poging om de smalle en onwaarschijnlijke pieken van platina hits, bestseller blockbusters en beroemdheid te bereiken kunnen zij streven naar een directe verbinding met {{1.000 echte fans}}. Het is een veel zinniger bestemming om voor te hopen. \'\'\'Je hebt een leven in plaats van een fortuin.\'\'\' Je bent niet omringd door een bevlieging en modieuze dwazen, maar door {{echte fans}}. En je maakt veel meer kans om daar daadwerkelijk aan te komen.\r\n\r\nEen paar kanttekeningen. Deze formule—éénduizend directe {{echte fans}}—is gemaakt voor één persoon, de solo-artiest. \'\'\'Wat gebeurt er in een duo, kwartet of film crew?\'\'\' Uiteraard heb je dan meer fans nodig. Maar de extra fans die je nodig hebt staan in rechtstreekse geometrische verhouding met de stijging van jouw creatieve groep. In andere woorden, als u jouw groep met 33% in omvang toeneemt dien je slechts 33% meer fans toe te voegen. Deze lineaire groei staat in contrast met de exponentiële groei waarmee veel dingen in het digitale domein zich opblazen.\r\n\r\nIk zou het niet verrassend vinden dat de waarde van jouw netwerk van {{echte fans}} de regel van het standaard netwerkeffect volgt en zich verhoogt als het kwadraat van het aantal fans. Zoals jouw {{echte fans}} zich met elkaar verbinden zullen zij makkelijker hun gemiddelde bestedingen aan jouw werken verhogen. Dus terwijl de toename van het aantal artiesten betrokken bij de creatie het aantal benodigde {{echte fans}} verhoogt, zal die verhoging niet ontploffen maar zachtjes en in verhouding stijgen.\r\n\r\nEen belangrijkere \'\'\'waarschuwing\'\'\': Niet elke kunstenaar is in staat of bereid om een hoeder van fans te zijn. Veel muzikanten willen gewoon muziek maken, veel fotografen willen gewoon mooie platen schieten, veel kunstschilders willen gewoon prachtige doeken schilderen, en ze willen met name niet omgaan met fans, met name met {{echte fans}}. Voor deze creatievelingen hebben ze een bemiddelaar, een manager, een handelaar, een agent, een gallerijhouder nodig—iemand die zich bekommert om hun fans. Ondanks dat kunnen ze nog steeds streven naar dezelfde middelste bestemming van {{1.000 echte fans}}. Ze werken gewoon in duet.\r\n\r\n\'\'\'Derde onderscheid\'\'\'. Rechtstreekse fans zijn het beste. Het aantal {{echte fans}} die nodig zijn om brood op de plank te hebben stijgt indirect snel maar niet oneindig. Neem bloggen als voorbeeld. Omdat de steun van een fan voor een blogger door middel van reclameklikken loopt (behalve bij de incidentele fooienpot), zijn meer fans nodig om een blogger in leven te houden.\r\n\r\nOndanks dat dit de bestemming op de langstaart curve naar links beweegt, is het echter nog steeds ver verwijderd van het grondgebied van de kaskraker. Hetzelfde geldt voor uitgeven van boeken. Wanneer de betrokken bedrijven de meerderheid van de inkomsten voor jouw werk afromen heb je veel meer {{echte fans}} nodig om je te ondersteunen. \'\'\'Hoe meer een auteur rechtstreekse contacten met zijn of haar fans  cultiveert, hoe kleiner het aantal benodigde fans.\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Ten slotte varieert het werkelijke aantal afhankelijk van de media\'\'\'. Misschien is het 500 {{echte fans}} voor een kunstschilder en 5.000 {{echte fans}} voor een videomaker. De getallen zullen in de hele wereld zeker variëren. Maar het werkelijke aantal is in feite niet kritisch omdat het niet kan worden bepaald behalve door het te proberen. Als je eenmaal in die modus bent zal het werkelijke aantal duidelijk worden. Dat zal het aantal {{echte fans}} dat voor jou werkt duidelijk worden. Mijn formule kan er een aantal factoren naast zitten maar zelfs dan is het vele malen minder dan een miljoen.\r\n\r\nIk heb de literatuur doorkruist op zoek naar alle verwijzingen naar \'\'\'het {{echte fan}}-getal\'\'\'. [http://www.suck.com/ Suck.com] mede-oprichter Carl Steadman heeft een theorie over microberoemdheden. Naar zijn telling is een microberoemdheid iemand met 1.500 fans. Dus die vijftienhonderd jubelen over jou. En om Danny O\'Brien aan te halen: “Eén persoon in élke stad in Groot-Brittannië vindt jouw domme online comic leuk. Dat is voldoende om je het hele jaar in bier (of T-shirt verkoop) te dompelen.”\r\n\r\nAnderen noemen deze ondersteuning van een microberoemdheid microsteun, microbegunstiger of gedistribueerde steun.\r\n\r\nIn 1999 publiceerden John Kelsey en Bruce Schneier hier een model voor First Monday, een online dagboek. Zij noemden dit het ‘\'\'\'straatartiestenprotocol\'\'\'’ (‘Street Performer Protocol’).\r\n\r\nMet behulp van de logica van een straatartiest gaat de auteur rechtstreeks naar de lezers voordat het boek is gepubliceerd; wellicht zelfs nog voordat het boek is geschreven. De auteur omzeilt de uitgever en maakt een openbare verklaring over de volgorde van: “Als ik €100.000 ontvang in donaties geef ik de volgende roman uit in deze serie.” [een mooi voorbeeld van de \'\'\'{{geldtuimelaar}}\'\'\'—Martien]\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/watertuimelaar-zen.jpg\" alt=\"watertuimelaar-zen\" title=\"watertuimelaar-zen\" width=\"300\" height=\"300\" class=\"alignnone size-full wp-image-539\" /></a>\r\n\r\nLezers kunnen naar de website van de auteur gaan, zien hoeveel geld is al gedoneerd en doneren geld met het doel haar roman uit te brengen. Merk op dat het de auteur niet schelen wie betaalt om het volgende deel uit te brengen, noch maakt het haar uit hoeveel mensen het boek lezen en er niet voor betaald hebben. Hij zorgt gewoon dat zijn €100.000 pot wordt gevuld. Wanneer dit het geval is publiceert hij het volgende boek. In dit geval betekent ‘publiceren’ gewoon ‘beschikbaar stellen’, niet ‘binden en te verspreiden via de boekhandel.’ Het boek is beschikbaar gesteld, gratis, voor iedereen—voor wie betaald en wie niet.\r\n\r\nIn 2004 gebruikte auteur [http://www.watt-evans.com/ Lawrence Watt-Evans] dit model om  zijn nieuwste roman te publiceren. Hij vroeg zijn {{echte fans}} gezamenlijk $100 per maand te betalen. Toen hij $100 verzameld had publiceerde hij het volgende hoofdstuk van de roman. Het hele boek is online gepubliceerd voor zijn {{echte fans}} en vervolgens later op papier voor al zijn ‘gewone’ fans.\r\n\r\nHij schrijft nu een tweede roman op dezelfde manier. Hij komt hiermee rond door met een geschatte 200 {{echte fans}} omdat hij ook op de traditionele wijze publiceert—met voorschotten van een uitgever en ondersteund door duizenden kleinere fans. Andere auteurs die gebruik maken van fans voor directe ondersteuning van hun werk zijn Diane Duane, Don Sakers en Sharon Lee en Steve Miller. Game designer Greg Stolze werknemers zetten een soortgelijke \'\'\'{{echte fan}}-model in voor de voorfinanciering\'\'\' van twee  te lanceren spellen. Vijftig van zijn {{echte fans}} hebben startkapitaal bijgedragen voor zijn ontwikkelkosten.\r\n\r\nHet genie van het {{echte fan}}-model is dat de fans in staat zijn om een kunstenaar in een grotere mate dan hun cijfers aangeven uit de buurt van de randen van de langstaart te bewegen. Zij kunnen dit op drie manieren doen:\r\n#door per persoon meer aan te schaffen;\r\n#door rechtstreeks aan de maker te betalen zodat zij per verkoop meer marge overhoudt; en\r\n#door nieuwe modellen van ondersteuning mogelijk te maken.\r\n\r\nNieuwe modellen van ondersteuning omvatten ook microbegunstiging. Een ander model is \'\'\'voorfinanciering van de opstartkosten\'\'\'. Digitale technologie maakt vele vormen van deze steun van fans mogelijk.\r\n\r\n[http://fundable.com/ Fundable] is een web-gebaseerde onderneming die het voor iedereen mogelijk maakt om een vast geldbedrag voor een project op te brengen terwijl de donateurs van het project gerust kunnen zijn dat het project uitgevoerd wordt. Fundable houdt het geld in kas totdat het volledige bedrag is geïnd. Zij geeft het geld terug als het minimumbedrag niet wordt bereikt.\r\n\r\n<a href=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/03/fundable.jpg\" alt=\"fundable\" title=\"fundable\" width=\"400\" height=\"204\" class=\"alignnone size-full wp-image-534\" /></a>\r\n\r\nHier is een voorbeeld van de Fundable website:\r\n\r\n:Amelia, een twintig jaar oude klassieke sopraanzangeres, ‘voorverkocht’ haar eerste CD, voordat ze een opname studio betrad. “Als ik $400 in de voorverkoop verzamel kan ik me de rest [van de studiokosten] veroorloven,” vertelde ze potentiële bijdragers. Fundable\'s alles-of-niets-model zorgde ervoor dat geen van haar klanten geld zou verliezen als ze in haar doel tekort schoot. Amelia verkocht voor meer dan $940 aan albums.\r\n\r\nDuizend euro zal zelfs een hongerende kunstenaar niet lang in leven houden, maar met grote aandacht zal een toegewijd kunstenaar daar beter toe in staat zijn met de hulp van haar {{echte fans}}.\r\n\r\nJill Sobule, een muzikant die gedurende vele jaren van toeren en opnemen een aanzienlijke gevolg heeft verzameld, doet het goed op basis van haar {{echte fans}}. Onlangs besloot ze om haar fans te vragen voor de financiering van de $75.000 nodig als vergoeding voor professionele opnames die zij nodig had voor haar volgende album. Ze heeft bijna $50.000 verzameld tot nu toe. Door deze rechtstreekse ondersteuning groeit de intimiteit tussen de fans en hun kunstenaar. Volgens de Associated Press:\r\n\r\n:Inzenders kunnen kiezen voor een niveau van onderpand, variërend van de $10 voor “ongepolijste rock”, voor een gratis digitale download van haar schijf zodra die gemaakt is, tot en met $10.000 “superdelux plutonium niveau,” waar ze belooft “, dan kom je zingen op mijn CD. Maak je geen zorgen voor als je niet kunt zingen—dat regelen wij wel.” Voor een bijdrage van $5.000 geeft ze een concert in het huis van de donateur. De lagere niveaus, waar donateurs zaken zoals een geavanceerde kopie van de CD, een vermelding in het CD-boekje en een T-shirt die de ze als een ‘junior executive producer’ van de CD identificeert kunnen verdienen, zijn gewilder.\r\n\r\nHet gebruikelijke alternatief voor het in leven blijven gebaseerd op {{echte fans}} is armoede. In een  recente studie uit 1995 bleek dat de aanvaarde prijs om een kunstenaar te zijn groot is. Sociologe Ruth Towse ondervraagde kunstenaars in Groot-Brittannië en stelde vast dat zij gemiddeld onder de armoedegrens verdienden.\r\n\r\nIk stel dat er tussen armoede en de sterdom een plek is voor creatieven. Ergens lager dan het stratosferische bestsellerdom, maar hoger dan de duisternis van de langstaart. Ik weet het werkelijke aantal niet, maar ik verwacht dat een specifieke artiest {{1.000 echte fans}} kan cultiveren en door hun directe ondersteuning en het gebruik van nieuwe technologie een eerlijk leven kunnen leiden. Ik wil graag horen van iemand die zich op een dergelijke een pad heeft gevestigd.\r\n\r\nVrij naar [http://www.kk.org/ Kevin Kelly]\'s [http://www.kk.org/thetechnium/archives/2008/03/1000_true_fans.php 1,000 True Fans].\r\n\r\n','1.000 echte fans',0,'','inherit','open','open','','533-revision-7','','','2009-03-18 12:50:06','2009-03-18 11:50:06','',533,'http://aardbron.nl/533-revision-7/',0,'revision','',0),(548,2,'2009-01-26 10:20:20','2009-01-26 09:20:20','Is deze aardbol iets voor jou? Kan je hier aarden? Goede vraag. Antwoorden vind je in de grondbeginselen. Wij leven onze beginselen en spreken elkaar, wanneer nodig, er op aan. Ja, we laten ons er zelfs op afrekenen. Ze vormen de DNA van elke cel van de chaorganisatie, ongeacht haar groei en evolutie.\r\n\r\nMeedoen geeft je als mede-eigenaar direct de kans om rijkdom te creëren door het mede scheppen van een zelforganiserende, zelfsturende, zelfhelende en zelfevoluerende onderneming op basis van holacratie.\r\n\r\nTijdens het beoefenen van onze visie, bedoeling en missie handelt elk deel volgens deze beginselen. Op hun beurt zijn de beginselen weer gegrond in onze waarden: \'\'\'kameraadschap, billijkheid, respect, geloofwaardigheid en moed\'\'\'. Samengevat: \'\'\'liefde en lef\'\'\'.\r\n\r\n:<a href=\'http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2007/09/aardbron-waarden-en-beginselen-v11.pdf\'>Ook beschikbaar als dubbelzijdige A4 in een handige PDF</a> (92 KB).\r\n\r\n=== ¥€$ WE CAN!===\r\nWaar eco\'\'\'nomie\'\'\' de \'\'\'regels\'\'\' en eco\'\'\'logie\'\'\' de \'\'\'kennis\'\'\' van de huishouding vormen, daar geeft eco\'\'\'sofie\'\'\' de \'\'\'wijsheid\'\'\' van de huishouding. De ecosofie is de voedingsbodem en geeft de vorm aan ecologie en economie. Ecosofische beginselen geven de zin aan de overige twee—ecosofie geeft de ontwikkeling  van een geheel ecosysteem richting, betekenis, nut en plezier.\r\n\r\nLaat je keuzes leiden door de ecosofische beginselen bij het nemen van beslissingen tijdens de ontwikkeling van de economische architectuur en het schrijven van de wet- en regelgeving. Gebruik bij angst, onzekerheid en twijfel de ecosofische beginselen telkens als maatstaf en zie ze als een betrouwbaar en veilig vangnet van waaruit je altijd weer kunt vertrekken. Het is je thuis.\r\n \r\nDeze ecosofische beginselen zijn een aanzet voor een open dialoog en ontwikkeling. Maak ze concreter, scherper, harder om beter te kunnen sturen. Maak ze abstracter, vager, zachter om mee te kunnen bewegen en obstakels te omzeilen. Ontwikkel en ontvouw ze tot gemeenschappelijke basis waarin we ons allemaal kunnen vinden en die we als toetssteen, als meetlat kunnen gebruiken. Kies met je hart, met je hoofd en met je handen, en in die volgorde. Volg altijd je hart. Kortom, vraag je telkens af voelt het goed? klopt het? werkt het?\r\n\r\n===Ecosofische beginselen===\r\n*\'\'\'Rijk\'\'\'—Laat het systeem mens en natuur voeden, rijkelijk voorziend in precies de behoeftes van het moment, zodat we Aarde beter en rijker voor onze kinderen en de kinderen van onze kinderen achterlaten.\r\n*\'\'\'Schaarste en overvloed\'\'\'—Neem de eigenschappen en effecten van zowel schaarste als overvloed mee in de kennis die we ontwikkelen en de regels die we onszelf opleggen voor een eerlijker, evenwichtiger, zuiverder en natuurlijker systeem.\r\n*\'\'\'Volledig\'\'\'—Maak zowel betaald werk als vrijwilligerswerk zichtbaar in het ecosysteem zodat ons beeld completer is en we ons bewust zijn van het werk dat we met plezier, passie en vanuit ons hart bijdragen aan het grotere geheel. Neem moederschap en zorg serieus.\r\n*\'\'\'Verenigend\'\'\'—Kies voor ontwerpen die mensen verenigen en verbinden waardoor uitbundige samenlevenskunst voor allen vanzelfsprekend is. Samenlevenskunst.\r\n*\'\'\'Ontpoppend\'\'\'—Laat het systeem een stimulans zijn voor de vrije en willige ontwikkeling van talent, passie en voldoende hartewerk dat het beste in mens en natuur naar boven haalt ten bate van voorspoed en geluk voor allen en alles.\r\n*\'\'\'Scheppend\'\'\'—Zorg ervoor dat elke transactie een bijdrage levert aan mens en natuur, iets creëert dat een bijdrage levert aan globaal netto geluk.\r\n*\'\'\'Transparant\'\'\'—Maak inzage in rekeningen openbaar en publiek toegankelijk zodat de handelspraktijken een afspiegeling zijn van betrouwbaarheid en direct aan- en bespreekbaar worden. Geef zicht op de volledige transactiehistorie van alle deelgevers zodat je elkaar op waarde kunt schatten en elkaar een voortdurend groeiend voordeel van de twijfel kunt geven.\r\n*\'\'\'Stroming\'\'\'—Stimuleer het laten stromen van de munt en maak die stroming meetbaar, zichtbaar en stuurbaar naar een dynamisch evenwicht die het doel dient zodat het kan leven, kan bruisen.\r\n*\'\'\'Voldoende\'\'\'—Zorg voor altijd precies voldoende betaalmiddel, nooit te weinig, niet te veel. meetinstrument, informatie, altijd precies voldoende aanwezig, nooit tekort, nooit teveel.\r\n*\'\'\'Billijk\'\'\'—Bevorder economische gelijkwaardigheid, bestrijd oneerlijk economisch voordeel voor een enkeling ten koste van anderen of de natuur.\r\n*\'\'\'Betrouwbaar\'\'\'—Bevorder bonafide handelen in een web van vertrouwen terwijl malafide gebruik direct aan het licht komt en zichzelf corrigeert.\r\n*\'\'\'Temperend\'\'\'—Beperk excessieve uitschieters naar economische extremen die in strijd zijn met de beginselen. Spreek een maximum af voor de verhouding tussen de minst rijken en meest rijken.\r\n*\'\'\'Elegant\'\'\'—Maak protocollen en afspraken toegankelijk en begrijpbaar voor leken.\r\n*\'\'\'Lerend\'\'\'—Neem voortschrijdend inzicht en innovaties snel op in een voortdurend evolutionair systeem dat met haar tijd meegaat. Neem wendbaar en behendig nieuwe inzichten op in volgende versies. Verander mee met een veranderende wereld.\r\n*\'\'\'Open\'\'\'—Maak de technologie, de systemen, de implementatie, de protokollen, de toetsing en de speelregels openbaar zodat er geen twijfel bestaat over haar robuustheid en betrouwbaarheid.\r\n*\'\'\'Zelforganiserend\'\'\'— Sta geen complexe en dure organisatie voor de huishouding toe. Laat het systeem voor ons en onze Aarde werken, en niet andersom.\r\n*\'\'\'Zelfhelend\'\'\'—Ontwerp het immuunsysteem zodanig dat illegale en destructieve praktijken en systeemaanvallen worden voorkomen of in de kiem worden gesmoord.\r\n*\'\'\'Decentraal\'\'\'—Ontwerp het systeem zonder centrum, als een ongrijpbaar web van waardescheppende transacties op basis van open protocollen die maximale samenhang en minimale koppeling koesteren.\r\n\r\n===Praktijkbeginselen===\r\n#\'\'\'Planeet\'\'\'—Richt aandacht op veerkracht en duurzaamheid voor planeet Aarde en onze onderneming, en in die volgorde, financieel gezond en gewetensvol.\r\n#\'\'\'Geef\'\'\'—[[geven|Geef vanuit overvloed]], net zoals de natuur.\r\n#\'\'\'Vrienden\'\'\'—Maak vrienden terwijl je plezier hebt.\r\n#\'\'\'Rijkdom\'\'\'—Focus intensief op het creëren van rijkdom op basis van symbiose.\r\n#\'\'\'Divers\'\'\'—Verzeker jezelf van een diversiteit van gemeenschappen en technologie.\r\n#\'\'\'Uitwisselbaar\'\'\'—Zorg voor de volledige onderlinge uitwisselbaarheid van delen van het systeem tot op het hoogste betekenisvolle en spirituele niveau.\r\n#\'\'\'Innovatief\'\'\'—Omarm methodes, praktijken, innovaties, oplossingen en technologiën die ongelovelijk creatief en verstorend innovatief zijn.\r\n#\'\'\'Respectvol\'\'\'—Wees open in krachtige debatten en dialogen; met diep respect voor het individu en het team.\r\n#\'\'\'Wijs\'\'\'—Waardeer wijsheid en kennis.\r\n#\'\'\'Verlicht\'\'\'—Moedig de verlichting en ontwikkeling van eenieder aan.\r\n#\'\'\'Open\'\'\'—Deel alle informatie die belangrijk is voor onze visie, missie, bedoeling en beginselen vrij en volledig en met iederen, tenzij dit het vertrouwen schendt of onze levensvatbaarheid en gezondheid schaadt of in gevaar brengt.\r\n#\'\'\'Compassie\'\'\'—Los conflicten op zonder toevlucht te zoeken in economische of fysieke dwang, geweld of intimidatie.\r\n#\'\'\'Verantwoordelijk\'\'\'—Neem verantwoordelijkheid voor al je denken en doen en creëer ruimte voor anderen hetzelfde te doen.\r\n\r\n===Organisatiebeginselen===\r\n#\'\'\'Open\'\'\'—Wees open voor mede-eigenaarschap van elk individu of instituut die de visie, missie, bedoeling en beginselen onderschrijft door activiteiten te ontplooien die resoneren met en brandstof leveren voor onze praktijk.\r\n#\'\'\'Expressief\'\'\'—Heb het recht op zelforganisatie op elk tijdstip, op elke schaalgrootte, in elke vorm en rondom elke activiteit die consistent is met de visie, bedoeling, missie en beginselen.\r\n#\'\'\'Billijk\'\'\'—Zorg ervoor dat geen enkel lid een intrinsiek onrechtvaardig voordeel verkrijgt in het systeem.\r\n#\'\'\'Gemeenschap\'\'\'—Verzeker dat stemrecht, lidmaatschap en contributies worden afgeleid van een formule gebaseerd op de individuele bijdrage van elk lid aan het systeem.\r\n#\'\'\'Betrokken\'\'\'—Handel zorgvuldig en neem afgewogen beslissingen door lichamen die redelijkerwijs alle relevante en beïnvloede partijen vertegenwoordigen en door geen enkele worden gedomineerd.\r\n#\'\'\'Bekrachtigd\'\'\'—Ken autoriteit toe, voer functies uit en gebruik hulpmiddelen in het kleinste of meest locale deel dat alle relevante en beïnvloedde partijen omvat.\r\n#\'\'\'Ontlokkend\'\'\'—Verkies het ontlokken van gedrag boven het afdwingen ervan in de grootst mogelijke mate.\r\n','Aarden',0,'','inherit','open','open','','18-revision-15','','','2009-01-26 10:20:20','2009-01-26 09:20:20','',18,'http://aardbron.nl/18-revision-15/',0,'revision','',0),(549,2,'2011-07-13 09:35:47','2011-07-13 08:35:47','Heb je vragen of opmerkingen, of, beter nog, suggesties? Of ben je ‘pizzled’? Stuur dan e-mail naar:\n:plons \'\'\'at\'\'\' aardbron \'\'\'•\'\'\' nl\n\nÓf bel:\n*Martien van Steenbergen, Aardbron: 06 53 54 59 60\n\n\nAardbron is \"\'\'\'building the plane while flying it\'\'\'”.\n:Aardbron is een handelsnaam van AardRock B.V.\n:Ursulinenhof 46\n:4133 DJ Vianen\n:+31 34 732 6430 tel\n:+31 34 732 6103 fax\n:Alle financiële transacties voor Aardbron lopen via AardRock B.V.\n:IBAN NL88 RABO 0149 0496 41\n:RABONL2U\n:KvK: Utrecht 30185709\n:BTW: NL.8119.35.814.B01\n','Contact',0,'','inherit','open','open','','17-autosave','','','2011-07-13 09:35:47','2011-07-13 08:35:47','',17,'http://aardbron.nl/17-autosave/',0,'revision','',0),(550,2,'2009-02-20 15:10:30','2009-02-20 14:10:30','Heb je vragen of opmerkingen, of, beter nog, suggesties? Stuur dan e-mail naar:\r\n:hallo \'\'\'at\'\'\' aardbron \'\'\'•\'\'\' nl\r\n\r\nÓf bel:\r\n*Martien van Steenbergen, Aardbron: 06 53 54 59 60\r\n\r\n\r\nAardbron is \"\'\'\'building the plane while flying it\'\'\'”.\r\n:Aardbron\r\n:Ursulinenhof 46\r\n:4133 DJ Vianen\r\n:+31 34 732 6430 tel\r\n:+31 34 732 6103 fax\r\n:NL07 RABO 0147 2274 02\r\n:KvK: Utrecht 30185709\r\n:BTW: NL.8119.35.814.B01\r\n','Contact',0,'','inherit','open','open','','17-revision-5','','','2009-02-20 15:10:30','2009-02-20 14:10:30','',17,'http://aardbron.nl/17-revision-5/',0,'revision','',0),(551,2,'2008-11-06 15:04:52','2008-11-06 13:04:52','Laten we [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikinomics Wikinomics] eens toepassen op de ontwikkeling van:\r\n*\'\'\'commerciële open source educatief materiaal\'\'\' voor trainers, coaches en andere professionals die zich begeven op het gebied van persoonlijke en organisatieontwikkeling—naar de geest van [http://wikipedia.org/ Wikipedia] en [http://www.core.org.cn/OcwWeb/ MIT\'s OpenCourseWare]; en\r\n*\'\'\'commerciële open source software\'\'\' voor overheid, bedrijven en organisaties die onze Aarde als eerste prioriteit hebben—naar de geest van [http://nl.wikipedia.org/wiki/Linux Linux], [http://nl.wikipedia.org/wiki/Apache_%28webserver%29 Apache], [http://nl.wikipedia.org/wiki/MySQL MySQL] en [http://nl.wikipedia.org/wiki/PHP PHP].\r\n\r\nDan levert dat, mits goed gechaorganiseerd, \'\'\'exponentieel meer rendement en kwaliteit\'\'\' op. Veel meer kwalitief resultaat tegen een fractie van de kosten. <!--more-->\r\n\r\nBijvoorbeeld: Stel een franchiseorganisatie wil trainingsmateriaal laten ontwikkelen voor haar personeel. Stel dat de eerste versie daarvan €100.000 kost. Die investering levert ze na verloop van tijd een specifieke set trainingsmateriaal op. Maar er zijn meerdere franchiseorganisaties, en een beetje serieuze leidt haar personeel en franchisenemers goed op, want dat komt ten goede van de kwaliteit en reputatie.\r\n\r\nGrote kans de \'\'\'80% van alle trainingsmateriaal generiek is voor alle franchiseorganisaties\'\'\'. Het gaat namelijk over waarden, principes, dienstbaarheid, feedback geven en ontvangen, etc. Kortom, alles wat maar menselijk is. 20% is specifiek voor elke franchise en heeft te maken met de specifieke producten en diensten van elke franchise.\r\n\r\nStel dat je zo een stuk of 20 franchiseorganisaties de krachten kunt laten bundelen om dat trainingsmateriaal te laten ontwikkelen en ze mikken alle 20 geen €100.000, maar slechts€10.000 in een ontwikkelfonds. Dan heb je €200.000 beschikbaar. Daar kun je aardig wat trainingsmateriaal voor ontwikkelen. Bovendien is dit een stuk beter voor onze planeet omdat je het wiel niet telkens uit hoeft te vinden (en de monden niet hoeft te voeden die dat dubbel doen).\r\n\r\nVervolgens nodig je het trainings- en coachingsmarkt uit om dit als (commerciële) open source betaald te ontwikkelen, onder leiding van een klein, wendbaar en toegewijd en betaald kernteam van \"architecten\" samengesteld door de franchiseorganisaties. Dan krijg je, net zoals bij Wikipedia bijvoorbeeld, in een kortere tijd kwalitatief zeer hoogwaardig trainingsmateriaal en tegen een fractie van de kosten. Kortom, exponentieel beter rendement tegen een zeer laag risico. Iets wat ik \'\'\'risicoloos rendement en resultaat\'\'\' noem.\r\n\r\nTel daar boven op dat het Ministerie van Economische Zaken via SenterNovem met het \'\'\'[http://www.senternovem.nl/IPC/ Innovatie Prestatie Contract]\'\'\' (IPC) \'\'\'€50.000 beschikbaar heeft voor elk van de 15-35 deelnemende \"concullega\'s\"\'\'\' in het co-creatiecollectief.  Dan heb je alweer een half mensjaar aan investering gedekt!\r\n\r\nIk loop de laatste tijd vaker tegen ontluikende kansen aan om op deze manier aan de slag te gaan. Ik ben op zoek naar mensen en organisaties die in de geest van bovenstaand de handen ineen willen slaan en een dergelijk collectief, verbond, praktijkgemeenschap op willen zetten en samen met klanten te co-creëren tot een zinderend en gezond ecosysteem.\r\n\r\nDat is pas \'\'\'zakelijke zingeving\'\'\' en meteen een mooi voorbeeld van [[Wanneer Dan]].\r\n\r\nKortom, wie doet er mee?\r\n\r\nOp de uitkijk naar jouw reactie op antenne \'\'\'at\'\'\' aardbron • nl.','Gun 50.000 euro aan je concurrent',0,'','inherit','open','open','','187-revision','','','2008-11-06 15:04:52','2008-11-06 13:04:52','',187,'http://aardbron.nl/187-revision/',0,'revision','',0),(552,2,'2008-08-01 17:04:32','2008-08-01 15:04:32','===Kwispel de Langstaart der Liefde===\r\nKevin Kelly geef er de voorkeur aan om de Langstaart als de Langstaart van de Draak der Liefde te zien. De liefde van creatie, van scheppen, van maken, van verbinden, van onredelijke passie, van het verschil maken, van iets doen waar we zelf om geven, de liefde van verbinden, geven, leren, produceren en delen.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/08/01/kwispel-de-langstaart-der-liefde/\r\n\r\n===Psychologie van het Volle Leven===\r\nMartin Seligman heeft een veldpraktijk over positieve psychologie en haar effect op Het Volle Leven. Hoe kan Positieve Spychologie helpen met het streven naar geluk, naar een \"goede ziel\"? Jouw genialiteit en talenten ten dienste stellen aan iets dat groter is dan dat jij bent. Samenlevenkunst pur sang.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/08/01/psychologie-van-het-volle-leven/\r\n\r\n===TEDtalks.NL===\r\nAl jaren kan je genieten van de TEDtalks. Ook Aardbron put er veel inspiratie en energie uit. Nu kun je er in Nederland ook met geestverwanten over bomen.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/08/01/tedtalksnl/\r\n\r\n===TUT bericht?===\r\nVoel je je ooit nostalgisch en denk je aan die goede oude tijd? Voordat dit leven begon, toen je zoemde met blije praat, liep op blije voeten en liefhad met blije vrienden, geobsedeerd met een ding en slechts een ding...\r\nhttp://aardbron.nl/2008/08/01/bericht-uit-het-universum/\r\n\r\n===Reacties graag!===\r\nVoel je de behoefte om te reageren? Geef daar dan gehoor aan! Ook wat te melden? Laat het ons weten! Wij hebben de waarheid namelijk niet in pacht en samen kom je vaak tot betere en effectievere resultaten dan alleen. Onze gevoelige \'\'\'antenne\'\'\'s staan op ontvangst van jouw reacties ingesteld.\r\n','Rimpels in het Water 2008/08',0,'','inherit','open','open','','211-revision','','','2008-08-01 17:04:32','2008-08-01 15:04:32','',211,'http://aardbron.nl/211-revision/',0,'revision','',0),(553,2,'2008-08-01 17:04:59','2008-08-01 15:04:59','===Levende Organisaties===\r\nJe wilt je bestaande organisatie behoorlijk laten groeien, bijvoorbeeld met een levend web van loyale deelgenoten of partners. Je wilt gezien worden als leidend, inspirerend en levend voorbeeld en choreograaf op het gebied van het nieuwe organiseren hetgeen leidt tot een gezonde zakelijke zingeving.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/levende-organisaties/\r\n\r\n===J.K. Rowling over falen===\r\nJ.K. Rowling, auteur van de bestverkopende Harry Potter boekserie geeft haar \"Commencement Address\": \"The Fringe Benefits of Failure, and the Importance of Imagination\" tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Harvard Alumni Association. Over de wet van de aantrekkingskracht, visualisatie en succes door fouten.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/j/\r\n\r\n===Reis naar het centrum van je brein===\r\nVilayanur Ramachandran neemt je mee op reis en laat je zien wat een hersenbeschadiging kan onthullen over de verbinding tussen het celebrale weefsel en je brein, gebruik makend van drie schokkende waanidee√´n als voorbeeld.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/reis-naar-het-centrum-van-je-brein/\r\n\r\n===En ik dan?===\r\nInderdaad: En ik dan?! Een prachtige muziekvideo van Sakyong Jamgon Mipham Rinpoche. Lekker deuntje. En met een tekst die je raakt. De kneep zit in de staart. Weer zo‚Äôn mooi voorbeeld van Let Your E-Go!\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/en-ik-dan/\r\n\r\n===Schokkende beelden===\r\nKunstenaar Chris Jordan toont je stotende beelden van de Westerse cultuur. Zijn \"supersized\" kunstwerken tekenen bijna onvoorstelbare statistiek‚Äîzoals het verbazingwekkende aantal papieren bekertjes die we elke dag verbruiken.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/overmatige-beelden/\r\n\r\n===Hypercortex===\r\nHet Internet benadert ondertussen de rekenkracht van een enkelvoudig menselijk brein. Op naar Hypercortex, The One Machine, Cosmopedia.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/hypercortex/\r\n\r\n===Reacties graag!===\r\nVoel je de behoefte om te reageren? Geef daar dan gehoor aan! Ook wat te melden? Laat het ons weten! Wij hebben de waarheid namelijk niet in pacht en samen kom je vaak tot betere en effectievere resultaten dan alleen. Onze gevoelige antennes staan op ontvangst van jouw reacties ingesteld.\r\n','Rimpels in het Water 2008/07',0,'','inherit','open','open','','200-revision','','','2008-08-01 17:04:59','2008-08-01 15:04:59','',200,'http://aardbron.nl/200-revision/',0,'revision','',0),(554,2,'2009-04-19 13:41:34','2009-04-19 12:41:34','===Levende Organisaties===\nJe wilt je bestaande organisatie behoorlijk laten groeien, bijvoorbeeld met een levend web van loyale deelgenoten of partners. Je wilt gezien worden als leidend, inspirerend en levend voorbeeld en choreograaf op het gebied van het nieuwe organiseren hetgeen leidt tot een gezonde zakelijke zingeving.\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/levende-organisaties/\n\n===J.K. Rowling over falen===\nJ.K. Rowling, auteur van de bestverkopende Harry Potter boekserie geeft haar \"Commencement Address\": \"The Fringe Benefits of Failure, and the Importance of Imagination\" tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Harvard Alumni Association. Over de wet van de aantrekkingskracht, visualisatie en succes door fouten.\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/j/\n\n===Reis naar het centrum van je brein===\nVilayanur Ramachandran neemt je mee op reis en laat je zien wat een hersenbeschadiging kan onthullen over de verbinding tussen het celebrale weefsel en je brein, gebruik makend van drie schokkende waanidee√´n als voorbeeld.\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/reis-naar-het-centrum-van-je-brein/\n\n===En ik dan?===\nInderdaad: En ik dan?! Een prachtige muziekvideo van Sakyong Jamgon Mipham Rinpoche. Lekker deuntje. En met een tekst die je raakt. De kneep zit in de staart. Weer zo’n mooi voorbeeld van Let Your E-Go!\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/en-ik-dan/\n\n===Schokkende beelden===\nKunstenaar Chris Jordan toont je stotende beelden van de Westerse cultuur. Zijn ‘supersized’ kunstwerken tekenen bijna onvoorstelbare statistiek‚Äîzoals het verbazingwekkende aantal papieren bekertjes die we elke dag verbruiken.\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/overmatige-beelden/\n\n===Hypercortex===\nHet Internet benadert ondertussen de rekenkracht van een enkelvoudig menselijk brein. Op naar Hypercortex, The One Machine, Cosmopedia.\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/hypercortex/\n\n===Reacties graag!===\nVoel je de behoefte om te reageren? Geef daar dan gehoor aan! Ook wat te melden? Laat het ons weten! Wij hebben de waarheid namelijk niet in pacht en samen kom je vaak tot betere en effectievere resultaten dan alleen. Onze gevoelige voelspriet staat op ontvangst van jouw reacties ingesteld.\n','Rimpels in het Water 2008/07',0,'','inherit','open','open','','200-autosave','','','2009-04-19 13:41:34','2009-04-19 12:41:34','',200,'http://aardbron.nl/200-autosave/',0,'revision','',0),(555,2,'2009-04-19 13:40:29','2009-04-19 12:40:29','===Levende Organisaties===\r\nJe wilt je bestaande organisatie behoorlijk laten groeien, bijvoorbeeld met een levend web van loyale deelgenoten of partners. Je wilt gezien worden als leidend, inspirerend en levend voorbeeld en choreograaf op het gebied van het nieuwe organiseren hetgeen leidt tot een gezonde zakelijke zingeving.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/levende-organisaties/\r\n\r\n===J.K. Rowling over falen===\r\nJ.K. Rowling, auteur van de bestverkopende Harry Potter boekserie geeft haar \"Commencement Address\": \"The Fringe Benefits of Failure, and the Importance of Imagination\" tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Harvard Alumni Association. Over de wet van de aantrekkingskracht, visualisatie en succes door fouten.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/j/\r\n\r\n===Reis naar het centrum van je brein===\r\nVilayanur Ramachandran neemt je mee op reis en laat je zien wat een hersenbeschadiging kan onthullen over de verbinding tussen het celebrale weefsel en je brein, gebruik makend van drie schokkende waanidee√´n als voorbeeld.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/reis-naar-het-centrum-van-je-brein/\r\n\r\n===En ik dan?===\r\nInderdaad: En ik dan?! Een prachtige muziekvideo van Sakyong Jamgon Mipham Rinpoche. Lekker deuntje. En met een tekst die je raakt. De kneep zit in de staart. Weer zo‚Äôn mooi voorbeeld van Let Your E-Go!\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/en-ik-dan/\r\n\r\n===Schokkende beelden===\r\nKunstenaar Chris Jordan toont je stotende beelden van de Westerse cultuur. Zijn \"supersized\" kunstwerken tekenen bijna onvoorstelbare statistiek‚Äîzoals het verbazingwekkende aantal papieren bekertjes die we elke dag verbruiken.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/overmatige-beelden/\r\n\r\n===Hypercortex===\r\nHet Internet benadert ondertussen de rekenkracht van een enkelvoudig menselijk brein. Op naar Hypercortex, The One Machine, Cosmopedia.\r\nhttp://aardbron.nl/2008/07/03/hypercortex/\r\n\r\n===Reacties graag!===\r\nVoel je de behoefte om te reageren? Geef daar dan gehoor aan! Ook wat te melden? Laat het ons weten! Wij hebben de waarheid namelijk niet in pacht en samen kom je vaak tot betere en effectievere resultaten dan alleen. Onze gevoelige voelspriet staat op ontvangst van jouw reacties ingesteld.\r\n','Rimpels in het Water 2008/07',0,'','inherit','open','open','','200-revision-2','','','2009-04-19 13:40:29','2009-04-19 12:40:29','',200,'http://aardbron.nl/200-revision-2/',0,'revision','',0),(556,2,'2008-11-06 15:09:26','2008-11-06 13:09:26','Regelmatig, en vaak op Nieuwe Maan, organiseren we een Aardborrel. Meestal met een thema.\r\n\r\nHeb jij een theme voor een Aardborrel? Doe een voorstel via \'\'antenne\'\' \'\'\'at\'\'\' \'\'aardbron\'\' • \'\'nl\'\'.\r\n\r\n{|\r\n|-\r\n|011\r\n|vr\r\n|12-12-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|010\r\n|do\r\n|13-11-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|009\r\n|di\r\n|14-10-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|008\r\n|ma\r\n|15-09-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|007\r\n|za\r\n|16-08-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|006\r\n|vr\r\n|18-07-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|005\r\n|wo\r\n|18-06-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|004\r\n|di\r\n|20-05-2008\r\n|\'\'doe een voorstel\'\'\r\n|-\r\n|003\r\n|zo\r\n|20-04-2008\r\n|[[Doorbraakversneller van start]]\r\n|-\r\n|002\r\n|vr\r\n|21-02-2008\r\n|[[Chaorganiseren doe je zo]]\r\n|-\r\n|001\r\n|do\r\n|21-03-2008\r\n|[[Geld als Water]]\r\n|}\r\n\r\n','Aardborrel',0,'','inherit','open','open','','91-revision','','','2008-11-06 15:09:26','2008-11-06 13:09:26','',91,'http://aardbron.nl/91-revision/',0,'revision','',0),(557,2,'2009-01-08 10:05:24','2009-01-08 09:05:24','Het enige wat zeker is, is dat <strong>alles steeds verandert.</strong> En vele malen sneller dan in de tijd van vorige generaties. Daarom zijn nieuwe vaardigheden én een andere manier van in het leven staan, broodnodig; een eigentijdse levens- en werkhouding. Harmonieus, efficiënt, affectief en reflectief. Niet zozeer de vraag: \"Ben je klaar voor de toekomst?\" maar: <strong>\"Ben jij klaar voor je eigen tijd?\" </strong>is relevant.\r\n\r\nDe trainingen van Aardbron richten zich op <strong>eigentijdse leidinggevenden, medewerkers en teams.</strong> Duurzaam en grensverleggend van goed naar groots. Met <strong>samen, leren </strong>en <strong>bouwen </strong>als sleutelwoorden. Kort en krachtig.\r\n\r\nZeker weten, dat je na een training geïnspireerd en met succes en plezier je handen uit de mouwen steekt. <strong>Wil je ook klaar zijn voor je eigen tijd? </strong>Schrijf je vandaag nog in voor één van onderstaande trainingen:\r\n\r\n{|\r\n|-\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|\'\'\'Samen\'\'\'\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|dagen\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|prijs\r\n|-\r\n|[[Leidend voorbeeld]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;700\r\n|-\r\n|[[Regelmatige reflectie]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;700\r\n|-\r\n|[[Vergaderkunst]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;550\r\n|-\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|\'\'\'Leren\'\'\'\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|dagen\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|prijs\r\n|-\r\n|[[Succes door fouten]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;550\r\n|-\r\n|[[Wiki als wonder]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;500\r\n|-\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|\'\'\'Bouwen\'\'\'\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|dagen\r\n|style=\"background:gray; color:white\"|prijs\r\n|-\r\n|[[Aantrekkingskracht]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;650\r\n|-\r\n|[[Google jouw toko]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;700\r\n|-\r\n|[[Net werken]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;550\r\n|-\r\n|[[Omarm verandering]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;650\r\n|-\r\n|[[Personal Branding]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;550\r\n|-\r\n|[[Schrijfkunst]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;500\r\n|-\r\n|[[Verkoopkunst]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;700\r\n|-\r\n|[[Web 2.0]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;650\r\n|-\r\n|[[Wikignoom]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;500\r\n|-\r\n|[[Wikinomie]]\r\n|align=\"right\"|1\r\n|align=\"right\"|&euro;650\r\n|}\r\n\r\n\r\n\r\nHet aanbod trainingen en [[samenscholing|samenscholingen]] wordt voortdurend uitgebreid. De antennes van Aardbron vangen nieuwe ontwikkelingen en terugkoppelingen op die vervolgens met zorg worden vervlochten in trainingen en samenscholingen. Altijd vers dus. Innovatie en strategische voorsprong.\r\n\r\nBelangstelling tonen voor een training doe je voorlopig via \'\'training\'\' \'\'\'at\'\'\' \'\'aardbron\'\' \'\'\'•\'\'\' \'\'nl\'\' o.v.v. de training of via het inschrijfformulier bij de training zelf.\r\n\r\n:\'\'\'\'\'Geef iemand een vis en je voedt hem voor een dag. Leer iemand vissen en je voedt hem voor zijn leven.\'\'\'\'\'\r\n\r\n\'\'\'Jouw passie. Onze passie.™\'\'\'','Training',0,'','inherit','open','open','','58-revision-4','','','2009-01-08 10:05:24','2009-01-08 09:05:24','',58,'http://aardbron.nl/58-revision-4/',0,'revision','',0),(558,2,'2009-04-20 11:36:45','2009-04-20 10:36:45','Je kunt pas na afloop bepalen wat je het waard vindt. Kom daarom eerst naar een lezing of volg een programma. Daarna bepaal je wat het je waard is en welke factuur wij mogen sturen zodat wij ons werk voor anderen kunnen blijven doen.\n\nAl onze inspanningen worden uitsluitend gefinancierd door vrijwillige bijdragen. Donaties worden alleen geaccepteerd van oud-klanten, dit wil zeggen van degenen die in het verleden gebruik gemaakt hebben van onze diensten en producten. Iemand, die voor het eerst diensten of producten afneemt, kan direct na afloop of op een later tijdstip een donatie geven.\n\nZo wordt de financiering van al onze inspanningen enkel gedragen door hen die zelf het nut van deze dienst hebben ondervonden. Vanuit de wens om dit met anderen te delen, kan men dan naar draagkracht een donatie geven.\n\nZulke donaties zijn—binnen onze samenwerking—de enige financieringsbron. Er is geen rijke stichting of individu die deze diensten sponsort. Op deze manier verspreidt onze samenwerking zich met een zuivere doelstelling, zonder ook maar een spoor van commercieel belang.\n\nHet doet er niet toe of een gift nu groot of klein is, zolang deze maar vanuit het hart gegeven is met de wens om anderen te helpen zodat iedereen die onze producten of diensten inzet kan zeggen:\n\n:\"De hulp die ik heb ontvangen, werd financieel mogelijk gemaakt door de vrijgevigheid van andere klanten die al eerder gebruik hebben gemaakt van deze diensten. Laat mij nu bijdragen in de kosten van een komende inspanning, zodat ook anderen de weldaad van deze hulp kunnen ondervinden.\"\n\nDoneren kan door jouw gift te overte t.a.v. \'\'\'Aardbron, 1472.27.402\'\'\'.','Geven',0,'','inherit','open','open','','20-autosave','','','2009-04-20 11:36:45','2009-04-20 10:36:45','',20,'http://aardbron.nl/20-autosave/',0,'revision','',0),(559,2,'2008-11-06 15:19:44','2008-11-06 13:19:44','Je kunt pas na afloop bepalen wat je het waard vindt. Kom daarom eerst naar een lezing of volg een programma. Daarna bepaal je wat het je waard is en welke factuur wij mogen sturen zodat wij ons werk voor anderen kunnen blijven doen.\r\n\r\nAl onze inspanningen worden uitsluitend gefinancierd door vrijwillige bijdragen. Donaties worden alleen geaccepteerd van oud-klanten, dit wil zeggen van degenen die in het verleden gebruik gemaakt hebben van onze diensten en producten. Iemand, die voor het eerst diensten of producten afneemt, kan direct na afloop of op een later tijdstip een donatie geven.\r\n\r\nZo wordt de financiering van al onze inspanningen enkel gedragen door hen die zelf het nut van deze dienst hebben ondervonden. Vanuit de wens om dit met anderen te delen, kan men dan naar draagkracht een donatie geven.\r\n\r\nZulke donaties zijn—binnen onze samenwerking—de enige financieringsbron. Er is geen rijke stichting of individu die deze diensten sponsort. Op deze manier verspreidt onze samenwerking zich met een zuivere doelstelling, zonder ook maar een spoor van commercieel belang.\r\n\r\nHet doet er niet toe of een gift nu groot of klein is, zolang deze maar vanuit het hart gegeven is met de wens om anderen te helpen zodat iedereen die onze producten of diensten inzet kan zeggen:\r\n\r\n:\"De hulp die ik heb ontvangen, werd financieel mogelijk gemaakt door de vrijgevigheid van andere klanten die al eerder gebruik hebben gemaakt van deze diensten. Laat mij nu bijdragen in de kosten van een komende inspanning, zodat ook anderen de weldaad van deze hulp kunnen ondervinden.\"\r\n\r\nDoneren kan door jouw gift te gireren t.a.v. \'\'\'Aardbron, giro 9483385\'\'\'.','Geven',0,'','inherit','open','open','','20-revision','','','2008-11-06 15:19:44','2008-11-06 13:19:44','',20,'http://aardbron.nl/20-revision/',0,'revision','',0),(560,2,'2009-04-25 05:25:18','2009-04-25 04:25:18','<a href=\"http://ArunGandhi.nl\"><img src=\"http://aardbron.nl/wp-content/uploads/2009/04/gandhi-aardbron-vista.jpg\" alt=\"gandhi-aardbron-vista\" title=\"gandhi-aardbron-vista\" width=\"500\" height=\"200\" class=\"alignnone size-full wp-image-583\" /></a>\r\n\r\n\'\'\'Arun Gandhi\'\'\' is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.\r\n\r\n<a title=\"Wikipedia » Arun Gandhi\" href=\"http://en.wikipedia.org/wiki/Arun_Gandhi\" target=\"_blank\">Arun Manilal Gandhi</a> (14 april 1934), kleinzoon van  <a title=\"Wikipedia » Mahatma Gandhi\" href=\"http://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi\" target=\"_blank\">Mahatma Gandhi</a> (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75<sup>e</sup> verjaardag te vieren.\r\n\r\nGandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom  en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘[http://ArunGandhi.nl/ahimsa ahimsa]’ of ‘non-violence’).\r\n\r\nArun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.\r\n\r\nAl zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.\r\n\r\nJe wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.\r\n\r\n==Cadeau==\r\nHet mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals gandhiforchildren.org.\r\n\r\nDus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.\r\n\r\nDe boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.\r\n\r\n==Meemaken?!==\r\nStel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?\r\n\r\nJe bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.\r\n\r\nWe willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.\r\n\r\n==ArunGandhi.nl==\r\nHet programma ontvouwt zich op http://ArunGandhi.nl/. Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.\r\n\r\nOp ArunGandhi.nl kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.','Gandhi Nederland Tour',0,'','publish','open','open','','gandhi-nederland-tour','','','2009-04-25 10:54:47','2009-04-25 09:54:47','',0,'http://aardbron.nl/?p=560',0,'post','',3),(561,2,'2009-04-25 08:19:20','2009-04-25 07:19:20','[[Arun Gandhi]] is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.\n\n<a title=\"Wikipedia » Arun Gandhi\" href=\"http://en.wikipedia.org/wiki/Arun_Gandhi\" target=\"_blank\">Arun Manilal Gandhi</a> (14 april 1934), kleinzoon van  <a title=\"Wikipedia » Mahatma Gandhi\" href=\"http://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi\" target=\"_blank\">Mahatma Gandhi</a> (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75<sup>e</sup> verjaardag te vieren.\n\nGandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom  en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘[[ahimsa]]’ of ‘non-violence’).\n\nArun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.\n\nAl zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.\n\nJe wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.\n\n==Cadeau==\nHet mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals gandhiforchildren.org.\n\nDus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.\n\nDe boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.\n\n==Meemaken?!==\nStel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?\n\nJe bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.\n\nWe willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.\n\n==ArunGandhi.nl==\nHet programma ontvouwt zich op http://ArunGandhi.nl/. Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.\n\nOp ArunGandhi.nl kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.','Gandhi Nederland Tour',0,'','inherit','open','open','','560-revision','','','2009-04-25 08:19:20','2009-04-25 07:19:20','',560,'http://aardbron.nl/560-revision/',0,'revision','',0),(562,2,'2009-04-25 08:22:27','2009-04-25 07:22:27','\'\'\'Arun Gandhi\'\'\' is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.\n\n<a title=\"Wikipedia » Arun Gandhi\" href=\"http://en.wikipedia.org/wiki/Arun_Gandhi\" target=\"_blank\">Arun Manilal Gandhi</a> (14 april 1934), kleinzoon van  <a title=\"Wikipedia » Mahatma Gandhi\" href=\"http://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi\" target=\"_blank\">Mahatma Gandhi</a> (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75<sup>e</sup> verjaardag te vieren.\n\nGandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom  en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘[http://ArunGandhi.nl/ahimsa ahimsa]’ of ‘non-violence’).\n\nArun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.\n\nAl zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.\n\nJe wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.\n\n==Cadeau==\nHet mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals gandhiforchildren.org.\n\nDus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.\n\nDe boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.\n\n==Meemaken?!==\nStel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?\n\nJe bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.\n\nWe willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.\n\n==ArunGandhi.nl==\nHet programma ontvouwt zich op http://ArunGandhi.nl/. Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.\n\nOp ArunGandhi.nl kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.','Gandhi Nederland Tour',0,'','inherit','open','open','','560-autosave','','','2009-04-25 08:22:27','2009-04-25 07:22:27','',560,'http://aardbron.nl/560-autosave/',0,'revision','',0),(563,2,'2009-04-25 08:20:23','2009-04-25 07:20:23','[[Arun Gandhi]] is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.\r\n\r\n<a title=\"Wikipedia » Arun Gandhi\" href=\"http://en.wikipedia.org/wiki/Arun_Gandhi\" target=\"_blank\">Arun Manilal Gandhi</a> (14 april 1934), kleinzoon van  <a title=\"Wikipedia » Mahatma Gandhi\" href=\"http://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi\" target=\"_blank\">Mahatma Gandhi</a> (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75<sup>e</sup> verjaardag te vieren.\r\n\r\nGandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom  en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘[[ahimsa]]’ of ‘non-violence’).\r\n\r\nArun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.\r\n\r\nAl zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.\r\n\r\nJe wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.\r\n\r\n==Cadeau==\r\nHet mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals gandhiforchildren.org.\r\n\r\nDus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.\r\n\r\nDe boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.\r\n\r\n==Meemaken?!==\r\nStel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?\r\n\r\nJe bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.\r\n\r\nWe willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.\r\n\r\n==ArunGandhi.nl==\r\nHet programma ontvouwt zich op http://ArunGandhi.nl/. Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.\r\n\r\nOp ArunGandhi.nl kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.','Gandhi Nederland Tour',0,'','inherit','open','open','','560-revision-2','','','2009-04-25 08:20:23','2009-04-25 07:20:23','',560,'http://aardbron.nl/560-revision-2/',0,'revision','',0),(564,2,'2009-04-25 05:21:00','2009-04-25 04:21:00','Toeval bestaat niet. Toeval bestaat wel. De meningen zijn verdeeld. Een leuk onderwerp is het in ieder geval wel…\r\n\r\nHerman Finkers heeft er voor zijn show \'\'Galadiner - Dat heeft zo\'n jongen toch niet nodig (1992)\'\' grondig onderzoek naar gedaan:\r\n\r\n:\'\'Aan tafel met de koninklijke familie is Herman Finkers (ik) in gesprek met Claus (hij):\'\'\r\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\r\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\r\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\r\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\r\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\r\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\r\n:Nou, om van deze zinloze discussie af te zijn, zette ik mijn transistorradio aan. Op dat moment hoorde ik iemand zeggen: Toeval bestaat niet.\r\n:Ik zei: Nou, als dat geen toeval is weet ik het ook niet meer.\r\n:Toch?\r\n\r\n:Waar praten we eigenlijk over? Luciano Pavarotti staat op de dam. Van het dak van Kraskapolsky waait een dakpan. Net dat éne kleine plekje waar Pavarotti \'\'niet\'\' staat, komt de dakpan terecht. Is dat toeval? Of is dat geen toeval?\r\n\r\n:Ja maar Bernard daar gelijk weer tegenin. Hij zei: Wanneer een epilepticus elke dag om drie uur een toeval krijgt, dan noem ík dat geen toeval meer.\r\n:Dat vond ik ook niet gek, hoor. Nee, eerlijk is eerlijk, dat vond ik ook helemaal niet gek. Dat ging nog zo nog een kwartiertje over en weer.\r\n\r\n[http://nl.wikipedia.org/wiki/Max_Frisch Max Frisch] zei ooit:\r\n\r\n:\'\'Een toeval is dat wat je toevalt als je er voor open staat—Max Frisch\'\'\r\n\r\nJuist ja. Toe-val dus. Het komt je toevallen. Kunst is dus om je te trainen ervoor open te staan. Da\'s interessant.\r\n\r\nToeval is familie van [http://nl.wikipedia.org/wiki/Synchroniciteit synchroniciteit] en [http://nl.wikipedia.org/wiki/Serendipiteit serendipiteit]. Ontwikkel je zintuigen en zet het voor je in.\r\n\r\nEen magere beschrijving vind je op  [http://nl.wikipedia.org/wiki/Toeval Nederlandse Wikipedia over toeval].\r\n','Toeval bestaat',0,'','publish','open','open','','toeval-bestaat','','','2009-04-25 08:37:10','2009-04-25 07:37:10','',0,'http://aardbron.nl/?p=564',0,'post','',4),(565,2,'2009-04-25 08:36:02','2009-04-25 07:36:02','Toeval bestaat niet. Toeval bestaat wel. De meningen zijn verdeeld. Een leuk onderwerp is het in ieder geval wel…\n\nHerman Finkers heeft er voor zijn show \'\'Galadiner - Dat heeft zo\'n jongen toch niet nodig (1992)\'\' grondig onderzoek naar gedaan:\n\n:\'\'Aan tafel met de koninklijke familie is Herman Finkers (ik) in gesprek met Claus (hij):\'\'\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\n:Hij zei: Toeval bestaat niet.\n:Ik zei: Toeval bestaat wel degelijk.\n:Nou, om van deze zinloze discussie af te zijn, zette ik mijn transistorradio aan. Op dat moment hoorde ik iemand zeggen: Toeval bestaat niet.\n:Ik zei: Nou, als dat geen toeval is weet ik het ook niet meer.\n:Toch?\n\n:Waar praten we eigenlijk over? Luciano Pavarotti staat op de dam. Van het dak van Kraskapolsky waait een dakpan. Net dat éne kleine plekje waar Pavarotti \'\'niet\'\' staat, komt de dakpan terecht. Is dat toeval? Of is dat geen toeval?\n\n:Ja maar Bernard daar gelijk weer tegenin. Hij zei: Wanneer een epilepticus elke dag om drie uur een toeval krijgt, dan noem ík dat geen toeval meer.\n:Dat vond ik ook niet gek, hoor. Nee, eerlijk is eerlijk, dat vond ik ook helemaal niet gek. Dat ging nog zo nog een kwartiertje over en weer.\n\n[http://nl.wikipedia.org/wiki/Max_Frisch Max Frisch] zei ooit:\n\n:\'\'Een toeval is dat wat je toevalt als je er voor open staat—Max Frisch\'\'\n\nJuist ja. Toe-val dus. Het komt je toevallen. Kunst is dus om je te trainen ervoor open te staan. Da\'s interessant.\n\nToeval is familie van [http://nl.wikipedia.org/wiki/Synchroniciteit synchroniciteit] en [http://nl.wikipedia.org/wiki/Serendipiteit serendipiteit]. Ontwikkel je zintuigen en zet het voor je in.\n\nEen magere beschrijving vind je op  [http://nl.wikipedia.org/wiki/Toeval Nederlandse Wikipedia over toeval].\n','Toeval bestaat',0,'','inherit','open','open','','564-revision','','','2009-04-25 08:36:02','2009-04-25 07:36:02','',564,'http://aardbron.nl/564-revision/',0,'revision','',0),(566,2,'2009-04-25 05:21:03','2009-04-25 04:21:03','Neem even vier minuten en bekijk hoe deze mensen £100.000 verdelen. De emotie van geld ten voeten uit—wat doet het huidige geldsysteem met mensen.\r\n\r\n<nowiki><object width=\"480\" height=\"385\"><param name=\"movie\" value=\"http://www.youtube.com/v/p3Uos2fzIJ0&hl=en&fs=1&rel=0\"></param><param name=\"allowFullScreen\" value=\"true\"></param><param name=\"allowscriptaccess\" value=\"always\"></param><embed src=\"http://www.youtube.com/v/p3Uos2fzIJ0&hl=en&fs=1&rel=0\" type=\"application/x-shockwave-flash\" allowscriptaccess=\"always\" allowfullscreen=\"true\" width=\"480\" height=\"385\"></embed></object></nowiki>\r\n\r\nWat gaat er door je heen?\r\n\r\nEen prachtig voorbeeld van het [http://nl.wikipedia.org/wiki/Prisoner%27s_dilemma prisoner\'s dilemma].\r\n\r\n','Gouden ballen',0,'','publish','open','open','','gouden-ballen','','','2009-04-25 11:58:44','2009-04-25 10:58:44','',0,'http://aardbron.nl/?p=566',0,'post','',2),(567,2,'2009-04-25 08:45:05','2009-04-25 07:45:05','Neem even drie minuten en bekijk hoe deze mensen £100.000 verdelen. De emotie van geld ten voeten uit—wat doet het huidige geldsysteem met mensen.\n\n<nowiki><object width=\"480\" height=\"385\"><param name=\"movie\" value=\"http://www.youtube.com/v/p3Uos2fzIJ0&hl=en&fs=1&rel=0\"></param><param name=\"allowFullScreen\" value=\"true\"></param><param name=\"allowscriptaccess\" value=\"always\"></param><embed src=\"http://www.youtube.com/v/p3Uos2fzIJ0&hl=en&fs=1&rel=0\" type=\"application/x-shockwave-flash\" allowscriptaccess=\"always\" allowfullscreen=\"true\" width=\"480\" height=\"385\"></embed></object></nowiki>\n\nWat gaat er door je heen?\n\nEen prachtig voorbeeld van het [http://nl.wikipedia.org/wiki/Prisoner%27s_dilemma prisoner\'s dilemma].\n\n','Gouden ballen',0,'','inherit','open','open','','566-revision','','','2009-04-25 08:45:05','2009-04-25 07:45:05','',566,'http://aardbron.nl/566-revision/',0,'revision','',0),(568,2,'2009-04-25 08:22:29','2009-04-25 07:22:29','\'\'\'Arun Gandhi\'\'\' is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.\r\n\r\n<a title=\"Wikipedia » Arun Gandhi\" href=\"http://en.wikipedia.org/wiki/Arun_Gandhi\" target=\"_blank\">Arun Manilal Gandhi</a> (14 april 1934), kleinzoon van  <a title=\"Wikipedia » Mahatma Gandhi\" href=\"http://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi\" target=\"_blank\">Mahatma Gandhi</a> (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75<sup>e</sup> verjaardag te vieren.\r\n\r\nGandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom  en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘[http://ArunGandhi.nl/ahimsa ahimsa]’ of ‘non-violence’).\r\n\r\nArun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.\r\n\r\nAl zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.\r\n\r\nJe wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.\r\n\r\n==Cadeau==\r\nHet mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals gandhiforchildren.org.\r\n\r\nDus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.\r\n\r\nDe boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.\r\n\r\n==Meemaken?!==\r\nStel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?\r\n\r\nJe bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.\r\n\r\nWe willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.\r\n\r\n==ArunGandhi.nl==\r\nHet programma ontvouwt zich op http://ArunGandhi.nl/. Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.\r\n\r\nOp ArunGandhi.nl kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.','Gandhi Nederland Tour',0,'','inherit','open','open','','560-revision-3','','','2009-04-25 08:22:29','2009-04-25 07:22:29','',560,'http://aardbron.nl/560-revision-3/',0,'revision','',0),(569,2,'2009-04-25 05:23:57','2009-04-25 04:23:57','‘Het geld van de toekomst’ is een Nederlandse vertaling van Bernard Lietaer\'s ‘The Future of Money’. (‘De toekomst van geld’ is mijns inziens een betere vertaling van de titel, maar dat terzijde).\r\n\r\nEén van de mooie verhalen over rente op schuld is het verhaal van [http://aardbron.nl/2008/10/25/het-elfde-schijfje/ Het elfde schijfje].\r\n\r\n<code>\r\n{|\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Van:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nBernard Lietaer <blietaer[at]earthlink[dot]net>\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Onderwerp:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nRe: Fwd: Digitale versie van \"Het geld van de toekomst\"\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Datum:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\n17 February 2009 11:23:43 GMT+01:00\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Aan:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nMartien van Steenbergen <Martien[at]Aardbron[dot]nl>\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Bericht:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nBeste Martien,\r\n\r\nIk heb je gisteren een \"maagdelijke boek\" afgezonden naar je huisadres.\r\n\r\nHet boek is volledig uitgeput bij de Boekerij al meer dan vijf jaren terug, en zij hebben geen intentie om het terug uit te geven.\r\n\r\nDe rechten gaan dus naar mij terug.\r\n\r\nEn ik geef u hiermee mijn akkoord dat u het zou uitgeven voor gratis download op het Net, onder een creative commons license.\r\n\r\nIk had begrepen dat u dat wenste te doen om meer debat op het Net te scheppen.\r\n\r\nBeste groeten,\r\n\r\nBernard\r\n\r\nwww.lietaer.com\r\n|}\r\n</code>\r\n\r\nHet hele boek, inclusief figuren en noten is beschikbaar op:\r\n:[http://aardnoot.nl/Het_geld_van_de_toekomst Aardnoot » Het geld van de toekomst].\r\nVeel plezier ermee!','Het geld van de toekomst',0,'','publish','open','open','','het-geld-van-de-toekomst','','','2009-04-25 08:54:36','2009-04-25 07:54:36','',0,'http://aardbron.nl/?p=569',0,'post','',3),(570,2,'2009-04-25 08:52:58','2009-04-25 07:52:58','‘Het geld van de toekomst’ is een Nederlandse vertaling van Bernard Lietaer\'s ‘The Future of Money’. (‘De toekomst van geld’ is mijns inziens een betere vertaling van de titel, maar dat terzijde).\n\nEén van de mooie verhalen over rente op schuld is het verhaal van [http://aardbron.nl/2008/10/25/het-elfde-schijfje/ Het elfde schijfje].\n\n<code>\n{|\n|-\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\n\'\'\'Van:\'\'\'\n|valign=\"top\"|\nBernard Lietaer <blietaer[at]earthlink[dot]net>\n|-\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\n\'\'\'Onderwerp:\'\'\'\n|valign=\"top\"|\nRe: Fwd: Digitale versie van \"Het geld van de toekomst\"\n|-\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\n\'\'\'Datum:\'\'\'\n|valign=\"top\"|\n17 February 2009 11:23:43 GMT+01:00\n|-\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\n\'\'\'Aan:\'\'\'\n|valign=\"top\"|\nMartien van Steenbergen <Martien[at]Aardbron[dot]nl>\n|-\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\n\'\'\'Bericht:\'\'\'\n|valign=\"top\"|\nBeste Martien,\n\nIk heb je gisteren een \"maagdelijke boek\" afgezonden naar je huisadres.\n\nHet boek is volledig uitgeput bij de Boekerij al meer dan vijf jaren terug, en zij hebben geen intentie om het terug uit te geven.\n\nDe rechten gaan dus naar mij terug.\n\nEn ik geef u hiermee mijn akkoord dat u het zou uitgeven voor gratis download op het Net, onder een creative commons license.\n\nIk had begrepen dat u dat wenste te doen om meer debat op het Net te scheppen.\n\nBeste groeten,\n\nBernard\n\nwww.lietaer.com\n|}\n</code>\n\nHet hele boek, inclusief figuren en noten is beschikbaar op:\n:[http://aardnoot.nl/Het_geld_van_de_toekomst Aardnoot » Het geld van de toekomst].\nVeel plezier ermee!','Het geld van de toekomst',0,'','inherit','open','open','','569-revision','','','2009-04-25 08:52:58','2009-04-25 07:52:58','',569,'http://aardbron.nl/569-revision/',0,'revision','',0),(571,2,'2009-04-25 08:53:38','2009-04-25 07:53:38','‘Het geld van de toekomst’ is een Nederlandse vertaling van Bernard Lietaer\'s ‘The Future of Money’. (‘De toekomst van geld’ is mijns inziens een betere vertaling van de titel, maar dat terzijde).\r\n\r\nEén van de mooie verhalen over rente op schuld is het verhaal van [http://aardbron.nl/2008/10/25/het-elfde-schijfje/ Het elfde schijfje].\r\n\r\n<code>\r\n{|\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Van:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nBernard Lietaer <blietaer[at]earthlink[dot]net>\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Onderwerp:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nRe: Fwd: Digitale versie van \"Het geld van de toekomst\"\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Datum:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\n17 February 2009 11:23:43 GMT+01:00\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Aan:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nMartien van Steenbergen <Martien[at]Aardbron[dot]nl>\r\n|-\r\n|valign=\"top\" align=\"right\"|\r\n\'\'\'Bericht:\'\'\'\r\n|valign=\"top\"|\r\nBeste Martien,\r\n\r\nIk heb je gisteren een \"maagdelijke boek\" afgezonden naar je huisadres.\r\n\r\nHet boek is volledig uitgeput bij de Boekerij al meer dan vijf jaren terug, en zij hebben geen intentie om het terug uit te geven.\r\n\r\nDe rechten gaan dus naar mij terug.\r\n\r\nEn ik geef u hiermee mijn akkoord dat u het zou uitgeven voor gratis download op het Net, onder een creative commons license.\r\n\r\nIk had begrepen dat u dat wenste te doen om meer debat op het Net te scheppen.\r\n\r\nBeste groeten,\r\n\r\nBernard\r\n\r\nwww.lietaer.com\r\n|}\r\n</code>\r\n\r\nHet hele boek, inclusief figuren en noten is beschikbaar op:\r\n:[http://aardnoot.nl/Het_geld_van_de_toekomst Aardnoot » Het geld van de toekomst].\r\nVeel plezier ermee!','Het geld van de toekomst',0,'','inherit','open','open','','569-revision-2','','','2009-04-25 08:53:38','2009-04-25 07:53:38','',569,'http://aardbron.nl/569-revision-2/',0,'revision','',0),(572,2,'2009-04-25 05:20:31','2009-04-25 04:20:31','Anthony Michgels, een van de oprichters van [http://www.gelre-handelsnetwerken.nl/ Gelre Handelsnetwerken] waar ze de Gelre als alternatief betaalmiddel gebruiken stort zijn hart van verbazing en verwarring uit.\r\n----\r\nHet moet me even van het hart mensen:\r\n[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=armOzfkwtCA4&refer=worldwide Bloomberg » Financial Rescue Nears GDP as Pledges Top $12.8 Trillion (Update 1)]\r\n\r\n12,8 biljoen dollar heeft de FED al uitgeleend, weggeven of gereserveerd in bailouts en wat al niet meer. Engeland staat op 2 biljoen, de EU heeft ook al biljoenen opgehoest.\r\n\r\n12,8 biljoen dollar (\'\'\'$12.800.000.000.000\'\'\') in de VS alleen.\r\n\r\nVoor al dat geld zijn:\r\n*0 fabrieken geopend;\r\n*0 banen gered;\r\n*0 aanpassingen in de financiële wereld gefinancierd;\r\n*0 nieuwe banen gecreeerd;\r\n*0 zonnecellen gekocht;\r\n*0 hongerige afrikanen gevoed;\r\n*0 schulden kwijtgescholden;\r\n*0 mensen minder uit hun huis gezet;\r\n*0 procent economische groei geschapen; en\r\n*0 mensen ter verantwoording voor de rechter gesleept.\r\n\r\nHet bewijst ook, voor zover nodig, dat er geen enkel probleem bestaat in de hele wereld. Alleen het verlangen problemen in stand te houden is reëel. Want voor 1,28 biljoen dollar, een tiende van het bedrag waarvoor we al die dingen niet hebben gehad, kun je:\r\n*alle energiemaatregelen in de hele wereld nemen die je ooit nodig zal hebben;\r\n*alle schulden aan de hele derde wereld kwijt schelden en een bom duiten overhouden;\r\n*de hele wereldbevolking een heel jaar voeden;\r\n*de hele VS en heel Europa van een openbaar vervoer netwerk voorzien dat de 22<sup>e</sup> eeuw aankan;\r\n*een kolonie op Pluto openen.\r\n\r\nCompleet gratis is de oplossing van het probleem: rentevrije overheidscertificaten laten circuleren. Dat is dan het einde van de dollar, euro en het bankwezen, maar verder wordt iedereen op slag welvarend:\r\n:[http://www.perssupport.nl/publishingweb/pressrelease/detail.do?pressId=21092&type=byrubric&searchKey=06f3b8c6-91a5-11dd-a6c3-5f4c94392a4c&rubricId=6&pageIndex=1 APS » Monetaire hervormers bieden uitweg uit bankencrisis].\r\n\r\nHet annuleren alleen al van de derivaten waar dit hele circus om draait zou de schade al zeer beperken, alleen niet voor Morgan Stanley, Goldman Sachs en Bank of America.\r\n\r\n:[http://rense.com/general85/dirrty.htm Geithner\'s \'Dirty Little Secret\'—The Entire Global Financial System Is At Risk].\r\n\r\nDe VS en Engeland zijn al op grote schaal geld aan het bijdrukken. [http://www.marketskeptics.com/2009/03/fed-is-planning-15-fold-increase-in-us.html De geldhoeveelheid van de VS gaat met een factor 15 verhoogd worden!]\r\n\r\n\'\'\'Hyperinflatie is onvermijdelijk\'\'\' en zal de middenklasse in de VS en hier zoals gepland vernietigen.\r\n\r\n*Hoe lang zullen mensen nog kunnen weigeren te zien dat we door duivels geregeerd worden?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog hun geld overhandigen aan criminele organisaties als banken en overheden die ons beroven in naam van die banken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog aan het werk gaan bij de ING? De belastingdienst? De deurwaarders die de mensen gaan onteigenen om dit te financieren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog Nova kijken en de Volkskrant lezen, om te horen wat ze nu moeten denken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog blijven denken dat ze zich kunnen permitteren deze roof te negeren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat dit een probleem van de Amerikanen is?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat ze niet hoeven te weten hoe geld werkt?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog afgeleid worden door manifeste kolder als de Global Warming, Peak Oil en de War on Terror?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog gaan stemmen om hun aanhankelijkheid aan deze duivels te bewijzen? \r\n*Hoe lang zullen mensen nog petities aanbieden om te laten zien hoeveel vertrouwen ze hebben in hun meesters?\r\n*Hoe lang nog zullen de mensen zich vergapen aan de blote ballen van de keizer?\r\n*Hoe lang zullen wij nog zwijgen?\r\n\r\nOf zullen we opgelucht zijn, als er weer een lullige false flag à la 9/11 komt en Israël eindelijk Iran gaat doen, zodat we de moslims de schuld kunnen geven?\r\n\r\nIn verwarring,\r\n:Anthony\r\n\r\nZalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid; want zij zullen verzadigd worden.\r\n----\r\nKop op Anthony! Er zijn oplossingen, dat weet je. Daar zijn we hard mee bezig. Daar ben jij een {{leidend voorbeeld}} van.','Anthony stort zijn hart uit',0,'','publish','open','open','','anthony-stort-zijn-hart-uit','','','2009-04-25 09:16:26','2009-04-25 08:16:26','',0,'http://aardbron.nl/?p=572',0,'post','',1),(573,2,'2009-04-25 09:11:33','2009-04-25 08:11:33','Het moet me even van het hart mensen:\n[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=armOzfkwtCA4&refer=worldwide Bloomberg » Financial Rescue Nears GDP as Pledges Top $12.8 Trillion (Update 1)]\n\n12,8 biljoen dollar heeft de FED al uitgeleend, weggeven of gereserveerd in bailouts en wat al niet meer. Engeland staat op 2 biljoen, de EU heeft ook al biljoenen opgehoest.\n\n12,8 biljoen dollar (\'\'\'$12.800.000.000.000\'\'\') in de VS alleen.\n\nVoor al dat geld zijn:\n*0 fabrieken geopend;\n*0 banen gered;\n*0 aanpassingen in de financiële wereld gefinancierd;\n*0 nieuwe banen gecreeerd;\n*0 zonnecellen gekocht;\n*0 hongerige afrikanen gevoed;\n*0 schulden kwijtgescholden;\n*0 mensen minder uit hun huis gezet;\n*0 procent economische groei geschapen; en\n*0 mensen ter verantwoording voor de rechter gesleept.\n\nHet bewijst ook, voor zover nodig, dat er geen enkel probleem bestaat in de hele wereld. Alleen het verlangen problemen in stand te houden is reëel. Want voor 1,28 biljoen dollar, een tiende van het bedrag waarvoor we al die dingen niet hebben gehad, kun je:\n*alle energiemaatregelen in de hele wereld nemen die je ooit nodig zal hebben;\n*alle schulden aan de hele derde wereld kwijt schelden en een bom duiten overhouden;\n*de hele wereldbevolking een heel jaar voeden;\n*de hele VS en heel Europa van een openbaar vervoer netwerk voorzien dat de 22<sup>e</sup> eeuw aankan;\n*een kolonie op Pluto openen.\n\nCompleet gratis is de oplossing van het probleem: rentevrije overheidscertificaten laten circuleren. Dat is dan het einde van de dollar, euro en het bankwezen, maar verder wordt iedereen op slag welvarend:\n:[http://www.perssupport.nl/publishingweb/pressrelease/detail.do?pressId=21092&type=byrubric&searchKey=06f3b8c6-91a5-11dd-a6c3-5f4c94392a4c&rubricId=6&pageIndex=1 APS » Monetaire hervormers bieden uitweg uit bankencrisis].\n\nHet annuleren alleen al van de derivaten waar dit hele circus om draait zou de schade al zeer beperken, alleen niet voor Morgan Stanley, Goldman Sachs en Bank of America.\n\n:[http://rense.com/general85/dirrty.htm Geithner\'s \'Dirty Little Secret\'—The Entire Global Financial System Is At Risk].\n\nDe VS en Engeland zijn al op grote schaal geld aan het bijdrukken. [http://www.marketskeptics.com/2009/03/fed-is-planning-15-fold-increase-in-us.html De geldhoeveelheid van de VS gaat met een factor 15 verhoogd worden!]\n\n\'\'\'Hyperinflatie is onvermijdelijk\'\'\' en zal de middenklasse in de VS en hier zoals gepland vernietigen.\n\n*Hoe lang zullen mensen nog kunnen weigeren te zien dat we door duivels geregeerd worden?\n*Hoe lang zullen mensen nog hun geld overhandigen aan criminele organisaties als banken en overheden die ons beroven in naam van die banken?\n*Hoe lang zullen mensen nog aan het werk gaan bij de ING? De belastingdienst? De deurwaarders die de mensen gaan onteigenen om dit te financieren?\n*Hoe lang zullen mensen nog Nova kijken en de Volkskrant lezen, om te horen wat ze nu moeten denken?\n*Hoe lang zullen mensen nog blijven denken dat ze zich kunnen permitteren deze roof te negeren?\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat dit een probleem van de Amerikanen is?\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat ze niet hoeven te weten hoe geld werkt?\n*Hoe lang zullen mensen nog afgeleid worden door manifeste kolder als de Global Warming, Peak Oil en de War on Terror?\n*Hoe lang zullen mensen nog gaan stemmen om hun aanhankelijkheid aan deze duivels te bewijzen? \n*Hoe lang zullen mensen nog petities aanbieden om te laten zien hoeveel vertrouwen ze hebben in hun meesters?\n*Hoe lang nog zullen de mensen zich vergapen aan de blote ballen van de keizer?\n*Hoe lang zullen wij nog zwijgen?\n\nOf zullen we opgelucht zijn, als er weer een lullige false flag à la 9/11 komt en Israël eindelijk Iran gaat doen, zodat we de moslims de schuld kunnen geven?\n\nIn verwarring,\n:Anthony\n\nZalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid; want zij zullen verzadigd worden.','Anthony stort zijn hart uit',0,'','inherit','open','open','','572-revision','','','2009-04-25 09:11:33','2009-04-25 08:11:33','',572,'http://aardbron.nl/572-revision/',0,'revision','',0),(574,2,'2009-04-25 09:15:10','2009-04-25 08:15:10','Anthony Michgels, een van de oprichters van [http://www.gelre-handelsnetwerken.nl/ Gelre Handelsnetwerken] waar ze de Gelre als alternatief betaalmiddel gebruiken stort zijn hart van verbazing en verwarring uit.\n----\nHet moet me even van het hart mensen:\n[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=armOzfkwtCA4&refer=worldwide Bloomberg » Financial Rescue Nears GDP as Pledges Top $12.8 Trillion (Update 1)]\n\n12,8 biljoen dollar heeft de FED al uitgeleend, weggeven of gereserveerd in bailouts en wat al niet meer. Engeland staat op 2 biljoen, de EU heeft ook al biljoenen opgehoest.\n\n12,8 biljoen dollar (\'\'\'$12.800.000.000.000\'\'\') in de VS alleen.\n\nVoor al dat geld zijn:\n*0 fabrieken geopend;\n*0 banen gered;\n*0 aanpassingen in de financiële wereld gefinancierd;\n*0 nieuwe banen gecreeerd;\n*0 zonnecellen gekocht;\n*0 hongerige afrikanen gevoed;\n*0 schulden kwijtgescholden;\n*0 mensen minder uit hun huis gezet;\n*0 procent economische groei geschapen; en\n*0 mensen ter verantwoording voor de rechter gesleept.\n\nHet bewijst ook, voor zover nodig, dat er geen enkel probleem bestaat in de hele wereld. Alleen het verlangen problemen in stand te houden is reëel. Want voor 1,28 biljoen dollar, een tiende van het bedrag waarvoor we al die dingen niet hebben gehad, kun je:\n*alle energiemaatregelen in de hele wereld nemen die je ooit nodig zal hebben;\n*alle schulden aan de hele derde wereld kwijt schelden en een bom duiten overhouden;\n*de hele wereldbevolking een heel jaar voeden;\n*de hele VS en heel Europa van een openbaar vervoer netwerk voorzien dat de 22<sup>e</sup> eeuw aankan;\n*een kolonie op Pluto openen.\n\nCompleet gratis is de oplossing van het probleem: rentevrije overheidscertificaten laten circuleren. Dat is dan het einde van de dollar, euro en het bankwezen, maar verder wordt iedereen op slag welvarend:\n:[http://www.perssupport.nl/publishingweb/pressrelease/detail.do?pressId=21092&type=byrubric&searchKey=06f3b8c6-91a5-11dd-a6c3-5f4c94392a4c&rubricId=6&pageIndex=1 APS » Monetaire hervormers bieden uitweg uit bankencrisis].\n\nHet annuleren alleen al van de derivaten waar dit hele circus om draait zou de schade al zeer beperken, alleen niet voor Morgan Stanley, Goldman Sachs en Bank of America.\n\n:[http://rense.com/general85/dirrty.htm Geithner\'s \'Dirty Little Secret\'—The Entire Global Financial System Is At Risk].\n\nDe VS en Engeland zijn al op grote schaal geld aan het bijdrukken. [http://www.marketskeptics.com/2009/03/fed-is-planning-15-fold-increase-in-us.html De geldhoeveelheid van de VS gaat met een factor 15 verhoogd worden!]\n\n\'\'\'Hyperinflatie is onvermijdelijk\'\'\' en zal de middenklasse in de VS en hier zoals gepland vernietigen.\n\n*Hoe lang zullen mensen nog kunnen weigeren te zien dat we door duivels geregeerd worden?\n*Hoe lang zullen mensen nog hun geld overhandigen aan criminele organisaties als banken en overheden die ons beroven in naam van die banken?\n*Hoe lang zullen mensen nog aan het werk gaan bij de ING? De belastingdienst? De deurwaarders die de mensen gaan onteigenen om dit te financieren?\n*Hoe lang zullen mensen nog Nova kijken en de Volkskrant lezen, om te horen wat ze nu moeten denken?\n*Hoe lang zullen mensen nog blijven denken dat ze zich kunnen permitteren deze roof te negeren?\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat dit een probleem van de Amerikanen is?\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat ze niet hoeven te weten hoe geld werkt?\n*Hoe lang zullen mensen nog afgeleid worden door manifeste kolder als de Global Warming, Peak Oil en de War on Terror?\n*Hoe lang zullen mensen nog gaan stemmen om hun aanhankelijkheid aan deze duivels te bewijzen? \n*Hoe lang zullen mensen nog petities aanbieden om te laten zien hoeveel vertrouwen ze hebben in hun meesters?\n*Hoe lang nog zullen de mensen zich vergapen aan de blote ballen van de keizer?\n*Hoe lang zullen wij nog zwijgen?\n\nOf zullen we opgelucht zijn, als er weer een lullige false flag à la 9/11 komt en Israël eindelijk Iran gaat doen, zodat we de moslims de schuld kunnen geven?\n\nIn verwarring,\n:Anthony\n\nZalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid; want zij zullen verzadigd worden.\n----\nKop op Anthony! Er zijn oplossingen, dat weet je. Daar zijn we hard mee bezig. Jij bent een van de ','Anthony stort zijn hart uit',0,'','inherit','open','open','','572-autosave','','','2009-04-25 09:15:10','2009-04-25 08:15:10','',572,'http://aardbron.nl/572-autosave/',0,'revision','',0),(575,2,'2009-04-25 09:12:06','2009-04-25 08:12:06','Het moet me even van het hart mensen:\r\n[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=armOzfkwtCA4&refer=worldwide Bloomberg » Financial Rescue Nears GDP as Pledges Top $12.8 Trillion (Update 1)]\r\n\r\n12,8 biljoen dollar heeft de FED al uitgeleend, weggeven of gereserveerd in bailouts en wat al niet meer. Engeland staat op 2 biljoen, de EU heeft ook al biljoenen opgehoest.\r\n\r\n12,8 biljoen dollar (\'\'\'$12.800.000.000.000\'\'\') in de VS alleen.\r\n\r\nVoor al dat geld zijn:\r\n*0 fabrieken geopend;\r\n*0 banen gered;\r\n*0 aanpassingen in de financiële wereld gefinancierd;\r\n*0 nieuwe banen gecreeerd;\r\n*0 zonnecellen gekocht;\r\n*0 hongerige afrikanen gevoed;\r\n*0 schulden kwijtgescholden;\r\n*0 mensen minder uit hun huis gezet;\r\n*0 procent economische groei geschapen; en\r\n*0 mensen ter verantwoording voor de rechter gesleept.\r\n\r\nHet bewijst ook, voor zover nodig, dat er geen enkel probleem bestaat in de hele wereld. Alleen het verlangen problemen in stand te houden is reëel. Want voor 1,28 biljoen dollar, een tiende van het bedrag waarvoor we al die dingen niet hebben gehad, kun je:\r\n*alle energiemaatregelen in de hele wereld nemen die je ooit nodig zal hebben;\r\n*alle schulden aan de hele derde wereld kwijt schelden en een bom duiten overhouden;\r\n*de hele wereldbevolking een heel jaar voeden;\r\n*de hele VS en heel Europa van een openbaar vervoer netwerk voorzien dat de 22<sup>e</sup> eeuw aankan;\r\n*een kolonie op Pluto openen.\r\n\r\nCompleet gratis is de oplossing van het probleem: rentevrije overheidscertificaten laten circuleren. Dat is dan het einde van de dollar, euro en het bankwezen, maar verder wordt iedereen op slag welvarend:\r\n:[http://www.perssupport.nl/publishingweb/pressrelease/detail.do?pressId=21092&type=byrubric&searchKey=06f3b8c6-91a5-11dd-a6c3-5f4c94392a4c&rubricId=6&pageIndex=1 APS » Monetaire hervormers bieden uitweg uit bankencrisis].\r\n\r\nHet annuleren alleen al van de derivaten waar dit hele circus om draait zou de schade al zeer beperken, alleen niet voor Morgan Stanley, Goldman Sachs en Bank of America.\r\n\r\n:[http://rense.com/general85/dirrty.htm Geithner\'s \'Dirty Little Secret\'—The Entire Global Financial System Is At Risk].\r\n\r\nDe VS en Engeland zijn al op grote schaal geld aan het bijdrukken. [http://www.marketskeptics.com/2009/03/fed-is-planning-15-fold-increase-in-us.html De geldhoeveelheid van de VS gaat met een factor 15 verhoogd worden!]\r\n\r\n\'\'\'Hyperinflatie is onvermijdelijk\'\'\' en zal de middenklasse in de VS en hier zoals gepland vernietigen.\r\n\r\n*Hoe lang zullen mensen nog kunnen weigeren te zien dat we door duivels geregeerd worden?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog hun geld overhandigen aan criminele organisaties als banken en overheden die ons beroven in naam van die banken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog aan het werk gaan bij de ING? De belastingdienst? De deurwaarders die de mensen gaan onteigenen om dit te financieren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog Nova kijken en de Volkskrant lezen, om te horen wat ze nu moeten denken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog blijven denken dat ze zich kunnen permitteren deze roof te negeren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat dit een probleem van de Amerikanen is?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat ze niet hoeven te weten hoe geld werkt?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog afgeleid worden door manifeste kolder als de Global Warming, Peak Oil en de War on Terror?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog gaan stemmen om hun aanhankelijkheid aan deze duivels te bewijzen? \r\n*Hoe lang zullen mensen nog petities aanbieden om te laten zien hoeveel vertrouwen ze hebben in hun meesters?\r\n*Hoe lang nog zullen de mensen zich vergapen aan de blote ballen van de keizer?\r\n*Hoe lang zullen wij nog zwijgen?\r\n\r\nOf zullen we opgelucht zijn, als er weer een lullige false flag à la 9/11 komt en Israël eindelijk Iran gaat doen, zodat we de moslims de schuld kunnen geven?\r\n\r\nIn verwarring,\r\n:Anthony\r\n\r\nZalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid; want zij zullen verzadigd worden.','Anthony stort zijn hart uit',0,'','inherit','open','open','','572-revision-2','','','2009-04-25 09:12:06','2009-04-25 08:12:06','',572,'http://aardbron.nl/572-revision-2/',0,'revision','',0),(576,2,'2009-04-25 09:15:41','2009-04-25 08:15:41','Anthony Michgels, een van de oprichters van [http://www.gelre-handelsnetwerken.nl/ Gelre Handelsnetwerken] waar ze de Gelre als alternatief betaalmiddel gebruiken stort zijn hart van verbazing en verwarring uit.\r\n----\r\nHet moet me even van het hart mensen:\r\n[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=armOzfkwtCA4&refer=worldwide Bloomberg » Financial Rescue Nears GDP as Pledges Top $12.8 Trillion (Update 1)]\r\n\r\n12,8 biljoen dollar heeft de FED al uitgeleend, weggeven of gereserveerd in bailouts en wat al niet meer. Engeland staat op 2 biljoen, de EU heeft ook al biljoenen opgehoest.\r\n\r\n12,8 biljoen dollar (\'\'\'$12.800.000.000.000\'\'\') in de VS alleen.\r\n\r\nVoor al dat geld zijn:\r\n*0 fabrieken geopend;\r\n*0 banen gered;\r\n*0 aanpassingen in de financiële wereld gefinancierd;\r\n*0 nieuwe banen gecreeerd;\r\n*0 zonnecellen gekocht;\r\n*0 hongerige afrikanen gevoed;\r\n*0 schulden kwijtgescholden;\r\n*0 mensen minder uit hun huis gezet;\r\n*0 procent economische groei geschapen; en\r\n*0 mensen ter verantwoording voor de rechter gesleept.\r\n\r\nHet bewijst ook, voor zover nodig, dat er geen enkel probleem bestaat in de hele wereld. Alleen het verlangen problemen in stand te houden is reëel. Want voor 1,28 biljoen dollar, een tiende van het bedrag waarvoor we al die dingen niet hebben gehad, kun je:\r\n*alle energiemaatregelen in de hele wereld nemen die je ooit nodig zal hebben;\r\n*alle schulden aan de hele derde wereld kwijt schelden en een bom duiten overhouden;\r\n*de hele wereldbevolking een heel jaar voeden;\r\n*de hele VS en heel Europa van een openbaar vervoer netwerk voorzien dat de 22<sup>e</sup> eeuw aankan;\r\n*een kolonie op Pluto openen.\r\n\r\nCompleet gratis is de oplossing van het probleem: rentevrije overheidscertificaten laten circuleren. Dat is dan het einde van de dollar, euro en het bankwezen, maar verder wordt iedereen op slag welvarend:\r\n:[http://www.perssupport.nl/publishingweb/pressrelease/detail.do?pressId=21092&type=byrubric&searchKey=06f3b8c6-91a5-11dd-a6c3-5f4c94392a4c&rubricId=6&pageIndex=1 APS » Monetaire hervormers bieden uitweg uit bankencrisis].\r\n\r\nHet annuleren alleen al van de derivaten waar dit hele circus om draait zou de schade al zeer beperken, alleen niet voor Morgan Stanley, Goldman Sachs en Bank of America.\r\n\r\n:[http://rense.com/general85/dirrty.htm Geithner\'s \'Dirty Little Secret\'—The Entire Global Financial System Is At Risk].\r\n\r\nDe VS en Engeland zijn al op grote schaal geld aan het bijdrukken. [http://www.marketskeptics.com/2009/03/fed-is-planning-15-fold-increase-in-us.html De geldhoeveelheid van de VS gaat met een factor 15 verhoogd worden!]\r\n\r\n\'\'\'Hyperinflatie is onvermijdelijk\'\'\' en zal de middenklasse in de VS en hier zoals gepland vernietigen.\r\n\r\n*Hoe lang zullen mensen nog kunnen weigeren te zien dat we door duivels geregeerd worden?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog hun geld overhandigen aan criminele organisaties als banken en overheden die ons beroven in naam van die banken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog aan het werk gaan bij de ING? De belastingdienst? De deurwaarders die de mensen gaan onteigenen om dit te financieren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog Nova kijken en de Volkskrant lezen, om te horen wat ze nu moeten denken?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog blijven denken dat ze zich kunnen permitteren deze roof te negeren?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat dit een probleem van de Amerikanen is?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog denken dat ze niet hoeven te weten hoe geld werkt?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog afgeleid worden door manifeste kolder als de Global Warming, Peak Oil en de War on Terror?\r\n*Hoe lang zullen mensen nog gaan stemmen om hun aanhankelijkheid aan deze duivels te bewijzen? \r\n*Hoe lang zullen mensen nog petities aanbieden om te laten zien hoeveel vertrouwen ze hebben in hun meesters?\r\n*Hoe lang nog zullen de mensen zich vergapen aan de blote ballen van de keizer?\r\n*Hoe lang zullen wij nog zwijgen?\r\n\r\nOf zullen we opgelucht zijn, als er weer een lullige false flag à la 9/11 komt en Israël eindelijk Iran gaat doen, zodat we de moslims de schuld kunnen geven?\r\n\r\nIn verwarring,\r\n:Anthony\r\n\r\nZalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid; want zij zullen verzadigd worden.\r\n----\r\nKop op Anthony! Er zijn oplossingen, dat weet je. Daar zijn we hard mee bezig. Daar ben jij een {{leidend voorbeeld}} van.','Anthony stort zijn hart uit',0,'','inherit','open','open','','572-revision-3','','','2009-04-25 09:15:41','2009-04-25 08:15:41','',572,'http://aardbron.nl/572-revision-3/',0,'revision','',0),(577,2,'2009-04-25 05:20:45','2009-04-25 04:20:45','[http://strohalm.nl/actueel/113-herziening-hypotheekrente.html Stichting STRO] komt met een slimme hypotheekrenteaftrek die getuigt van lef en leiderschap (wat we zo node missen in Den Haag).\r\n\r\n*Schaf de hypotheekrenteaftrek voor nieuwe gebruikers geleidelijk af (wat uiteraard weinig doet met de crisis doet);\r\n*Nodig iedereen met bestaande rechten op hypotheekrenteaftrek deze te verkopen:\r\n*:Keer dan als overheid om een bepaald deel van de toekomstige waarde van de aftrek nu cash uit, onder de volgende voorwaarden:\r\n*:#zet het geld staat 5 jaar vast op een spaarrekening bij een bank die in eigendom is van de Nederlandse staat; en/of\r\n*:#investeer het geld in projecten om nieuwe huizen te bouwen; en/of\r\n*:#investeer het geld in energiebesparing in en om het huis of opwekking van duurzame energie.\r\n\r\nMet de leeftijd waarop de AOW ingaat wordt een zelfde truc uitgehaald. Met een aflopende schaal worden mensen tussen de 45 en de 65 gecompenseerd voor hun verlies, ook weer op voorwaarden dat dat geld gebruikt wordt in een private pensioenvoorziening, geïnvesteerd wordt in de eigen woning of nieuwbouw en/of in duurzame energie.\r\n','Slimme hypotheekrenteaftrek',0,'','publish','open','open','','slimme-hypotheekrenteaftrek','','','2009-04-25 09:34:29','2009-04-25 08:34:29','',0,'http://aardbron.nl/?p=577',0,'post','',3),(578,2,'2009-04-25 09:32:46','2009-04-25 08:32:46','Stichting STRO komt met een slimme hypotheekrenteaftrek die getuigt van lef en leiderschap (wat we zo node missen in Den Haag).\n\n*Schaf de hypotheekrenteaftrek voor nieuwe gebruikers geleidelijk af (wat uiteraard weinig doet met de crisis doet);\n*Nodig iedereen met bestaande rechten op hypotheekrenteaftrek deze te verkopen:\n*:Keer dan als overheid om een bepaald deel van de toekomstige waarde van de aftrek nu cash uit, onder de volgende voorwaarden:\n*:#zet het geld staat 5 jaar vast op een spaarrekening bij een bank die in eigendom is van de Nederlandse staat; en/of\n*:#investeer het geld in projecten om nieuwe huizen te bouwen; en/of\n*:#investeer het geld in energiebesparing in en om het huis of opwekking van duurzame energie.\n\nMet de leeftijd waarop de AOW ingaat wordt een zelfde truc uitgehaald. Met een aflopende schaal worden mensen tussen de 45 en de 65 gecompenseerd voor hun verlies, ook weer op voorwaarden dat dat geld gebruikt wordt in een private pensioenvoorziening, geïnvesteerd wordt in de eigen woning of nieuwbouw en/of in duurzame energie.\n','Slimme hypotheekrenteaftrek',0,'','inherit','open','open','','577-revision','','','2009-04-25 09:32:46','2009-04-25 08:32:46','',577,'http://aardbron.nl/577-revision/',0,'revision','',0),